دانلود تحقیق در مورد نفت و گاز، محمود افغان، قرن نوزدهم، سلسله قاجار

انرژي نفت و گاز مي باشد به طوري که 10% نفت جهان و 15% ذخاير گاز شناخته شده جهان را دارا مي باشد. بزرگترين منابع نفت و گاز ايران در جنوب کشور و خليج فارس قرار دارد و احتمالاً درياي خزر نيز سرشار از اين منابع مي‌باشد.
– جغرافياي جمعيتي – سياسي:
ايران طبق آخرين سرشماري 5/74 ميليون جمعيت دارد. 51% اين جمعيت از نژاد فارس، 24% آذري، 8% گيلک و مازني، 7% کرد، 4% عرب، 2% لر، 2% بلوچ، 2% ترکمن و 1% ساير نژادها را شامل مي شود.
– زبان، خط، مذهب و پول:
زبان و خط رسمي مشترک مردم ايران فارسي است. اسناد و مکاتبات و متون رسمي و کتب درسي با اين زبان و خط است. استفاده از زبانهاي محلي و قومي در کنار زبان فارسي آزاد است. دين رسمي ايران اسلام و مذهب جعفري اثني عشري است و ديگر مذاهب اسلامي داراي احترام کامل مي باشد و اقليت هاي ديني عبارتند از : زرتشتي، مسيحي و کليمي که در انجام مراسم ديني خود آزادند.
ريال، واحد پول رسمي کشور مي باشد. (جعفري، عباس، 1382، ص 144)
– تقسيم بندي سياسي سرزميني:
سيستم فضاي سياسي کشور متمرکز مرکزي است و بنابر آخرين تقسيمات کشوري از 32 استان تشکيل شده است. تهران پايتخت کشور و داراي حدود 5/8 ميليون نفر جمعيت مي‌باشد.
– تفکيک قوا :
ايران براساس اصول دموکراتيک و نظام متمرکز مرکزي بر پايه قانون اساسي و سيستم جمهوري اداره مي شود. رهبري بالاترين مرجع کشور و هماهنگ کننده قوا مي‌باشد. رئيس جمهور مسئوليت قوه مجريه را بر عهده داشته و عاليترين مقام رسمي کشور است. مجلس شوراي اسلامي با 290 نفر نماينده عهده دار قانون گذاري در ابعاد مختلف کشور مي‌باشد. کليه مصوبات مجلس مي بايد به تاييد شوراي نگهبان قانون اساسي برسد. مجلس شوراي اسلامي قابل انحلال نيست اما مجلس مي تواند رئيس جمهور را با شرايطي عزل نمايد. قوه قضائيه که رئيس آن توسط رهبر منصوب مي گردد وظيفه پشتيباني از حقوق فردي و اجتماعي را داشته و مسئول تحقق بخشيدن عدالت مي باشد. (پيشين، ص 144)

(نقشه شماره 1-1) موقعيت روسيه در جهان

(نقشه شماره 1-2) موقعيت روسيه در منطقه

(نقشه شماره 1-3) موقعيت ايران در جهان

(نقشه شماره 1-4) موقعيت ايران در منطقه

فصـل دوم : روابط ايران و روسيه
در گذشته و حال

گفتار اول : روابط ايران و روسيه تا قبل از انقلاب اسلامي

2-1-1) آغاز روابط ايران و روسيه :
آغاز ارتباط بين مردم دو کشور همسايه ايران و روسيه را برخي از مورخين از سده سوم ميلادي دانسته اند. در اين تاريخ، اقوام اسلاو به تدريج سرزمين روسيه را مورد هجوم قرار داده و با اقوام ايراني نژادي که اقوام ايراني خارجي نام داشتند همسايه شدند. در سده‌هاي نخستين اسلامي روس ها چندين بار به اراضي جنوبي از جمله طبرستان و آبسکون در عهد حسن بن زيد علوي و قفقاز در سده پنجم هجري هجوم آوردند. البته اين امور پيش از تشکيل دولت واقعي و واحد روسيه بود که امراي مسکو مصمم شدند براي دسترسي به درياي خزر و استقرار در ناحيه قفقاز متصرفات خود را به طرف جنوب توسعه دهند. (بينا، علي اکبر، 1337، ص 7)

همسايگي و روابط بازرگاني مستلزم وجود ارتباط سياسي و آشنايي بيشتر بود که با مبادله سفير ميان دولت شيروان شاهان و دولت روسيه در سال 1466م (873 هجري) و با سفر بازرگاني به نام آفاناسي نيکيتين آغاز شد. اين سفر حدود 6 سال به درازا کشيد. در اين زمان مسکو پايتخت روسيه بود و سلسله مسکوي ها در اين شهر حکومت داشتند. (مختاري، محمدتقي، 1387، ص 27)
البته شروع روابط دو کشور بيشتر به دليل همسايگي و مسائل ناشي از آن بود، اما گسترش آن دلايلي ديگر داشت.

2-1-2) روابط روسيه تزاري و ايران از صفويه تا قاجار :
پرتقالي ها پس از پيدا کردن راه دريايي هند در تمام اقيانوس هند و خليج فارس پايگاه تجاري بنا کرده و تجارت شرق را منحصر به خود نمودند. روسها که ناظر استفاده هاي سرشار اين دولت بودند به فکر استفاده از منابع تجاري ايران افتاده باب مراودات را با همسايه خود گشودند. (پيشين) به نظر برخي اهداف عمده روسيه تزاري در ايران که بيش از هر کشور ديگري اراضي ايران را تصرف کرده است عبارت بود از تصرف سرزمين، جلوگيري از نفوذ کشورهاي مخالف منافع روسيه در ايران، کسب سيطره بر سياستهاي داخلي و خارجي ايران به منظور به حداقل رساندن نفوذ دولتهاي خارجي در ايران، کسب حداکثر منافع اقتصادي و سياسي در ايران و بطور کلي مي‌توان گفت در طول قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم روسيه با تمام امکانات خود تلاش مي کرد که با حفظ برتري اقتصادي، نفوذ سياسي خود را در ايران گسترش دهد تا به قلب تجارت و ثروت عظيم خليج فارس و اقيانوس هند دست يابد.(کولايي، الهه، 1385)

به اعتقاد مورخين روسي عوامل ديگري نيز در گسترش روابط دو کشور تاثير داشت. به گفته نووسيلستف تاريخ دان شوروي، عوامل اساسي ايجاد و توسعه روابط دو کشور تا قرن 17 در پنج مورد زير خلاصه مي شود:
“اتحاد عليه ترکان و خان کر
يمه، داغستان (شمخال)، گرجستان، آسياي ميانه، هندوستان.”
بنابر نوشته وي، اولين سفير ايران به نام سيد حسين در سال 1553م. براي ديدار ايوان چهارم عازم مسکو مي شود تا در مورد اين مسائل با تزار روسيه مذاکره نمايد. (مختاري، محمدتقي، 1387، ص 28)
پادشاهان صفوي با حمله عثماني به خاک ايران به دنبال اتحاد با روسيه عليه آن کشور بودند و در مقابل کمک روسيه، واگذاري دربند و باکو را به روسها پيشنهاد مي دهند. (طلوعي، محمود، 1369، ص421) از طرف ديگر، ترکان عثماني به دليل اتحاد با خان کريمه و با خيال تصرف نقاطي از روسيه به اين کشور تاخت و تاز مي کردند. پس مي توان گفت دولت عثماني اولين عامل اتحاد دو کشور گرديد. عامل ديگر، پاپ و دولتهاي اروپايي بودند که به دليل درگيري با عثماني تلاش مي‌نمودند با تحريک ايران و روسيه، اين دو کشور را درگير جنگ با ترکان نمايند، اما مسائل گوناگون از جمله درگيري با مشکلات داخلي و جنگهاي خارجي اجازه نداد اين دو دولت آلت دست دول اروپايي گردند.
داغستان، گرجستان و آسياي ميانه نيز از موارد اختلاف ميان دو کشور ايران و روسيه بودند که به دليل ضعف حکومت هاي محلي در اين مناطق و پيوستن هر از چند گاه اين سرزمين ها به يکي از دو کشور بزرگ همسايه، موجب نارضايتي ديگري و به دنبال آن انجام مذاکرات و مبادله سفير ميان دو کشور مي گرديد. البته اين مسئله مربوط به قرون 16 و 17 مي باشد و بعدها مسئله گرجستان باعث جنگهاي طولاني ميان دو کشور شد. نووسيلستف در مورد هندوستان نيز معتقد است مغولهاي مشهور هند، متحدان ايران بر ضد خان بخارا بودند و روسيه نيز که با هند ارتباط ديپلماسي نداشت تلاش مي کرد از طريق ايران با آن دولت ارتباط برقرار کند. در کنار موضوعات سياسي مراودات تجاري نيز ميان دو کشور ادامه داشت. (مختاري، محمدتقي، 1387، ص 29)
با ظهور پتر کبير در روسيه که متاسفانه با حکومت ضعيف ترين پادشاه صفوي يعني سلطان حسين مصادف گرديد، روابط دو کشور تغيير جدي يافت. اهداف پتر بسط تجارت، ترقي سريع روسيه، دست يافتن به درياي آزاد و رسيدن به هند بود و چاره از جز گسترش ارتباط با ايران نداشت. او که متوجه ضعف دولت صفوي گرديده بود نمايندگانـي را در سالهاي 1711 و 1715 م. به منظور کسب اطلاعات و بررسي نقاط ضعف آن دولت عازم ايران نمود. (تاجبخش، احمد، 1337، ص 17) ناگفته نماند که با اقدامات پتر و ايجاد کارخانجات و کارگاههاي صنعتي، روسيه احتياج به قلمرو جديد، بازار فروش کالا و بالاخره روابط تجاري با کشورهاي آسيا از جمله ايران داشت. اين نمايندگان ضمن اخذ اجازه استقرار کنسول دائمي در گيلان و انعقاد قراردادي در مورد حقوق گمرکي و مبادله کالا ميان دو کشور به بي اساس بودن روابط ميان قفقاز و ايران پي برده و ضمن پيش بيني خطر حمله افاغنه به ايران، پيشنهاد لشکر کشي به ناحيه قفقاز و حتي داخل ايران را به تزار دادند. (مختاري، محمدتقي، 1387، ص 29)
به دنبال حاکميت محمود افغان بر ايران، روسيه نيز شهرهاي دربند، باکو، رشت، استرآباد و بخشهايي از مازندران را در دو مرحله تصرف کرده، ضمن توافق با عثماني ولايات گيلان، آذربايجان، شيروان، داغستان و مازندران را نيز به طور کامل از آن خود نمود. خوشبختانه اوضاع به سرعت در دو کشور تحول يافت. نادر با قدرت تمام، فتوحاتي در غرب ايران کرده نواحي تصرفي روسيه و عثماني را طلب نمود. از طرف ديگر با مرگ پتر کبير سياست توسعه طلبانه آن دولت موقتا خاتمه يافت و ملکه آنا با انعقاد قراردادي در رشت ايالات تصرفي را به ايران برگرداند. هر چند در دوره زنديه ميان دو کشور رابطه اي وجود نداشت، ولي ظهور آقا محمد خان و تشکيل سلسله قاجاريه زمينه را براي اجراي نقشه هاي دولت روسيه فراهم نمود. دوبار لشکر کشي آقامحمدخان به گرجستان (که در دوره فترت زنديه از تحت حاکميت ايران خارج شده بود) باعث گرديد گرجستان به روسيه ملحق، مرزهاي دو کشور به يکديگر نزديک و روسيه به اهداف نهايي خود نزديک شود. (پيشين، ص 30)
پس از کشته شدن آقا محمد خان در حمله دوم به گرجستان و روي کار آمدن فتحعلي شاه در ايران، کشور ما دچار تحولي غريب شد. چرخش هاي متوالي در سياست دول اروپايي و تاثير آن در ايران، بي توجهي شاهان قاجار به اوضاع جهان که به سرعت در حال تحول بود، نبودن افراد کاردان در رأس امور و … باعث گرديد ايران در بحرانها دچار سردرگمي شده و در نهايت با اميد واهي به کمکهاي دولتين انگليس و فرانسه، در برابر روسيه شکست خورده و بخش اعظم مناطق شمالي خود را طي دو دوره جنگهاي طولاني به همسايه خود واگذار کند. عامل اصلي شروع جنگ، قصد روسيه براي دستيابي به آبهاي آزاد و بهانه آن مسئله گرجستان بود. در زمان امپراتوري الکساندر، لشکري مامور تصرف قفقاز گرديد و فتحعلي شاه نيز براي جلوگيري از حملات روسيه وارد عمل شده، جنگهاي دوره اول 1219 ه-ق. (مطابق با 1804م.) شروع شد و با انعقاد قرارداد صلح در 29 شوال 1228ه-ق. (11 اکتبر 1813م.) در قريه گلستان به پايان رسيد. اين قرارداد شامل سه قسمت ارضي، سياسي و اقتصادي بود :
1- روسيه وضعيت خود را در پايان جنگ تثبيت نموده قره باغ، شکي، شيروان، دربند، باکو و قسمتي از طالش به تصرف روسيه درآمد و ايران از ادعا بر گرجستان چشم پوشيد. ليکن مرزهاي قطعي دو کشور مشخص نگرديد. روسيه به خيال تصرف قسمت ديگر طالش و نقاط بيشتري از ايران، و ايرانيان به منظور داشتن بهانه اي براي شروع دوباره جنگ و باز پس گيري مناطق از دست رفته موضوع را مسکوت گذاردند.
2- روسها از انتخاب عباس ميرزا به وليعهدي در ق
رارداد حمايت نمودند و اجازه دخالت در امور داخلي ايران را يافته و بعدها به بهترين نحو از آن استفاده کردند.
3- از نظر تجاري و اقتصادي مقرر گرديد تجار دو طرف آزادانه در کشور ديگر تجارت کنند. روسيه از اين بند نيز بيشترين استفاده را برد و کم کم ايران به بازار فروش کالاهاي روسي تبديل شد. مواد غذايي مورد نياز روسيه با ارزان ترين قيمت از ايران به روسيه وارد مي شد. در مجموع، مي توان گفت عهدنامه گلستان از هر نظر به نفع روسيه نوشته شد و از يک کشور فاتح نيز جز اين انتظاري نمي رفت. (پيشين، صص 31 و 30)
مسئله بازپس گيري اراضي از دست رفته، عامل اصلي شروع جنگهاي دوم ايران و روسيه بود. اما زمينه هاي آن در فاصله ميان دو جنگ فراهم گرديد. عباس ميرزا وليعهد جوان با کمک انگليسي ها قشون ايران را سامان داده و به توپ و سلاح گرم مجهز نمود. مذاکرات دوستانه دو کشور بدون نتيجه مانده، اقدامات خصمانه يرملوف سفير روسيه در دربار ايران نيز در شروع جنگ بي تاثير نبود. در اين ميان نبايد نقش انگليسي ها را در آغاز جنگ فراموش کرد. آنان با انعقاد قرارداد 1814م. قول کمک نظامي به ايران را دادند.

دیدگاهتان را بنویسید