فسفری است. کودهای فسفری از سنگ معدن فسفات تهیه می‌شوند. تغذیه فسفری قدمت طولانی دارد. در قدیم تولیدکنندگان استخوان را زیر خاک می‌کردند تا فسفر مورد نیاز را تهیه کنند و اصولاً صنعت کود سازی فسفری به این طریق شروع شد. محققین با اضافه کردن اسید بر روی استخوان، فسفر موجود در استخوان را برای گیاه قابل استفاده می‌کردند. کودهای فسفری از سنگ معدن فسفر (آپاتیت) تولید می‌شود. و با افزودن اسید سولفوریک به سنگ معدن فسفات، کود سوپر فسفات تهیه می‌شود که دارای منو کلسیم فسفات و مقداری گچ است. این کود ۲۶درصد (P2O)5 دارد. کود سوپر فسفات ساده ۱۶درصد تا ۲۰درصد (P2O)5 دارد. کود سوپر فسفات تریپت حدود ۴۷درصد (P2O)5 دارد و بدلیل اینکه درصد فسفات زیادی دارد، سوپر فسفات غلیظ هم نامیده می‌شود. کود فسفات آمونیوم به عنوان کود فسفری و کود ازتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. کودهای فسفری محلول هستند(Rodriguez et al : 1999).
دیگر کاربردهای فسفر عبارتند از:
۱-فسفر برای تولید شیشه مخصوص برای لامپهای سدیمی استفاده میشود.
۲-فسفات کلسیم یا Bone-Ash برای تولید ظروف چینی مرغوب و Mono_calcium Phosphate که در بکینگ پودر مصرف دارد استفاده می شود.
۳-همچنیند این عنصر در تولید فلزات برنز فسفات و دیگر فلزات استیل کاربرد دارد.
۴-تری سدیم فسفات در ماده های تصفیه کننده برای شیرین کردن آب و همچنین جلوگیری از فرسایش لولهها کاربرد دارد.
۵-از فسفر سفید در ساخت بمب های آتش زا و دود زا و گلوله های رسام استفاده می شود.
۶-فسفر کاربردهای گوناگون دیگری در ساخت کبریتهای بیخطر، مواد آتشزا، حشرهکشها، خمیردندانها و مواد پاک کننده دارد.
ترکیبات فسفری نقش حیاتی در تمام گونه های حیات شناخته شده در زمین دارد. فسفرهای معدنی نقش کلیدی در ملکولهای بیولوژیکی مانند DNAو RNA که قسمتی از استقامت های ملکولی را شکل
می دهند بازی می کنند. همچنین سلولهای زنده از فسفرهای معدنی برای ذخیره و انتقال انرژی سلولی از طریق تری فسفات آدنوزین ATP استفاده می کنند. نمکهای فسفات کلسیوم هم توسط حیوانات برای سفت شدن استخوان استفاده می شود. ضمناً فسفر یک عضو حیاتی برای پروتوپلاسمهای سلولی و بافتهای عصبی میباشد، فسفر (که یونانی آن فسفروس به معنای”حامل روشنایی” و از نامهای باستانی سیاره زهره می باشد) در سال ۱۶۶۹ توسط شیمیدان آلمانی Henning Brand در حین تولید یک دارو از ادرار کشف شد. براند با تبخیر ادرار سعی در تقطیر نمک داشت که در این فرایند ماده سفید رنگی تولید شد که در تاریکی
میدرخشید و با نور زیادی میسوخت. از آن روز تابندگی فسفری برای شرح اشیاءی که در شب بدون سوختن می درخشند بکار برده شد.
کبریتهای اولیه که از فسفر سفید در ترکیباتشان استفاده میشد به دلیل سمی بودن خطرناک بودند و استفاده از آنها موجبات قتل و خودکشی و…. را فراهم می کرد. (یک داستان نا معلوم حکایت از این دارد که زنی با اضافه کردن فسفر سفید به غذای شوهرش قصد کشتن وی را داشت که هنگام جوشانیدن غذا به دلیل به وجودآمدن بخار نورانی لو رفت).
همچنین کارگران کبریت ساز به دلیل مجاورت با بخار آن دچار مردگی استخوانهای فک میشدند. زمانی که فسفر قرمز که خاصیت آتش زایی فسفر به دلیل واکنش پذیری در هوا و دیگر مواد حاوی اکسیژن به تنهایی در طبیعت یافت نمی شود ولی به صورت ترکیبی به مقدار زیادی در معادن گوناگون پخش شده اند. که بزرگترین این معادن در روسیه، مراکش، فلوریدا، Idaho, Tennesseو Utah قرار دارد. فسفرهای چند شکلی سفید می توانند به شیوه های گوناگونی تهیه شوند. در یک فرایند تری کلسیم فسفات که از صخره های فسفاتی گرفته شده در مجاورت کربن و سیلیکا در کوره های سوختی یا برقی حرارت داده میشود. در این فرایند عناصر فسفری به صورت بخار آزاد شده و به صورت اسید فسفریک جمع آوری میشوند. و سمی به مراتب کمتری را دارد کشف شد جایگزین فسفر سفید در صنعت کبریت سازی گردید. فسفر به عنوان کلید زندگی گیاه لقب گرفته و مهم‌ترین نقش فسفر در گیاه، در انتقال و ذخیره انرژی به صورت مولکول ATP است. فسفر در رشد زایشی و تشکیل گل و غیره نقش مهم و مؤثری دارد (ملکوتی، ۱۳۷۸).
۱-۱-۲- تاریخچه فسفر
اگر چه کیمیاگران غرب فسفر را در قرن ۱۲ کشف کرده اند، اما کشف آن به” Brand Henning ” نسبت داده شده که فسفر را به وسیله ی تخلیص آن از اوره در سال ۱۶۶۹ جدا کرد. فسفر اولین عنصری است که به ثبت رسید. اسم فسفر از کلمه ی یونانی “phôs” به معنی نور و “phoros” به معنی حمل کننده مشتق شده است. یک ترکیب پایدار این عنصر وقتی که با اکسیژن ترکیب می شود نور را به دام می اندازد. فسفر اولین محصول تجاری بود که به وسیله Brand ساخته شد. وی استخوان را با نیتریک و سولفوریک اسید مخلوط و فسفریک اسید تولید کرد. سپس فسفریک اسید حاصل را حرارت داد و فسفر خالص به دست آورد. فسفر، هم در گیاهان و هم در حیوانات، نقش مهمی را در واکنش های بیو شیمیایی متعدد ایفا می کند. فسفر در موجودات زنده، خاک و در صخره ها یافت می شود و اغلب تحت عنوان یک ترکیب شیمیایی به نام فسفات شناخته می شود. فسفری که از صخره ها استخراج می شود به سه دسته سفید، سیاه و قرمز تقسیم می شود.
۱-۱-۳- نقش فسفر در گیاه
فسفر یکی از ۱۷ عنصر ضروری برای رشد گیاه است که عملکرد آن طوری است که نمی تواند توسط سایر عناصر جایگزین شود. مقدار کافی فسفر برای رشد اپتیمم و تکثیر لازم است. فسفر به عنوان یک ماده اصلی غذایی به حساب میآید. به این معنی که نیاز محصولات کشاورزی برای آن نسبتا زیادی است. عنصر فسفر موقعیت مهمی را در رشد گیاه و بیولوژی خاک دارد. این عنصر در ساختمان ترکیبهای آلی و غیر آلی و میکروارگانیسم ها وجود دارد. نقش اصلی و فیزیولوژیک آن تجمع و آزاد کردن انرژی در طی متابولیسم سلولی است(Alexander،۱۹۸۳). در سالهای اخیر استفاده از سنگ معدن فسفات به عنوان کود فسفاته، محلول شدن سنگ معدن فسفات به وسیله میکروارگانیسم ها و افزایش فسفر در دسترس بسیار مورد توجه قرار گرفته است. برای اولین بار در سال ۱۹۰۳انحلال فسفات کلسیم، پودر استخوان و سنگ معدن فسفات توسط باکتریها در محیط آگاردار گزارش شده است. سپس در سال ۱۹۰۸ محلول شدن تری فسفات کلسیم بوسیله باکتریهای جداشده، از شیر و عصاره خاک در محیط گزارش شده و آنها را تحت عنوان کلی میکروارگانیسم های محلول کننده فسفات (PSM) نامیدند. این میکروارگانیسم ها باتولید متابولیت های اولیه و ترشح در خاک قادرند بر ترکیبهای آلی و معدنی فسفاته اثر گذاشته و موجب ازاد شدن فسفر و حل شدن ان در محلول خاک شوند(Dadrawal,1977).
۱-۱-۴- جذب و انتقال فسفر
فسفر از طریق تارهای کشنده ریشه و پوست خارجی و نوک ریشه وارد گیاه می شود. جذب آن همچنین توسط قارچ های میکوریزی که در همکاری با ریشه ی بسیاری از محصولات کشاورزی رشد می کنند، تسهیل می شود. فسفر به عنوان یون اورتو فسفات اولیه (¯H2po4) جذب می شود اما وقتیpH خاک زیاد شود جذب آن به صورت اورتوفسفات ثانویه (¯ ¯Hpo4) افزایش می یابد. فسفر به محض ورود به ریشه های گیاه ممکن است در ریشه ذخیره شود یا به قسمت های بالایی گیاه منتقل شود و از طریق فعالیت های شیمیایی مختلف به ساختارهای آلی مانند نوکلئیک اسید ها (DNA وRNA)، فسفو لیپید ها، فسفو پروتئین ها، قندهای فسفاته، آنزیم ها و ترکیبات فسفاته سرشار از انرژی مانند آدنوزین تری فسفات (ATP) ملحق شود. فسفر در فرایند روزانه گیاهان نقش حیاتی دارد که شامل انتقال انرژی می باشد. فسفات پر انرژی بخشی از ساختار شیمیایی ADP وATP می باشد که منبع ذخیره ای انرژی است و تعداد زیادی از واکنش های شیمیایی را به راه می اندازد Dadrawal, 1977)).
۱-۱-۵- نقش فسفر در گیاه
فسفر بعد از نیتروژن مهمترین عنصر غذایی ضروری و پرمصرف مورد نیاز گیاه بوده و به دو شکل آلی (اسیدهای نوکلئیک، فسفولیپیدها، فسفوپروتئین‌ها، فسفات‌های اینوزیتول و قندهای فسفری) و معدنی (عمدتاً فسفات‌های کلسیم، منیزیم، آهن و آلومینیوم) در خاک‌ها یافت می‌شود ومهم ترین نقش آن در فرآیند تولید و انتقال انرژی است (Subbarao, 1988). فسفر به عنوان یک عنصر ساختمانی در ساخت اسیدهای نوکلئیک نقش دارد و این اسید‌ها ناقل اطلاعات ژنتیکی در گیاه می‌باشند و عمده‌ترین ماده‌ای است که سبب خاصیت اسیدی اسیدنوکلئیک می‌شود. فسفر در انتقال ‌انرژی در درختان میوه نقش دارد بنابر این در‌ فعالیت متابولیکی گیاه نقش داشته و بطور غیر مستقیم بر عملکرد محصولات از این طریق تأثیر می‌گذارد. فسفر بصورت ترکیبات آلی فیتات در گیاه ذخیره می‌شود و به همراه سایر عناصر در ساختمان دانه گرده شرکت دارد و مهمترین عنصر در تولید محصول می‌باشد و در تشکیل گل و دانه بندی اهمیت زیادی دارد و همچنین بر تولید‌ اندام‌های زایشی اثر افزایشی دارد (خاوازی و همکاران، ۱۳۸۴).
عباسزاده (۱۳۸۸) گزارش کرد سویه هایی از باکتری های حلال فسفری که کمترین میزان افزایش فسفر را نسبت به شاهد نشان داده است، کمترین تعداد سنبله درخوشه را نیزدارا می‌باشد و سایر سویه‌ها که افزایش زیادی در میزان فسفر را دارا می‌باشند، بیشترین افزایش تعداد سنبله در خوشه را نشان می‌دهد. نیز نشان داده است سویه هایی که بیشترین میزان فسفر را دارا می‌باشد بیشترین تعداد دانه در سنبله را نیز به خود اختصاص داده است.
فسفر در همه‌ی فرآیندهای بیوشیمیایی، ترکیب کارمایه زا و کارهای انتقال کارمایه دخالت دارد. افزون بر این فسفر جزئی از پروتئین یاخته بوده و به عنوان بخشی از پروتئین هسته، غشاء یاخته‌ای و اسیدهای نوکلئیک نقشی ویژه دارد (خاوازی و همکاران، ۱۳۸۴). بعلاوه فسفر جزیی از ساختار فسفوپروتئین‌ها، DNA، RNA، فسفولیپیدها، قندهای فسفردار، فیتین و سایر ترکیبات آلی فسفردار است.
فسفات در تنظیم فتوسنتز و فعالیت گره‌ها (غلامی و کوچکی، ۱۳۸۰) نقش داشته و از این طریق موجب افزایش رشد و نمو گیاه می‌گردد چرا که فسفر جزئی از ADP و ATP که هدایت اکثر ترکیبات فیزیولوژیکی در گیاه را بر عهده دارند (فاجریا، ۱۹۴۲) و همچنین پورصالح، ۱۳۷۳ اعلام کرد فسفر باعث بهتر پنجه زدن و زودرسی برنج می‌گرددو نشاسته آن را افزایش می‌دهد. (خاوازی و همکاران، ۱۳۸۴).
وزن دانه یکی دیگر از اجزاء تشکیل دهنده عملکرد محسوب می‌شود که بیشترتحت تاثیر ژنوتیپ می‌باشد البته شرایط محیطی به ویژه شرایط پس از مرحله تشکیل دانه تاثیر قابل ملاحظه‌ای بر روی وزن هزاردانه می‌گذارد (Mertens and Hess,1985).
با توجه به نتایج کسب شده در تحقیق عباس زاده (۱۳۸۸) و تحقیق‌های مشابه انجام شده، باکتری‌های محرک رشد در جذب آب

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید