م) و، در رويكرد دوم، دادههاي مربوط به سطوح اعتماد، تعهد و دخالت مدني بررسي مي شوند(تاجبخش،181:1385).
پاتنام سه شاخص آگاهي، مشاركت، و نهادهاي مدني را شاخص هاي اصلي براي سنجش سرماية اجتماعي ميداند (خزاعي و برغمدي، 23:1385). فوكوياما معتقد است سنجش سرماية اجتماعي به دليل بعد كيفيتي آن مشكل است. به نظر، او بهجاي سنجش و اندازه گيري سرماية اجتماعي، به مثابه ارزشي مثبت، ميتوان نبود سرماية اجتماعي را از طريق وجود برخي از پديده هاي اجتماعي، از قبيل ميزان جرم و جنايت، فروپاشي خانواده، مصرف مواد مخدر، طرح دعاوي و شكايت، خودكشي، فرار از ماليات و موارد مشابه، با روش هاي مرسوم اندازه گيري كرد(اختر محققي، 20:1385).
بانک جهاني نيز در مقالهاي با عنوان “اندازهگيري سرمايه اجتماعي” 6 شاخص را معرفي کرده است که عبارتند از: 1-گروهها و شبکهها، 2- اعتماد و همبستگي، 3- تعاون و عمل جمعي، 4-اطلاعات و ارتباطات، 5- همبستگي، و 6- توانمندسازي و اقدامات سياسي.
پاکستون بر اين باور است که سرمايه اجتماعي، ترکيبي از دو مولفه سنجشپذير است که عبارتند از؛ پيوستگيهاي عيني بين افراد (انجمنها) و پيوندهاي ذهني چون؛ اعتماد نمودن، بدهبستان و عواطف مثبت افراد نسبت به يکديگر (پاکستون، 93:1999).
در نمودار زير پيوند ميان مدل اعتماد و مدل پيوستگي پاکستون نشان داده شده است:
شکل5-1- پيوند ميان مدل اعتماد و مدل پيوستگي پاکستون در سنجش سرمايه اجتماعي
?(مأخذ: غفاري، 1390:223)
5-1-1- روش تدوين پرسشنامه
پرسشنامه در اين پژوهش برگرفته از پرسشنامه بانک جهاني )2003( در رابطه با سنجش سرمايه اجتماعي (SC-IQ)ميباشدکه بر اساس مقياس ليکرت طراحي شده است و همچنين بر اساس خصوصيات محله هدف بومي شده است.
بر اساس چارچوب مفهومي سرمايه اجتماعي، جهت سنجش سرمايه اجتماعي در اين پژوهش بر اساس پرسش نامه بانک جهاني از شش شاخص؛ گروهها و شبکههاي اجتماعي، اعتماد و همبستگي، تعاون و عمل جمعي، ارتباطات و اطلاعات، همبستگي اجتماعي و اقدامات سياسي و توانمندسازي در پرسش نامه استفاده شده است. که هر يک از آنها به دنبال سنجش برخي از ابعاد سرمايه اجتماعي در محله ميباشند.
جدول 5-1- شاخص هاي سرمايه اجتماعي در سنجش سرمايه اجتماعي در محله هدف
شاخص ها
حيطه سوالات
1- گروهها و شبکهها
در اين دسته شاخص سوالات گوناگوني در ارتباط با:
* ميزان و ماهيت مشارکت اعضاي خانواده در انواع مختلفي از گروهها و سازمانهاي اجتماعي رسمي و غيررسمي
* تنوع عضويت در گروهها و شبکه ها
* چگونگي انتخاب رهبران گروهها
* چگونگي مشارکت فرد در گروه در طول زمان
2-اعتماد و همبستگي
در اين دسته شاخص سوالات متعارفي در ارتباط با اعتماد:
* اعتماد نسب به همسايگان
* اعتماد نسبت به ارائه خدمات کليدي و غريبهها و …
* روند تغيير اعتماد در گذر زمان در جامعه
3- تعاون و عمل جمعي
* مشارکت اعضاي خانواده در پروژه هاي اجتماعي
* مشارکت اعضاي خانواده در مواقع بحراني اجتماع محلي
4- ارتباطات و اطلاعات
* روشهاي دسترسي به اطلاعات مربوط به شرايط بازار و خدمات عمومي و …
5- همبستگي اجتماعي
* شناسايي ماهيت و ميزان تفاوت در اجتماع محلي
* ميزان تعاملات اجتماعي روزمره
6- اقدامات سياسي و توانمندسازي
* توان افراد در تغيير زندگي خود و اطرافيان
* حس اعضاي خانواده از شادي و اثربخشي
* ظرفيت نفوذ در دولت محلي و ملي و نتايج سياسي گستردهتر
ميزان روايي پرسش نامة تهيه شده به تأييد دو نفر از اساتيد حوزة شهرسازي رسيده و همچنين ميزان پايايي که يكي از مهمترين ويژگيها براي ابزارهاي سنجشي است كه جهت اندازه‌گيري متغيرها يا سازه‌هاي پنهان طراحي شده‌اند. شيوه‌هاي مختلفي براي سنجش پايايي وجود دارد كه عبارتند از: آزمون‌ـ‌آزمون مجدد، استفاده از فرمهاي موازي، دو نيمه كردن ابزار سنجش و هماهنگي دروني بين آيتم‌هاي ابزار سنجش. براي سنجش هماهنگي دروني بين آيتم‌هاي مختلف يك پرسشنامه نيز از تكنيك‌هاي مختلفي ميتوان استفاده كرد كه استفاده از ضريب آلفاي كرونباخ يكي از آنهاست. ضريب آلفاي كرونباخ به عنوان يكي از ضرايب پايايي يا قابليت اعتماد شناخته مي‌شود. اين ضريب از عمومي‌ترين ضرايبي است كه توسط پژوهشگران علوم اجتماعي براي سنجش پايايي ابزارهاي مختلف جمع آوري داده‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد. مهمترين علت عموميت استفاده از آن، به احتمال زياد ناشي از ساده‌تر بودن استفاده از اين ضريب در عمل است. در اين روش اجزا يا قسمت هاي پرسشنامه براي سنجش ضريب پايايي آزمون به کار مي روند. در عمل، مقدار ضريب آلفاي كرونباخ از حداقل 7/0 تا حداكثر 1 تغيير ميكند.
در اين پزوهش نيز جهت سنجش ميزان پايايي پرسشنامه از روش آلفاي کرونباخ استفاده شده است که مقدار اين ضريب براي اين پرسش نامه برابر 76/0 بوده و مي توان گفت پرسشنامه از پايايي قابلقبولي و با توجه به حد قابل قبول برابر 7/ 0برخوردار است.
5-1-2- روش تکميل پرسشنامه
تعيين تعداد نمونه از طريق فرمول کوکران انجام شده است که در زير در رابطه با آن توضيحاتي آورده شده است:
الف) فرمول کوکران
n : حجم نمونه
N : تعداد کل افراد جامعه
t يا z : سطح اطمينان نمونه گيري
در سطح اطمينان 95 درصد مقدار 96/1t= يا z و درسطح اطمينان 99 درصد مقدار 58/2t= يا z
d : مقدار خطاي قابل تحمل که معمولاً 5/0 يا 1/0است.
p : برآوردي از نسبت افراد جامعه که داراي ويژگي موردنظر در تحقيق مي باشند.
q : برآوردي از نسبت افراد جامعه که داراي ويژگي موردنظر در تحقيق نمي باشند.
مقدار (p و q) را مي توان 5/0در نظرگرفت که در اين صورت حجم نمونه حداکثر خواهد بود.
با توجه به جمعيت محله هدف (جامعه) 15000 نفر با درنظر کرفتن سطح اطمينان 95 درصد و درصد خطاي 1/0 و با توجه به اينکه مقدار (p و q) 5/0 در نظر گرفته شده است، حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران 100 نفر برآورد گرديده است.
در اين پژوهش از روش نمونهگيري طبقهاي ساده و در تکميل پرسشنامه از روش مصاحبه نيمه باز استفاده شده است.
5-1-3- روش تحليل پرسشنامه
همانگونه که در مبحث سرمايه اجتماعي اشاره شده است؛ سرمايه اجتماعي از ديد کريشنا و شريدر داراي دو بعد ساختاري و شناختي است. بعد ساختاري شامل تشکل و عملکرد نهادهاي محلي رسمي و غيررسمي است و از طريق سازمانهاي افقي شکل ميگيرد. در حاليکه بعد شناختي، آن بعد از سرمايه اجتماعي که کمتر قابل لمس است و به ارزشها، عقايد، نگرشها، رفتارها و هنجارهاي اجتماعي اشاره دارد. اين ارزشها شامل اعتماد، انسجام و مشارکت بوده و بين اعضاي يک اجتماع مشترک است(کريشنا و شريدر، 10:1999).
در پرسشنامه اين پژوهش نيز سوالات به دنبال پاسخهايي در ابعاد ساختاري و شناختي سرمايه اجتماعي هستند. بهگونهاي که مي توان شاخص گروهها و شبکهها (سرمايه اجتماعي ساختاري)، اعتماد و پايبندي به هنجارها (سرمايه اجتماعي شناختي) و اقدامات جمعي (خروجي داده) در نظر گرفت.
جهت تحليل پاسخ پرسششوندگان در محله هدف، دادهها وارد نرمافزار آماري spss شده و تجزيه و تحليلهاي لازم بر روي دادهها صورت گرفت. در ادامه به تفکيک هر يک از شاخصها، پاسخهاي پرسششوندگان مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است، با توجه به مقياس ليکرت در موارد لزوم از مقدار ميانگين در هر مبحث و درنتيجه در کل شاخص استفاده شده و در صورت لزوم و براي توضيحات بيشتر در برخي مباحث از درصد فراواني دادهها نيز استفاده شده است.
پاسخهاي پرسششوندگان بر مبناي 6 شاخص به تفکيک زير مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است:
5-1-3-1- گروه ها و شبکه ها
شاخص سرمايه اجتماعي ساختاري بر اساس حجم گروهها و تلاقي عضويتهاي خانوادگي است. جنبههاي مختلفي از عضويت (مانند تنوع دروني) و عملکرد سازماني (مانند ميزان تصميمگيري دموکراتيک) نيز از شاخصهاي مرتبط است. در مورد شبکههاي کمتر رسمي، اطلاعات کليدي در رابطه با محدوده شبکه و چندگونگي عضويت مطرح است.
– در تحليل پاسخ پرسششوندگان در محله هدف ميتوان گفت؛ مهمترين گروهي که اعضاي اجتماع محلي در آن عضويت دارند گروه پسانداز(صندوق) است که اعضاي آن را گروه خويشاوندي و فاميلي و يا گروههاي قومي و نژادي تشکيل ميدهند. اعضا در آن به صورت مرتب در هر ماه شرکت ميکنند، اعضا گروه سالانه در حال افزايش است و تصميمات و رهبر گروه با رأي تمام اعضا انتخاب ميشوند. اين گروه که گروهي غيررسمي است، منابع درآمدي آن از پرداختيهاي اعضا تأمين ميشود.
– بعد از گروه پسانداز مي توان از گروه مذهبي به عنوان مهم ترين گروه نام برد که فعاليت افراد در آن به ايّام محرم و ماه رمضان محدود ميشود و مي توان از آن به عنوان مهمترين گروه در محله نام برد که همه افراد اجتماع محلي تقريبا در آن شرکت ميکنند. بعد از گروه مذهبي، اتحاديههاي کارگري، گروههاي ورزشي و ساير گروهها قرار ميگيرند که فعاليت اجتماع محلي در آنها بسيار اندک است.
ميانگين در اين شاخص عدد 5/2 بدست آمده که از مقدار متوسط، عدد3، پايينتر است و درنتيجه اين شاخص در سطح محله هدف از ميزان مناسبي از نظر تنوع و روابط برخوردار نيست.
5-1-3-2- اعتماد و همبستگي
در بخش شاخص اعتماد و همبستگي سوالات متعددي براي بدست آوردن ميزان اعتماد افراد محله در پرسش نامه گنجانده شده بود تا بتوان اعتماد آنها را به اطرافيان و اعضاي اجتماع محلي و فرامحلي بدست آورد.
– 100 درصد پرسششوندگان بر اين اعتقادند که نمي توان به سادگي به مردم اعتماد کرد.
– اکثريت پرسششوندگان(77%) بر اين اعتقادند که سطح اعتماد در محله هدف نسبت به 5 سال گذشته بدتر شده است.
– 69% از پرسششوندگان اظهار داشتند که در يک پروژه اجتماعي سودمند براي محله که مستقيماً براي آنها منفعتي نداشته باشد، مشارکت خواهند کرد.
– ميانگين سوال: در محله شما، افراد در چه حد به يکديگر کمک ميکنند؟ عدد 07/3 بدست آمده که اندکي از مقدار متوسط(عدد 3) بالاتر است.
– ميانگين پاسخ در ارتباط با نظرات زير به صورت ذيل بوده است:
جدول 5-2- تحليل پاسخ هاي شاخص اعتماد و همبستگي
تحليل
مقدار ميانگين
نظرات
نه موافق و نه مخالف
8/2
الف-اکثر افرادي که در محله زندگي مي کنند مي توانند قابل اعتماد باشند.
تا حدي موافق
8/1
ب- در اين محله، ادم مجبوره تا هوشيار باشه تا کلاه سرش نذارن.
نه موافق و نه مخالف
3
ج- بيشتر افراد اين محله، اگر شما نياز پيدا کنيد، خواهان کمک به تو هستند.
تا حدي موافق
46/2
د- در اين محله، افراد معمولا با يکديگر در مسئله قرض دادن و قرض گرفتن قابل اعتماد نيستند؟
– ميانگين ميزان اعتماد پرسششوندگان به افراد مختلف به صورت ذيل بوده است:
جدول 5-3- تحليل ميزان اعتماد به افراد مختلف جامعه
تحليل
مقدار ميانگين
ميزان اعتماد شما به:
اعتماد زياد
6/3
الف- افرادي از نژاد/زبان/قبيله/ طايفه شما
اعتماد خيلي کم
46/1
ب- افرادي از گروه نژداي/زباني/قبيله اي/طايفه ديگر
نه کم و نه زياد
8/2
ج-کاسبان
اعتماد کم
2
د- صاحب منصبان دولت محلي
اعتماد کم
3/2
ذ- صاحب منصبان دولت مرکزي
نه کم و نه زياد
3
ر- پليس
اعتماد خيلي زياد
6/4
ز- معلمان
اعتماد زياد
9/3
م- پرستاران و پزشکان
اعتماد خيلي کم
3/1
غ-غريبه ها
همانگونه که از جدول ميتوان نتيجه گرفت بالاترين ميزان اعتماد در اجتماع محلي به معلمّان و سپس پرستاران و افراد از نژاد و طايفه خود و پايينترين سطح اعتماد نسبت به غريبهها و افرادي از نژاد ديگر و سپس صاحب منصبان دولت محلي و مرکزي ميباشد.
ميانگين کل در اين شاخص عدد 55/2 بدست امد

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید