تحقیق درباره کامن لا، حجرالاسود، استنباط حکم، افکار مزاحم

فقه به کسي که احتياط را بيش از آنچه لازم است رعايت کند کثير الشک مي‌گويند. اين‌گونه احتياط افراطي را ضد احتياط مي‌گويند و به‌ مقتضاي پسنديده بودن عقلي احتياط، موارد ضد احتياط ترک احتياط است. از اين‌ رو اين عبارت به‌طور چشم‌گير در سخنان اهل دقت آمده است که: “الاحوط ترک الاحتياط”194؛ يعني مقتضاي احتياط واقعي ترک اين‌گونه احتياط‌هاي خيالي و پنداري است. در تاريخ فقه از اين‌ دست احتياط‌هاي خيالي کم نبوده است. براي مثال در کتاب حج، بحث طواف، مطرح ‌شده است که نقطه آغاز و پايان طواف به گرد خانه خدا بايد حجر الاسود باشد. فتواي فقها بر اين بوده و هست که بايد طواف از مقابل حجر الاسود شروع و در مقابل حجر الاسود پايان پذيرد، همان‌طور که در عرف چنين است.
در دوره‌اي از تاريخ فقه براى نخستين بار توسط علامه حلي مطلبى مطرح شد و بعضى مانند شهيد دوم و اول آن را پذيرفتند كه شرط درستى طواف آن است كه اولين جزء بدن طواف كننده بايد برابر اولين جزء حجرالاسود قرار بگيرد تا يقين حاصل شود كه تمام بدن از تمام حجرالاسود گذر كرده است.195
در پى اين نظر فقهى بحث‌هايي درگرفته است كه اولين جزء بدن كدام عضو است؟ آيا نوك بينى اولين جزء بدن محسوب مي‌شود يا برآمدگى شكم يا سرانگشتان بزرگ‌پا؟ اشكال مي‌شود كه حكم در همه افراد يكسان نيست. بعضى لاغر با شكمى فرو رفته، داراى دماغ و بينى بلندى هستند. برخى داراى بينى پهن و پخش، ولى شكمى بزرگ و برآمده هستند و…. بنابراين چگونگى عمل به واجب به اختلاف افراد متفاوت مي‌شود. وقتي‌که فقيهان محقق درصدد مستندسازي و مدرك يابى اين فتوا برآمدند به هيچ دليل قابل ‌اعتمادي جز تکيه‌ بر احتياط، دست نيافتند. بسيارى از بزرگان اين احتياط را نابجا و ضد احتياط خوانده‌اند.196
با نگاه بر آثار و نظرات فقيهان و اصوليين بزرگ مي‌توان سه برآيند اصلي براي احتياط ناروا برشمرد: 1-اختلال نظام (مرحوم خراساني)، 2- عسر و حرج (مشهور فقها) و 3- وسواس.
در فقه احتياط را فرياد عقل و وسواس را زمزمه‌ي شيطان مي‌دانند. وسواس ازنظر مکتب اسلام، امري زشت و محکوم و نشانه‌ي نفوذ شيطان بر قلب انسان است. وسواس از ماده‌ي وسوسه مشتق شده که رابطه‌ي شيطان با قلب انسان است.197
در زبان انگليسي نيز وسواس را نوعي اختلال مي‌نامند. در اينجا لازم است به وسواس از منظر علمي نيز توجه کرد:
“اختلال وسواس جبري (OCD) با گروه متنوعي از علائم که شامل افکار مزاحم، اشتغال‌هاي ذهني و اعمال وسواسي است تظاهر مي‌کند. اين افکار با اعمال تکراري موجب ناراحتي شديد بيمار مي گردد. اعمال يا افکار وسواسي وقت‌گير هستند و به‌ طور قابل ‌ملاحظه با برنامه‌هاي عادي، کارکرد شغلي، فعاليت‌هاي اجتماعي معمول يا روابط تداخل مي‌نمايند. شخص مبتلابه OCD ممکن است وسواس فکري، وسواس عملي، يا هر دو را داشته باشد.
فکر وسواسي، وارسي (obsession) يک فکر، احساس (feeling)، عقيده، يا حس (`sensation) مزاحم و تکرارشونده است. عمل وسواسي (compulsion) رفتار ناخودآگاه، ميزان شده، تکراري، نظير شمارش (checking)، يا اجتناب است. فکر وسواسي موجب افزايش اضطراب شخص مي‌گردد، در حالي ‌که انجام عمل وسواسي اضطراب شخص را کاهش مي‌دهد، مع‌هذا، وقتي شخص در مقابل انجام عمل وسواسي مقاومت مي‌کند اضطراب افزايش مي‌يابد. شخص مبتلا به اختلال وسواسي – جبري معمولاً غيرمنطقي بودن افکار وسواسي خود را درک مي‌کند. هم افکار وسواسي و هم اعمال وسواسي براي خود بيمار، نا هم خوان شناخته مي‌شوند.
هر چند عمل وسواسي ممکن است در اقدام براي کاستن از اضطراب مربوط به فکر وسواسي صورت بگيرد، هميشه چنين وضعيتي در کار نيست. تکميل عمل وسواسي ممکن است منجر به رفع اضطراب نشده حتي ممکن است موجب افزايش آن گردد. اضطراب موقع مقاومت شخص در مقابل انجام عمل وسواسي هم ظاهر مي‌شود.”198
در فقه، همان‌طور که گفته شد وسواس، رفتاري شيطاني و در علم رفتاري بيشتر غريزي است تا عقلاني؛ اما نکته‌اي که بدان بايد توجه کرد اين است که اگر احتياط داراي مطلوبيت و ارجحيت ذاتي باشد، پس چگونه مي‌توان آن را در برخي موارد ناپسند دانست. براي تطبيق، بهتر است عدالت را متذکر شويم، اگر عدل داراي حسن ذاتي باشد، چگونه ممکن است گاهي ناپسند جلوه کند. آيا جز اين است که عدل در آن شرايط ديگر ماهيت خود را از دست خواهد داد؟
انساني که بيش ‌از حد لازم احتياط مي‌کند را وسواسي ميدانيم و اساساً مرجع فرمان دهنده احتياط و وسواس را متمايز مي‌دانيم. پس کسي را که وسواس زياد به خرج مي‌دهد نبايد محتاط خواند بلکه او وسواسي است. مرحوم خويي نيز مطلوب بودن و يا ناروا شمردن احتياط را با فرض صدق عنوان احتياط، سخن نامعقولي دانسته است.199
2-3-بخش سوم: مبناي حقوقي تکليف به احتياط
2-3-1-مبحث اول: ايران
در قوانين ايران همان‌طور که پيش ‌از اين گفته شد رعايت احتياط به گونه‌اي تکليف محسوب مي‌شود. موارد قانوني آن را پيش ‌از اين، مورد بررسي قرار داده‌ايم و براي اجتناب از اطاله‌ي کلام از تکرار آن مي‌گذريم؛ اما بايد اين نکته را يادآور شويم که احتياط در حقوق غربي و بسياري از کشورهاي توسعه ‌يافته امروزه به ‌عنوان يک اصل، لازم الرعايه است. احتياط را همچون اصل انصاف محترم مي‌دانند و در موارد بسياري به آن استناد مي‌کنند. در تخريب محيط ‌زيست، انقراض حيوانات، استفاده از انرژي‌هاي تکرار ناشدني و …
قانون مجازات اسلامي، احتياط را الگوي رفتاري مناسب براي افراد جامعه مي‌داند
و کسي را که از اين الگوي رفتاري تخطي مي‌کند مجرم مي‌داند. قانون مدني نيز کسي را که مرتکب بي‌احتياطي مي‌شود مقصر مي‌داند. در صورت اول، فرد با اعمال مجازات مواجه شده و در صورت دوم بايد خسارت را جبران کند؛ بنابراين ناگفته پيداست که قانون‌گذار به‌صورت تلويحي رعايت احتياط را وظيفه‌ي همه‌ي افراد جامعه مي‌داند.
2-3-2-مبحث دوم: انگليس و آمريکا
در حقوق کامن لا نيز تکليف عمومي به احتياط، تاريخچه‌اي نسبتاً ديرينه دارد. در انگلستان و در رأي دادگاه عالي احتياط زماني تکليف است که: 1ـ ضرر، معقولانه قابل پيش‌بيني باشد،2ـ بين خوانده و ضرر خواهان سبب ديگري وجود نداشته باشد،3ـ تحميل تکليف عادلانه و معقول باشد200.
در آمريکا اما در هر ايالت ممکن است معيار متفاوتي پذيرفته شود؛ مثلاً در فلوريدا و ماساچوست تنها معيار براي تکليف دانستن احتياط “قابل پيش‌بيني بودن” است201.
با اين‌ همه آراء قضايي فلوريدا نيز دستخوش تغيير شد و اين تغيير کم‌کم سراسر آمريکا را فراگرفت202. با اين تغيير در فلوريدا امروزه نزديک به 7 معيار براي تکليف دانستن احتياط استفاده مي‌شود و در ايالات ‌متحده نزديک به 42 معيار متفاوت براي تشخيص وجوب احتياط وجود دارد203.
2-3-3-مبحث سوم: ضرورت وجود تکليف به احتياط در قوانين
تکليف عمومي به احتياط از آن ‌رو در بين قوانين اهميت دارد که تنها در صورتي مي‌توان فرد را بي‌احتياط دانست که براي رعايت احتياط، تکليفي وجود داشته باشد.
پيش‌ از اين استثنائاتي را براي قاعده ذکر کرديم از جمله فرمول ليرند هند قصور و بي‌احتياطي قطاري را در نظر بگيرد که قيمت بليط آن، يک ‌پنجم قيمت ساير قطارهاست. مسافري در حين شستن دست‌هاي خود بي‌هوش مي‌شود و در کف قطار باسيم لختي که پايين روشويي بوده است برخورد مي‌کند و بستري مي‌شود. مسافر ادعاي خسارت مي‌کند. وکيل شرکت مسافربري ادعا مي‌کند مسافري که اين قطار را با اين قيمت انتخاب کرده است، خود از کاستي‌هاي آن آگاه است و به وجود اين کاستي‌ها رضايت دارد و در سؤال از فرد زيان‌ديده مي‌پرسد: آيا راضي هستيد روکش داشته باشد؛ اما قيمت بليط اين قطار با ساير قطارها يکسان باشد؟ جواب مثبت زيان‌ديده، شرکت را از پرداخت خسارت معاف مي‌کند.
اين مثال که برآمده از يکي پرونده‌هاي مطروحه در انگلستان بود، مثال خوبي براي تکليف عمومي به احتياط است.
تکليف به احتياط عنصر اساسي حقوق بي‌احتياطي است. اين تکليف برآمده از يک قانون يا يک قرارداد خصوصي نيست. چيزي بيش از حقوق جزا و حقوق مدني است. تکليف به احتياط گوياي مسئوليت هر فرد نسبت به ديگري و رعايت احتياط در قبال اوست. تکليفي که حقوق بر عهده ما گذاشته است. حتي بدون رضايت و حتي بدون آگاهي ما. سؤالات قديمي در اينجا باز مطرح مي‌شوند: همسايه کيست؟ آيا من مسئول مراقبت از برادرم هستم؟! معناي مسئوليت چيست و …
به اين سؤالات پيش‌ از اين پاسخ گفتيم و منابع تکليف به احتياط را نيز برشمرديم. بحثي که باز در اينجا مطرح مي‌شود بحث تکليف به احتياط204 يا تکليف به سعي در رعايت احتياط205 است. اين مسئله نيز بارها در حقوق انگلستان مورد بحث و مداقه قرارگرفته است.206
نظر مشهور اين است که تکليف به احتياط شامل سعي در رعايت احتياط نمي‌شود.
در واقع چنين تغييري مرزهاي بين حقوق بي‌احتياطي و مسئوليت محض را کمرنگ‌تر مي‌کند. در مسئوليت محض نيز فرد علاوه بر آنکه بايد احتياط کند، بايد در رعايت احتياط تمام تلاش خود را نيز بنمايد؛ بنابراين اگر براي اثبات بي‌احتياطي، تنها نقض تکليف رعايت احتياط ضروري است، براي اثبات مسئوليت محض اثبات عدم تلاش براي رعايت احتياط نيز لازم است.
با وجود اين بايد پذيرفت امروزه بسياري از قوانين و مقررات، بي‌توجه به نتيجه، انسان‌ها را مکلف به سعي در رعايت احتياط مي‌کنند. براي مثال با سرعت بيش ‌از حد مجاز رانندگي کردن بي‌احتياطي است و جريمه اين تخلف پرداخت نقدي به خزانه‌ي دولت است. در اينجا هيچ زياني به کسي وارد نشده است، اما فرد بايد مبلغي را به‌عنوان جريمه بپردازد.
در اين مورد هيچ ‌يک از ارکان مسئوليت مدني وجود ندارد. نه زيان زننده، نه ضرر و نه زيان‌ديده. با اين همه قانون‌گذار سعي به رعايت احتياط را تکليف رانندگان دانسته و آن‌ها را مورد عقاب قرار مي‌دهد.
دانستيم که آنچه در شمول قانون مسئوليت مدني قرار مي‌گيرد، تکليف به احتياط است و نه سعي در رعايت آن.
حقوق مجموعه اي از قوانين، رسوم، عرف ها و اخلاقيات است. ما در اين فصل به لزوم احتياط از جنبه هاي فلسفي ـ اجتماعي، فقهي و قانوني پرداختيم. دانستيم آزادي اراده ي انسان، بار مسئوليت را بر دوش او قرار خواهد داد. انسان بايد با کمال دقت انتخاب کند و مسئول رفتار اشتباه خود باشد.
در فقه نيز احتياط، چه به عنوان دليلي فقاهتي براي استنباط حکم تکليفي و چه به عنوان توصيهاي عقلي، بارها مورد تاکيد قرار گرفته است. قاعدهي “کل ما حکم به العقل، حکم به الشرع”، ميتواند براي شرعي و عقلي دانستن تکليف به احتياط کافي باشد. حقوق نيز به عنوان برآيند فقه و عقل و عرف، احتياط را تکليف، و بياحتياطي را نوعي تقصير و موجب ضمان ميداند.

فصل سوم:

نقش بي‌احتياطي در مسئوليت مدني

با توجه به نوشته‌هاي پيشين دانستيم بياحتياطي يکي از عوامل به وجود آمدن مسئوليت است. اعم از کيفري و مدني. در حقوق ايران بياحتياطي زيرمجموعه‌ي
موارد تقصير قرارگرفته است و در حقوق انگلستان خود، دستگاه حقوقي جداگانه ايست که آن را negligence مي‌خوانند. در حيطه‌ي مسئوليت مدني تفکيک بي‌احتياطي از ساير واژه‌هاي مرتبط کاري سخت و بعضاً امکان‌ناپذير به نظر مي‌رسد. براي مثال برخي حقوقدانان بين واژه‌ي مسامحه و بياحتياطي تفکيکي قائل نيستند و هر دو را يکي مي‌پندارند. با اينکه مسامحه نيز مانند عمد به ‌روشني تعريف‌نشده است، از مفاد م 12 قانون مسئوليت مدني مي‌توان آن را استنباط کرد که عبارت است از: “رعايت نکردن تمام احتياط‌ها که اوضاع ‌و احوال قضيه ايجاب مي‌نموده”207.
عدم مهارت که يکي از وجوه ديگر تقصير است نيز در مسئوليت مدني با بياحتياطي مي‌تواند همخواني داشته باشد. به‌ اين ‌ترتيب که وقتي شخصي با عدم مهارت لازم دست به انجام کاري مي‌زند، اين کار بياحتياطي از جانب خود عامل است. بي‌مبالاتي نيز در مسئوليت مدني تفاوتي با بياحتياطي ندارد و مي‌توان هر دو را يکسان دانست.
عدم رعايت نظامات دولتي اما موضوعاً با موارد گفته ‌شده متفاوت است. چرا که وقتي شخصي بدون توجه به رعايت نظامات دولتي فعل يا ترک فعلي را انجام مي‌دهد، خود آن عمل بياحتياطي خواهد بود، فارغ از چگونگي عملکرد فاعل آن. مثلاً اگر فردي از چراغ‌ قرمز عمداً عبور کند، مردم وي را فردي بي‌احتياط مي‌دانند، هر چند او در عبور از چراغ‌ قرمز همه‌ي استعداد خود را بکار گرفته باشد. البته از اصطلاح نظامات دولتي پر واضح است که ضابطه‌ي تشخيص عدم رعايت نظامات دولتي با بياحتياطي متفاوت است. چرا که در اولي تنها قوانين و مقررات ضابطه ي تشخيص‌اند و در بي‌احتياطي عرف نيز به‌ عنوان ضابطه به کار مي‌رود.
بياحتياطي کامن لا از واژه لاتين گرفته ‌شده است. بياحتياطي در بسياري موارد وسعت شبه جرم را دارد، چرا که هر دو مورد عنوان خساراتي هستند که در اثر بي‌دقتي به وجود آمده‌اند و نه عمد؛ بنابراين بسياري تفاوتي بين بياحتياطي آشکار و يا بي‌پروايي ـ آنجا که مربوط به شبه جرم ـ است قائل نيستند.
دکتر فين من (feinman) در کتاب حقوق -101 negligence را اين‌گونه تعريف مي‌کند: “هسته اصلي بياحتياطي اين است که مردم بايد در زمان ارتکاب افعال خود دقت معقول که لازمه‌ي انجام آن‌هاست را به کار بگيرند”208. با توجه به اين تعريف مي‌بينيم negligence در حقوق غرب بسيار با تعريف قانون مدني از تقصير، شبيه است: “تقصير اعم است از تفريط و تعدي”.
شبه جرم در کامن لا نوعي خطاي مدني است209. اين شاخه از حقوق برآيند مصوبات قانوني و پرونده‌هاي مطروحه در رويه‌هاي قضايي انگلستان بوده است. شبه جرم برخلاف جرم که از طريق نهادهاي عمومي و دولتي تعقيب مي‌شود توسط اشخاص حقيقي پيگيري مي‌گردد. واژه tort خود از واژه‌ي لاتين torque به معني خطا استنباط شده است.
با اين‌ وجود بايد اين نکته را ذکر کرد که tort در کامن لا اساساً به دو دسته‌ي intentional tort (شبه جرم عمدي) و negligence tort (بي‌احتياطي) تقسيم مي‌شود. براي مثال حمله‌ي تهديد آميز210 نوعي شبه جرم عمدي است؛ اما اگر همين حمله به ضرب ‌و جرح211 منتهي شود، جرم است و زير مجموعه‌ي حقوق کيفري قرار مي‌گيرد.
negligence tort اما بيشتر در حقوق کامن لا مورد بحث و مداقه قرارگرفته است. بي‌احتياطي تنها وجهي مدني دارد و باعث ايجاد مسئوليت مدني مي‌شود. با توجه به مباحث گفته ‌شده نتيجه مي‌گيريم بياحتياطي هرچند با شبه جرم دقيقاً هم‌معني نيست و زير مجموعه‌ي آن محسوب مي‌شود، اما بازه‌ي بسيار وسيعي از حقوق شبه جرم را به خود اختصاص داده است.
3-1-بخش نخست: بي‌احتياطي

پایان نامه با کلید واژگان فلوئورید، یونها، (3-5)، جدول(3-4)

ثیر غلظت اولیه فلوئورید: با افزایش غلظت اولیه فلوئورید راندمان جذب افزایش مییابد ولی بعد از مقدار مشخصی بعلت محدود بودن مقدار جاذب، راندمان جذب کاهش مییابد.
با توجه به نمودارها و معادله بدست آمده بعد از حذف پارامترهای غیر مهم، فقط برهمکنش بین غلظت اولیه فلوئورید و مقدار جاذب وجود دارد، بین بقیه پارامترها هیچ برهمکنشی وجود ندارد.
3-1-3-انتخاب شرایط بهینه
انتخاب شرایط بهینه از روی نمودارها صورت میگیرد. بدین ترتیب که محدودهای را که بیشترین راندمان را دارد بعنوان بهینه انتخاب میشود، محدوده بهینه هر متغیر در جدول(3-4) آمده است.
جدول(3-4) مقدار بهینه و مقدار میانگین بهینه متغیرهای مورد بحث
مقدار میانگین بهینه
مقدار بهینه
نام متغیر
6
4/5-7/5
pH
250
200-300
Mass adsorbent
5/5
4-7
Concentration of F-

3-1-4-تکرار آزمایش در شرایط بهینه و بررسی تکرار پذیری آزمایش ها
بعد از این که مقدار بهینه برای هر فاکتور مشخص شد، آزمایش در نقطه میانی شرایط بهینه ٥ بار تکرار شد و راندمان جذب حساب شد. هر پنج بار راندمان های خوب و نزدیک بهم برای فرایند جذب بدست آمد، که نتایج آن در جدول (3-5) آمده است.
جدول (3-5) بررسی حذف فلوئورید، غلظت اولیه فلوئورید pm٥/5, مقدار جاذب mg ٢5٠ ، pH=6و زمان تماس ١ساعت
راندمان جذب
شماره آزمایش
٩١%
١
٩٠%
٢
٨۷%
٣
٩١%
٤
٩٠%
٥

برای تخمین میزان نزدیکی پاسخ ها به یکدیگر و دقت آزمایش ها از پارامتر انحراف استاندارد نسبی استفاده شد.
= S=√((∑(x-x)²)/((N-1)))
RSD%= s/x×100 =
3-1-5-بررسی حذف فلوئورید از محلولهای آبی در حضور آنیونهای دیگر
آبهای آشامیدنی دارای یونهایی از قبیل سولفات، فسفات، کلرید، نیترات و بیکربنات میباشد به این دلیل برای بررسی توانایی جاذب برای حذف فلوئورید در حضور این یونها محلولهای دوتایی از یونهای بیکربنات، نیترات و سولفات با فلوئورید تهیه و مقدار جذب فلوئورید در حضور این یونها اندازه گیری شد که نتایج در شکل (3-4) آمده است.
این نتایج نشان میدهد که تأثیر یونها بدین صورت می باشد. SO42->NO3->HCO3
بدین معنی که درصد حذف فلوئورید در حضور یون بیکربنات از همه بیشتر میباشد بعبارتی این یون تاثیری بر فرایند جذب فلوئورید ندارد و مزاحمتی ایجاد نمیکند ولی حذف فلوئورید در حضور یون سولفات کاهش مییابد و این میتواند احتمالاً به علت داشتن چگالی بارمنفی زیاد سولفات نسبت به یونهای دیگر نسبت داده شود.

پایان نامه با کلید واژگان محیط زیست، صنایع غذایی، منابع طبیعی، تحقیقات و فناوری

in/H2SO4…………………………………………………………………………………………………….59
شکل(3-8(تصویر SEM ازZein/H2SO4 بعد از مجاورت با فلوئورید…………………………………………………………….95
شکل(3-9)تصویر SEM نانوذرات زئین…………………………………………………………………………………………………………..59

صفحه عنوان
شکل (3-١0) طیف XRD نانوذرات زئین…………………………………………………………………………………………………………60
شکل (3-11) نمودار ایزوترم جذب فرندلیچ………………………………………………………………………………………………………60 شکل (3-12) نمودار ایزوترم جذب لانگمویر ……………………………………………………………………………………………………60 شکل (3-13) مقایسه پاسخ الکترود انتخابگر یون به نسبتهای مختلف از اجزای سازنده الکترود……………………………… 63
شکل(3-14) بررسی اثر pH بر پاسخ الکترود در حضور 01/ 0 مولار از فلوئورید………………………………………………….63
شکل(3-15)مقایسه پاسخ الکترود انتخابگر یون به آنیونهای مختلف……………………………………………………………………….64
شکل(3-16) منحنی تیتراسیون 10 میلیلیتر از توریم نیترات 0004/0 مولار با محلول فلوئورید 001/0 مولار
با الکترود پیشنهادی………………………………………………………………………………………………………………………………………67

چکیده
فلوئورید از سالها قبل بعنوان یک یون سمی شناخته شده است. منبع اصلی فلوئورید در محلولهای آبی سنگهای معدنی حاوی فلوئورید و فعالیت های صنعتی کارخانه ها میباشد. بر طبق گزارش سازمان حفاظت محیط زیست مقدار فلوئورید بیش از ١ میلیگرم بر لیتر باعث بروز بیماریهای مختلف میشود. در این تحقیق از ماده بیوپلیمری بنام زئین بعنوان جاذب برای حذف فلوئورید از آب استفاده شده است و روشی که برای تعیین غلظت فلوئورید در محلولهای آبی بکار میرود روش اسپادنس میباشد . پارامترهای موثر بر واکنش از قبیل pH ، مقدار جاذب، زمان تماس جاذب و غلظت اولیه فلوئورید با روش طراحی ترکیب مرکزی بهینه شدهاند. نتایج نشان داد که بیشترین مقدار جذب در pH ، ۶-٥/٤ و در مدت ٣٠ دقیقه اتفاق میافتد. توانایی حذف جاذب برای حذف فلوئورید با استفاده از ایزوترم لانگمویر و فرندلیچ مورد بررسی قرار گرفته و مقدار حذف به ازای واحد وزن (١گرم) برابر ٢/١ میلیگرم بدست آمد. تاثیر آنیونهای دیگر نیز بر حذف فلوئورید در این تحقیق بررسی شده است.
در بخشی دیگر از این تحقیق از نانو ذرات زئین برای تهیه الکترودهای خمیر کربن یون گزین فلوئورید استفاده شده است. تاثیر یونهای دیگر بر عملکرد این الکترود بررسی شده است و ضریب انتخابگری این الکترود نیز تعیین شده است. نتایج نشان میدهد که الکترود پیشنهادی در گستره خطی2×10-5-2×10-2 مولار در دمای˚C 25 رفتار نرنستی دارد، بعلاوه عملکرد این الکترود در یک گستره قابل قبول pH ما بین 8-4 رضایت بخش میباشد. تهیه آسان، انتخابگری خوب، پاسخ سریع و طول عمر بالا از ویژگیهای بی نظیر این الکترود پیشنهادی میباشد.

مطالب پیش رو نتایج مطالعات و تحقیق پیرامون تهیه نانوذرات از زئین و یافتن کاربردهای زیست محیطی و کاربردهای تجزیه ای آن میباشد.
١-١- زئین
زئین ، پلیمر فیبری و پروتئینی است که دارای مقدار کمی اسید آمینه اسیدی و بازی است ولی غنی از آمیدها، لوسین، پرولین و آلانین است [1]. این پروتئین در هاگ ذرت یافت میشود بطور تجاری از گلوتن ذرت توسط الکل استخراج میشود و بعنوان محصول جانبی صنعت بیو اتانول است. ذرات زئین قرار گرفته در محدوه قطر حدودأ ٢-١ میکرومتر، پروتئینهای اصلی هاگ ذرت نامیده میشوند. سه جزء مجزای زئین شاملα وᵝ وᴽ زئین، بوسیله حلالیت متفاوت آنها در محلولهای الکل قابل شناسایی است. زئین تجاری مخلوطی از پروتئین ها با جرم مولکولی متفاوت، حلالیت و بارهای متفاوت است. عمومأ، زئین با محلولهای الکل گرم استخراج شده و با آب سرد رسوب داده می شود، زئین تجاری نیز شامل زئین α است [٢]. مخلوطی از سه الکل اتانول، متانول و ایزوپروپانول با مقدار مناسب آب برای حل کردن زئین استفاده می شود، فرایند آنتی حلال فوق بحرانی برای سنتز میکرو و نانو ذرات زئین برای سیستم های ترکیبات بیو فعال مورد استفاده قرار می گیرد [٣].
ᵅ – زئین پلی پپتیدی با وزن مولکولی بین٢٥٠٠٠-٢١٠٠٠ است. ساختاری دارای α-٩هگزیل توسط آرگوس1 و همکارانش بر اساس توانایی هیدراتاسیون، قطبیت و ساختمان ثانوی پیشنهاد شده است. زئین تجاری دارای غلظت بالایی از ساختار ᵅ-هگزیل در محلول آب الکلی می باشد. تحقیقات تیما شف2 نشان میدهد که اغلب حلالها، از قبیل اتانول می تواند ساختار ᵅ- هگزیل زئین را افزایش دهد [2].
بعلت ویژگیهای هیدروفوبیکی زئین، اخیرأ تلاشهای زیادی برای تهیه دانههای زئین و هیدروژلهای زئین انجام شده است که این ویژگی باعث بقاء ساختار شبکهای میشود [٣].
١-١-١-کاربردهای زئین
زئین به علت نامحلول بودنش در آب یک کاندیدای مناسب برای استفاده در سیستمهای انتقال یا بعبارت دیگر تحویل دارو می باشد. تعدادی از پروتئین ها، بعنوان مانع یا حامل اجزای غذایی، داروها و مکمل های غذایی بکار می رود و این بعلت ویژگی های زیست تخریب پذیری، سمیت پائین و قابلیت جذب مناسب و قابلیت خوردن آن است. از بین پروتئین ها، زئین میتواند در اثر اصلاحات شیمیایی و یا نرم سازی فیزیکی و یا فرایندهایی از این قبیل به فرم فیلم درآید [1].
فیلم زئین بعلت داشتن ویژگیهایی از قبیل سفتی،
براق بودن، آبگریزی، مقاومت در برابر عبور چربی و مقاومت در برابر حمله میکروبی بسادگی بوسیله تبخیر حلال از محلول زئین قابل تهیه است. این ویژگیهای فیزیکی فیلم زئین باعث شده تا از آن بعنوان پوشش در بسته بندی مواد غذایی و دارویی استفاده شود. زئین برای تولید پروتئین های میکروزوم برای داروهای کپسولی، حشره کش ها بکار میرود، بعنوان مثال در صنایع غذایی از زئین در ایجاد پوشش روی آجیل و شیرینیها برای جلوگیری از تبخیر رطوبت استفاده میشود.
زئین معمولأ بعنوان پوشش قرصها بعلت به تأخیر انداختن آزادسازی داروها و حفاظت داروها از محیط اسیدی معده بکار میرود و این بطور گسترده به ویژگیهای سطحی آن به خاطر فرم و ساختار سطحی و آبدوستی سطح است. تحقیقات قبلی نشان میدهد که ویژگیهای سطح دارای زئین دانه ریز تاثیر ویژه ای روی بار گذاری و تلفیق با ترکیبات فعال دارد [٣].
پلیمرهای زیست تخریب پذیر از منابع تجدید پذیر بدلیل تاثیر مثبت روی اقتصاد و محیط زیست توجه زیادی را به خود جلب کردهاست. از آنجائیکه منابع نفتی رو به پایان است پس نیاز به منابع انرژی جدیدی است به این دلیل توجهات بیشتر بر روی تبدیل بیومواد به محصولات مفید جلب شدهاست [٣].

1-2-نانوذرات و روشهای سنتز نانوذرات
2-1-نانوذرات-1
تعریف های مختلفی از نانو تکنولوژی ارائه شده است ، موسسه ملی پیشگامی نانوتکنولوژی در آمریکا تعریف زیر را ارائه میدهد: توسعه تحقیقات و فناوری در سطوح اتمی، مولکولی و ماکرومولکولی با طول تقریبی از ١ تا ١٠٠ نانومتر، به منظور فراهم ساختن شناخت اصولی از پدیده ها و مواد در مقیاس نانو و به منظور ایجاد و استفاده از ساختار ها، قطعات و سیستمهایی که به خاطر اندازه کوچک و یا متوسط خود دارای خواص و عملکردهای جدیدی هستند [4].
نانوذرات از مدتها قبل مورد استفاده بودهاند، طي چند سال اخير كاربردهاي نانو ذرات بطور مجزا و مستقل از فناوري نانوتكنولوژي پيشرفتهاي قابل توجهي داشته و به عنوان يكي از ابعاد اصلي اين فناوري به حساب ميآيد. اين پيشرفتها در زمينههاي زيست پزشكي ، دارو سازي و دارو رساني ، لوازم آرايشي ، كامپوزيتها و روكشها و … بودهاست و شامل استفاده از نانوذرات معدني به عنوان عوامل ضد باكتري در بانداژها ، برچسبهايي جهت تشخيص بيماريها ، حامل هاي دارو ، مواد استخواني ، تجهيزات جداسازي زيست مغناطيسي و… ميباشد . همچنين در سالهاي اخير پيشرفتهايي در زمينه امكان ساخت و كنترل شديد اندازه، تركيب و يكنواختي نانو ذرات صورت گرفته است . تنوع در انواع نانوذره به تنوع در كاربردهاي آن بر ميگردد، همچنانكه علاوه بر موارد ذكر شده نانوذرات داراي كاربردهاي بسيار وسيع در زندگي بشر وهمچنين صنعت و … ميباشند [5].
2-2-روشهای تولید نانوذرات-1

روشهای بسیار متنوعی جهت تولید نانوذرات وجود دارد که عبارتند از:
چگالش بخار
سنتز شیمیایی
فرایندهای حالت جامد (خردایشی)
استفاده از سیالات فوق بحرانی به عنوان واسطه رشد نانوذرات
استفاده از امواج ماکروویو و امواج مافوق صوت
استفاده از باکتریهایی که میتوانند نانوذرات مغناطیسی تولید کنند.
پس از تولید نانوذرات می توان با توجه به نوع کاربرد آنها از روشهای رایج زمینهای مثل روکش دهی یا اصلاح شیمیایی نیز استفاده کرد.
چگالش بخار: این روش جهت تولید نانوذرات سرامیکی فلزی و اکسید فلزی مورد استفاده قرار میگیرد. این روش شامل تبخیر یک فلز و سپس چگالش سریع آن میباشد که طی آن خوشه های نانومتری به صورت پودر ته نشین میشوند. نکته ای که باید به آن توجه داشت آنست که برای تهیه نانوذرات فلزی جهت جلوگیری از اکسیداسیون از گازهای بیاثر و برای تهیه نانو ذرات سرامیکی اکسید فلزی از اکسیژن استفاده میشود. در نهایت اندازه ذره با تغییر پارامترهایی نظیر دما، سرعت تبخیر و محیط کنترل میشود. مهمترین مزیت این روش میزان کم آلودگی و تهیه اکسیدهای فلزی شفاف و مقاوم به خش و عیب آن هزینه بر بودن آنست. نوع دیگر، روش تبخیر در خلاء بر روی مایعات روان است. در این روش با ایجاد خلاء در استوانه مدوری که با فیلم نازکی از مواد ویسکوز مثل روغن، یا پلیمر پوشیده شده، فلز مورد نظر در خلاء تبخیر و پراکنده میشود. ذرات معلق در مایع تشکیل و به اشکال مختلف رشد میکنند.
سنتز شيميايي: روش سنتز شیمیایی یا روش محلولی شامل رشد و رسوب نانوذرات در یک واسطه مایع حاوی انواع واکنشگر میباشد و معمولترین نمونه روش سل – ژل میباشد. برای کنترل شکل نهایی و اندازه ذرات میتوان فرایند را با انتخاب مواد شیمیایی تشکیل دهنده ذرات پایدار متوقف نمود. از این روش برای ایجاد نقاط کوانتومی نیز استفاده میشود. مزیت این روش کنترل پذیری بالای آن میباشد همچنین این روش کم هزینه می باشد اما مشکل آن آلودگی حاصل از مواد شیمیایی میباشد که پخت نانوذرات را جهت روکش دچار مشکل میکند.
فرایندهای حالت جامد: در این روش ذرات میکرومتری، با اعمال مستقیم انرژی مثل پودر کردن یا آسیاب کردن به ذرات کوچکتر تبدیل میشوند. خواص نانوذرات حاصل از این روش تحت تأثیر ماده آسیاب کننده، زمان و محیط اتمسفر آسیاب قرار میگیرد. این روش برای تهیه نانوذراتی بکار میرود که در روش قبل به آسانی تولید نمیشود اما مسأله مهم آلودگی حاصل از مواد آسیاب کننده یا محیط گرمایی است.
کاربردهای فرایند های فوق بحرانی در تولید میکرو و نانوذرات: با توجه به برخی خواص گاز و مایع سیالات فوق بحرانی
نظیر نفوذپذیری و دانسیته امکان کاربرد فرایندهای سیالات فوق بحرانی در تولید مواد مختلف در مقیاس میکرو یا نانو در صنایع مختلف فراهم شده است. از کاربردهای مهم اینگونه فرایندها می توان به تولید مواد مختلف نظیر داروها، پروتئین ها، بیوپلیمر ها و همچنین مواد شیمیایی در مقیاس میکرو یا نانو اشاره داشت [5].
1-3-آب
با آگاهی از این حقیقت که آب تنها و مهمترین ماده حیاتی است که جایگزینی آن به هیچ صورت دیگری امکان پذیر نمیباشد و از طرفی در دسترس داشتن آن به مقدار کافی و کیفیت مناسب از احتیاجات اولیه زندگی است، باید حفاظت کمی و کیفی آب کشور را در صدر اولویت ها قرار داد. در قرن حاضر از دیر باز عناصر و مواد شیمیایی معدنی و آلی از جمله نفت ، شوینده ها ،سموم دفع آفات، مواد صنعتی از قبیل عناصر سنگین و غیره وارد چرخه محیط زیست شدهاند. متاسفانه در کنار کاهش تدریجی حجم ذخایر آب قابل استفاده ، آلودگی های مختلف نیز پیوسته بر مشکلات آب اضافه میکنند.
طبق بند ح ماده 104 قانون برنامه توسعه کشور، به منظور کاهش عوامل آلوده کننده محیط زیست به خصوص در مورد منابع طبیعی، واحدهای تولیدی موظف هستند برای تطبیق مشخصات فنی خود با ضوابط محیط زیست و کاهش آلودگی ها اقدام نمایند. با توجه به افزایش هزینه های تهیه منابع جدید آب صرفه جویی، بازیافت و استفاده مجدد از منابع موجود می تواند نیازهای گوناگون به آب را به صورت اقتصادی تر مرتفع کند. به منظور حفظ سلامت افراد و محیط زیست و استفاده اقتصادی از تمام منابع موجود آب ، باید روند آلوده سازی منابع آب به افزایش روز افزون بهبود کیفیت آب تغییر یابد.
١-3-1-آلودگی آبها

آلودگی عبارت است از وارد کردن مواد یا انرژی توسط آدمی در محیط زیست بطوریکه در نتیجه این عمل منابع حیاتی یا سلامتی انسان، حیوانات و نباتات در معرض خطر قرار گیرد. وجود مواد یا انرژی در محیط های مختلف در محدوده های خاص مجاز و گاها⸗ مطلوب است ، آلودگی زمانی اتفاق می افتد که این مقادیر بطور ناگهانی افزایش قابل ملاحظه ای می یابد و این افزایش موجب اخلال و ایجاد مشکلات در روند طبیعی و معمول پدیده های موجود می گردد. بعنوان نمونه فسفر و ازت هر دو عناصری هستند که وجود آنها برای حیات ضروری است و حتی بعضی از ترکیبات آنها در کشاورزی بعنوان کود شیمیایی به زمین علاوه میگردد ولی اگر مقدار همین مواد بیش از حد مجاز باشد و مقداری از آن بوسیله آب شسته و به رودخانه یا دریاچه های مختلف بریزد، باعث رشد بیش از حد بعضی گیاهان هرز خواهد شد که برای زندگی موجودات آبی زیان آور است و ممکن است موجب پیری زودرسی برای دریاچه ها بویژه دریاچه های مصنوعی گردد و در ضمن از نظر تصفیه نیز دشواری هایی ایجاد مینماید [6] .
1-4-ویژگیهای فلوئورید

فلوئور عنصر شیمیایی است که با نماد شیمیایی F نشان میدهند و بصورت دو اتمی یافت میشود، این عنصر در حالت خالص، گاز زرد

پایان نامه رایگان با موضوع ارتکاب جرم

آنها داده شد، ترديدي در تعرض‎آميز بودن آنها نيست. اين اقدام پيشگيرانه که در عين حال بازدارنده نيز مي‎باشد، تأثيرات سوء مستقيم و غيرمستقيم بسياري بر فعاليتهاي شبکه‎اي مي‎گذارد. چنانچه در محيطي اين حس در مردم بيدار شود که به دليل بي‌اعتمادي به آنها، همواره تحت نظارت قرار دارند، اين امر به شدت در نحوة فعاليت آنها تأثير خواهد گذاشت. اکنون فعاليتهاي مختلف اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و سياسي بسيار متنوعي در فضاي سايبر جريان دارد که تمامي آن به خاطر آزاد و عاري بودن اين فضا از هرگونه محدوديت است. اما چنانچه کاربران شبکه‎اي احساس کنند فعاليتهاي آنها تحت نظارت مستمر زنده يا غيرزنده قرار دارد،‌ بي‎ترديد در نحوة فعاليت خود تجديدنظر خواهند کرد که اين خود به معناي ناکام ماندن اهدافي است که از ظهور اين فضا دنبال مي‎شد. به هر حال، با اذعان به اينکه ضروري است براي مقابله با جرائم بسيار متنوع سايبر اقدامات نظارتي اعمال شود، اين نظارت بايد به نحوي باشد که اعضاي اين فضا احساس نکنند به آنها به ديد مجرم نگريسته مي‎شود86.
دومين ابزاري که البته به صورت غيرمستقيم حريم افراد را تهديد مي‎کند، سيستمهاي تأييد هويت است. در فضاي سايبر، براي اينکه به اشخاص اجازة ورود به محيطهاي خاصي داده شود، برخي اطلاعات که شامل اطلاعات شخصي يا حتي اطلاعات شخصي حساس مي‎شود، از آنها اخذ مي‎گردد. نگراني‌اي که در اينجا وجود دارد، راجع به امکان سوء استفادة متصديان اين سايتها از اين اطلاعات يا امکان افشاي آنها به دلايل مختلف، نظير فقدان يک سيستم امنيتي کارآمد جهت حفاظت از اين اطلاعات، است. اين موضوع تا آن حد جدي تلقي شده که براي حمايت از کودکاني که چنين اطلاعاتي از آنان اخذ مي‎گردد، در سال 1999 در ايالات متحده قانون حمايت از حريم آن‎لاين کودکان به تصويب رسيد87.

3-2- پيشگيري غيرکيفري از کلاهبرداري رايانه‌اي
پيشگيري از ارتکاب جرم شامل مداخلات غير کيفري در مورد علت‌هاي نزديک جرائم است‌ که با هدف خاص کاهش دادن احتمال ارتکاب جرم و يا تقليل ميزان سنگيني جرائم مذکور صورت مي‌گيرد88. همان‌طور که اشاره شد پيشگيري غير کيفري بر دو نوع‌ است، پيشگيري اجتماعي و پيشگيري وضعي. پيشگيري اجتماعي به طور مستقيم در مقام جلوگيري از مجرم شدن افراد است، يعني جلوگيري از تبديل شدن بزهکاران بالقوه به بزهکاران‌ بالفعل. در صورتي که پيشگيري وضعي، بيشتر به حمايت از آماج‌هاي جرم و نيز به بزه ديدگان بالقوه‌ و اعمال تدابير فني، به دنبال پيشگيري از بزه‌ديدگي افراد است89.
3-2-1- پيشگيري اجتماعي از کلاهبرداري رايانه‌اي
پيشگيري اجتماعي مجموعه اقدامات و تدابيري است که بر خود فرد تأثير مي‌گذارد و پيش از ارتکاب جرم صورت مي‌گيرد. در پيشگيري اجتماعي سعي بر اين است که با افزايش آگاهي افراد و تربيت صحيح آن‌ها، به ويژه قشر جوان و نوجوان جامعه و همچنين از بين بردن زمينه‌هاي‌ اجتماعي وقوع جرم، نظير فقر و بيکاري، انگيزه‌هاي مجرمانه از مجرمان سلب گردد90. پيشگيري اجتماعي شامل اقدام‌هايي است که به طور مستقيم يا غير مستقيم، هدفشان تأثيرگذاري بر شخصيت افراد است تا از سازمان دادن فعاليت خود حول‌ انگيزه‌هاي بزهکارانه بپرهيزند91 بنابراين کارکرد اصلي پيشگيري اجتماعي، خنثي‌سازي انگيزه‌هاي سوء است که در صورت محقق شدن آن با وجود ابزار و فرصت ارتکاب‌ جرم، شخص از آن دوري مي‌جويد. پيشگيري اجتماعي بر دو نوع است:
1- پيشگيري اجتماعي رشد مدار که سعي دارد چنانچه کودکي به هر دليلي از خود مظاهر بزهکاري را بروز داد با مداخله زودرس در وي و محيط پيرامونش از مزمن شدن بزهکاري در آينده جلوگيري کند.

پایان نامه رایگان با موضوع حقوق بشر، آزمون و خطا، ارتکاب جرم

ديگر دوسويه عمل مي‎کنند و علاوه بر وروديها، از خروجيها هم مراقبت مي‌نمايند.
2. تدابير نظارتي : نظارت شبکه‎اي شايد بيش از آنکه يک اقدام پيشگيرانه باشد، از لحاظ بازدارندگي مورد توجه قرار مي‎گيرد. اين اقدام به دو شکل فني و انساني قابل اجراست. در حالت فني، ابزارها يا برنامه‎هايي بر روي سيستم نصب مي‎شوند و کلية فعاليتهاي شبکه‎اي اشخاص، حتي ضرباتي که بر روي صفحه‎ کليدشان زده‎اند يا نقاطي را که به وسيلة ماوس بر روي آنها کليک کرده‎اند ضبط مي‎کنند. سپس مأمور مورد نظر مي‎تواند با بررسي اين سوابق، موارد غيرقانوني را تحت پيگرد قرار دهد.
شايان ذکر است در صورتي نظارت شبکه‎اي اثر بازدارنده خواهد داشت که کاربر بداند فعاليتهايش تحت نظارت قرار دارد، زيرا همان‌طور که مي‎دانيم، نظارت مخفي فقط براي جمع‎آوري ادله عليه متهم به کار مي‎رود و هيچ اثر پيشگيرانه‎اي ندارد. اکنون بسياري از محيطهاي گپ شبکه‎اي، به ويژه آنها که مورد اقبال قشر جوان و نوجوان است، تحت نظارت فني يا زنده قرار دارند.
اما مهم‎ترين مزيت اين اقدام نسبت به اقدامات محدودکننده يا سلب‎کنندة دسترس اين است که در عين اثرگذاري بازدارنده که پيشگيرانه نيز تلقي مي‎شود، در فعاليت کاربران خللي ايجاد نمي‎کند و از اين لحاظ اشکالي به وجود نمي‎‎آورد، اما خود آن با ايرادات مهم حقوقي مواجه است که در جاي خود به آن خواهيم پرداخت.
3. تدابير صدور مجوز: در اينجا تلاش مي‎شود بر اساس معيارهايي خاص، از ورود اشخاص ناشناس يا فاقد اعتبار جلوگيري شود. نمونة سادة اين اقدام، به کارگيري گذرواژه است که در گذشته و اکنون جايگاه خود را حفظ کرده است. به اين ترتيب، تنها کساني حق بهره‎برداري از يک سيستم يا سايت را خواهند داشت که پس از طي مراحل شناسايي و کسب اعتبار لازم، گذرواژة مربوط را دريافت کنند. ممکن است اين مجوز بر اساس سن، جنس، مليت، مذهب يا گرايشهاي خاص فکري داده شود. امروزه در اين حوزه پيشرفتهاي بسياري صورت گرفته است. به عنوان مثال، براي ارتقاي هرچه بيشتر امنيت، چندي است از شيوه‎هاي بيومتريک نيز استفاده مي‎شود. به عنوان مثال، به جاي يا علاوه بر گذرواژه، از اسکن عنبيه يا شبکية چشم يا اثر انگشت نيز براي شناسايي فرد استفاده مي‎شود تا ضريب خطا به حداقل برسد.
به نظر مي‎رسد تدابير اين حوزه نسبت به دو حوزة ديگر ايرادات اساسي ندارد، اما خالي از اشکال هم نيست و حداقل به دو نقص مهم آن مي‎توان اشاره کرد: 1. نسبت به تمامي حوزه‎هاي فضاي سايبر قابل اجرا نيست و موارد استفادة آن بسيار محدود است. 2. ‌اين ايراد که البته راجع به ديگر ابزارهاي پيشگيرانه نيز صادق است، به پيشرفت لحظه‎شمار فناوريهاي موجود در فضاي سايبر مربوط مي‎شود. ممکن است يک سيستم اکنون با بهره‎گيري از ابزارهاي صدور مجوز، از ايمني قابل قبولي برخوردار باشد، اما به نظر نمي‎رسد هيچ متخصصي بتواند اين ايمني را تا مدت مشخصي تضمين نمايد، زيرا اين فناوري در معرض آزمون و خطاي هزاران نفر از سراسر جهان قرار دارد و به زودي نقاط ضعف آن کشف مي‎شود83.
4. ابزارهاي ناشنا‎س‎کننده و رمزگذاري: اين دو اقدام تا حدي از لحاظ کارکرد با يکديگر تفاوت دارند، اما از آنجا که يک هدف را دنبال مي‎کنند، در اينجا با هم بررسي مي‌شوند. همان گونه که از اين اصطلاحات پيداست، اين ابزارها ماهيت اصلي يک مفهوم را پنهان يا غيرقابل درک مي‎کنند تا غيرقابل شناسايي و تشخيص گردد. ناشناس‎کننده‎ها هويت اشخاص را در فضاي سايبر پنهان مي‎کنند و از اين طريق به آنها امکان مي‎دهند با ايجاد حريم بيشتر به فعاليت شبکه‎اي بپردازند. اين اقدام به ويژه براي زنان و کودکان يا به طور کلي اشخاصي که به هر دليل آسيب‎پذيرند سودمند است، زيرا بي‎آنکه فرصت شناسايي خود را به مجرمان سايبر بدهند، مي‎توانند به فعاليتهاي شبکه‎اي بپردازند.
اما از ابزارهاي رمزنگاري بيشتر براي محتواي ارتباطات استفاده مي‎شود. در اينجا بر اساس کدهاي خاصي متن اصلي به رمزنوشته تبديل مي‎شود و گيرنده در مقصد به وسيلة کليدي که در اختيار دارد، آن را رمزگشايي مي‎کند. متأسفانه ابزارهاي متنوع و بسياري در فضاي سايبر براي شنود و دستيابي به ارتباطات افراد وجود دارد که بهره‎گيري از برنامه‎هاي رمزنگاري مي‎تواند خطر اين گونه تعرضات را کاهش دهد.
با اين حال، نبايد از ياد برد که امکان استفاده از اين ابزارها براي مجرمان نيز وجود دارد. آنها با پنهان کردن هويت يا رمزنگاري محتواي مجرمانة ارتباطاتشان، امکان شناسايي خود را کاهش مي‎دهند. لذا اين گزينه نسبت به سه تدبير پيشگيرانة قبل از اين ضعف برخوردار است که در کنار از بين بردن برخي از فرصتهاي ارتکاب جرم، زمينة ارتکاب ايمن برخي ديگر از جرائم را هم فراهم مي‎آورد.

د. انعکاس موازين حقوق بشر در فضاي سايبر
پس از آشنايي با ماهيت جرائم سايبر و نيز پيشگيري وضعي و انواع تدابير آن در زمينة جرائم مزبور، اينک نوبت بررسي چالشهاي تدابير پيشگيري وضعي با موازين حقوق بشر است. اما لازم است ابتدا ببينيم اتخاذ تدابير پيشگيري وضعي ممکن است به رعايت نشدن کدام موازين حقوق بشري بينجامد.
پيش از هر چيز، در خور ذکر است منظور از موازين حقوق بشر، اصول و هنجارهايي است که در اعلامية جهاني حقوق بشر (1948) و ميثاق بين‎المللي حقوق مدني و سياسي (1966) منعکس شده‎اند. سه اصل از اصول اين اسناد به طور قابل توجهي تحت تأثير فضاي سايبر قرار گرفت
ه‎اند که در اينجا به آنها پرداخته مي‎شود.
1. تأثير فضاي سايبر بر آزادي عقيده و بيان: يکي از اصول مهمي که در اعلامية حقوق بشر و شهروند فرانسه مصوب 26 اوت 1796 مورد تأکيد تدوين‎کنندگان آن قرار گرفته است، آزادي عقيده و بيان است. همان‌طور که مي‎دانيم، يکي از اهداف انقلاب کبير فرانسه، برپايي يک جامعة مردم‎سالار بود؛ يعني جامعه‎اي عاري از استبداد و خودکامگي تا هر کس بتواند با ابراز عقايد و ديدگاههاي خويش، در سرنوشت مملکتش سهيم باشد. بي‎ترديد تحقق اين مهم منوط به آزادي انجام چنين کاري بود و به همين دليل به صراحت از سوي انقلابيون در اين منشور مورد تأکيد قرار گرفت و پس از آن در اعلامية جهاني حقوق بشر و ديگر اسناد مربوط به رسميت شناخته شد84.
در اين زمينه، مادّة 19 اعلاميه اشعار مي‎دارد:
هرکس حق آزادي عقيده و بيان دارد و اين حق مستلزم آن است که از داشتن عقيده بيم نداشته باشد و در دريافت و انتشار اطلاعات و افکار، به تمام وسايل ممکن، بدون ملاحظات مرزي، آزاد باشد.
اين مادّه چنان صراحت و جامعيتي دارد که به نظر مي‎رسد نيازي به تفسير و روزآمد کردن آن نيست و به حتم در هر زمان و در تمامي شرايط و اوضاع و احوال صادق است.
از آنجا که اين اعلاميه جنبة الزام‎آور نداشت و از طرف ديگر، ضرورت ايجاب مي‎کرد اين اصول از سوي کشورها رعايت گردد، در سال 1966 سند بين‎المللي ديگري به نام ميثاق بين‎المللي حقوق مدني و سياسي به تصويب رسيد و در 23 مارس 1976 لازم‎الاجرا شد. اما از آنجا که برخي از الزامات به کشورها تحميل شده بود، تمامي اصول و هنجارهاي مورد بحث از آن قالب مطلق خود که اعلامية حقوق بشر بر آن تأکيد داشت خارج شدند و به کشورها اجازه داده شد در برخي موارد مهم محدوديتهايي را اعمال کنند*. به عنوان مثال، در بند يک مادّة 18 ميثاق آمده: “1. هرکس حق آزادي فکر، وجدان و مذهب دارد. … .” اما در بند 3 آن نيز قيد شده:
آزادي ابراز مذهب يا معتقدات را نمي‎توان تابع محدوديتهايي نمود، مگر آنچه منحصراً به موجب قانون براي حمايت از امنيت، نظم، سلامت يا اخلاق عمومي يا حقوق و آزاديهاي اساسي ديگران ضرورت داشته باشد.
همان‌ گونه که ملاحظه مي‎شود،‌ در اينجا به استثنائات کلي و مهمي اشاره شده که هر دولتي مي‎تواند براي توجيه اقدامات خود به آنها تمسک جويد. با اينکه در اين سند قيد شده کلية اقدامات بايد به موجب قانون و با توجه به ساير الزامات حقوق بين‎الملل باشد، به نظر مي‎رسد ابزار بازدارندة مهمي تلقي نشود. لذا براي اينکه اين اقدامات تحت ضوابط دقيق‎تري اجرا شود، در اول اکتبر 1995،‌ گروهي از متخصصان حقوق بين‎الملل، امنيت ملي و حقوق بشر، بيانية ژوهانسبورگ را درباره نحوة تعامل امنيت ملي با آزادي بيان و دسترس به اطلاعات منتشر کردند. (نمک‎دوست تهراني،‌ 1384) اين بيانيه که مشتمل بر 25 اصل است، تلاش کرده حدود و ثغور اصول حقوق بشر راجع به آزادي بيان و دسترس به اطلاعات را در تقابل با ضرورت حفظ امنيت و مصلحت ملي مشخص کند. اصل اول اين بيانيه، همانند اصول پيش‎بيني شده در اعلامية حقوق بشر و ميثاق، آزادي عقيده، بيان و اطلاعات را به رسميت مي‎شناسد، اما در همان جا اشاره مي‎کند که ممکن است تحت شرايط خاصي، مانند حفظ امنيت ملي، محدوديتهايي وضع شود، ولي در ادامه مي‌کوشد اين محدوديتها را در قالب زير ‎اصلهاي 1ـ1، 1ـ2،‌ و 1ـ3 تشريح نمايد و از ابهام خارج کند.

هـ . چالشهاي پيشگيري وضعي از جرائم سايبر با موازين حقوق بشر
در اين گفتار،‌ تدابير پيشگيرانه‎اي را که راجع به جرائم سايبر معرفي شده بود، در تقابل با موازين حقوق بشر بررسي مي‌کنيم.
1. تقابل پيشگيري وضعي از جرائم رايانه‎اي با آزادي بيان و جريان آزاد اطلاعات
از آنجا که اين دو اصل از لحاظ ماهيت تقريبا مشابه يکديگرند و حتي مي‎توان آنها را لازم و ملزوم يکديگر برشمرد و چون تدابير پيشگيرانه از جرائم سايبر به يک شکل به آنها تعرض مي‌کنند، در اينجا با يکديگر بررسي خواهند شد.
همان‌گونه که اشاره شد،‌ ماهيت آزادي بيان به گونه‎اي است که بايد ديدگاهها و عقايد افراد بدون محدوديت در اختيار همگان قرار گيرد. اين مبنا‌ کاملاً با آنچه فضاي سايبر فراهم مي‎آورد منطبق است و حتي زمينه‎هاي شکوفايي آن به مراتب فراتر از آنچه تصور مي‎رفت‌ به وجود آمده است. از سوي ديگر، تدابير محدودکننده يا سلب‎کنندة دسترس، به ويژه فيلترينگ، مانع بزرگي در تحقق اين اصل محسوب مي‎شوند، زيرا از جريان آزاد اطلاعات جلوگيري مي‎کنند. دلايل مختلفي باعث ايجاد محدوديت از سوي اين ابزارها مي‎شود که در اينجا به دو عامل مهم اشاره مي‎شود:
الف. مراجع تدوين‎کنندة فهرستها: معمولاً کساني مبادرت به تدوين فهرست فيلترها مي‎کنند که دربارة برخي موضوعات مانند مسائل مذهبي، اخلاقي يا سياسي تعصب دارند و مي‌کوشند از دسترس ديگران به سايتهايي که مغاير با اعتقاداتشان است جلوگيري کنند. اما آنچه بيشتر به گسترة اعمال اين محدوديتها دامن مي‎زند، گنجانيدن طيف وسيعي از موضوعات مشکوک يا به اصطلاح خاکستري در فهرستهاي سياه است. مراجع مذکور اين کار را براي تحقق هرچه بيشتر اهدافشان انجام مي‎دهند، فارغ از اينکه اين اقدام تا چه حد مي‎تواند از دسترس افراد به مطالب معتبر و مجاز جلوگيري نمايد.
ب. کارکرد انطباقي: دومين مانع بزرگ، کارکرد انطباقي و نه هوشمندانة اين ابزارهاست. همان‌طور که مي‎دانيم، اصطلاحات يا تصاوير مندرج در فهرستهاي سياه،‌ تنها
در متون يا محتواهاي غيرمجاز به کار نمي‎روند و بسيار اتفاق مي‎افتد که به لحاظ کاربرد آنها در محتواهاي مجاز،‌ از دسترس به آنها جلوگيري مي‎شود. به عنوان مثال،‌ با درج واژة sex در موتورهاي جست‌وجو که يکي از واژگان پر بسامد در اينترنت است، فيلترها به سرعت فعال مي‎شوند، در حالي که بسيار اتفاق مي‎افتد که از آن واژه در متون معتبر علمي و ادبي نيز استفاده شود. اما جالب اينجاست که چنانچه در فهرست فيلترها شقوق ديگر نگارش اين کلمه، نظير esx،‌ درج نشده باشد، با وجود دارا بودن محتواي غيرمجاز،‌ آن فيلترها فعال نخواهند شد و از دسترس به آنها جلوگيري نخواهند کرد85.
امروزه در بسياري از کشورها حفظ امنيت ملي، نظم، سلامت يا اخلاق عمومي و احترام به حقوق يا آزاديهاي اساسي ديگران، جزء مؤلفه‎هايي است که به رسميت شناخته شده و دولتها تلاش مي‎کنند از آنها به بهترين وجه پاسداري کنند. از سوي ديگر، فضاي سايبر جلوة ديگري به اين مفاهيم بخشيده و بايد مطابق با ويژگيهاي خاص آن برنامه‎ريزي کرد. اگر تعداد بسيار کمي از گروههاي يک جامعه به فکر تهية انواع ابزارهاي محدودکننده يا سلب‎کنندة دسترس هستند، خيل عظيمي هم براي خنثا کردن آن ابزارها تلاش مي‎کنند و در ميان اين گروه مي‎توان چهره‎هاي موجه بسياري نظير دانشجويان و دانش‎پژوهان را يافت که براي احقاق حق خود، يعني بهره‎برداري علمي و سودمند از اين فضا، سعي مي‎کنند دست به کاري بزنند که شايد غيرقانوني نيز تلقي شود.
آنچه نبايد از نظر دور داشت اينکه در تمامي کشورها، حتي آنهايي که خود را مهد مردم‎سالاري مي‎دانند، خط قرمزهايي وجود دارد. در کشوري مثل ايالات متحده يا کشورهاي اروپايي، از ابزارهايي نظير فيلترها به وفور استفاده مي‎شود، اما براي کاستن از مضرات آنها، سعي شده برنامه‎ريزي مفصلي در زمينة مخاطب‎شناسي (کساني که اين ابزارها براي آنها به کار مي‎رود)، شناسايي هرچه دقيق‎تر محتواهاي غيرمجاز و پرهيز از گنجانيدن موارد مشکوک به آنها و در نهايت بهره‎گيري چندبعدي از اين ابزارها انجام شود. به عنوان مثال،‌ در کنار فهرستهاي متني،‌ از فهرستهاي تصويري يا ديگر شناسه‎ها استفاده مي‎شود تا ضعف اين ابزارها به حداقل برسد. از جمله در ايالات متحده براي هر طيف و گروه سني از افراد جامعه، ابزار خاصي به کار مي‎رود. بنابراين، فيلتري که در يک مدرسه براي کودکان به اجرا درمي‎آيد، براي سيستمهاي رايانه‎اي دانشگاه به کار نمي‎رود و در آنجا سعي مي‎شود از ابزارهاي کمتر محدودکننده استفاده شود تا در فعاليتهاي پژوهشي دانشجويان خللي وارد نشود.
به نظر مي‎رسد با يک برنامه‎ريزي صحيح و اقتباس از الگوهاي مفيدي که ‎اکنون در ديگر کشورها به اجرا درمي‎آيد، علاوه بر حفظ ارزشهاي مورد قبول جامعه، مي‎توان به گونه‌اي مؤثر از جرائم سايبر پيشگيري کرد.

2. تقابل پيشگيري وضعي از جرائم رايانه‎اي با حريم خصوصي
همان‌گونه که اشاره شد، فضاي سايبر بر خلاف اصول گذشته، زمينه‎هاي تهديد و تعرض به اين اصل را بيشتر کرده است. از آنجا که اين اصل به حريم و خلوت افراد مربوط مي‎شود، نسبت به ديگر اصول بيشتر مورد توجه قرار گرفته و در اين زمينه قوانين و مقررات سخت و لازم‎الاجرايي به تصويب رسيده که آنها را به اجمال بررسي خواهيم کرد.
اما پيش از پرداختن به قوانين و مقررات حمايتي از حريم آن‎لاين افراد،‌ به تأثير ابزارهاي پيشگيرانه از جرائم سايبر آن اشاره مي‎‏شود. به طور کلي، دو ابزار پيشگيرانه از چهار ابزار فوق،‌ حريم الکترونيکي افراد را تهديد مي‎کنند: 1. ابزارهاي نظارتي که با توجه به توضيحاتي که دربارة

پایان نامه رایگان با موضوع ارتکاب جرم، حقوق بشر، نقض حقوق، مفهوم فضا

را در دستور کار خود قرار داده است. در اين زمينه، تاکنون الگوهاي مختلفي در عرصة جرم‎شناسي پيشگيرانه ارائه شده و مورد آزمون قرار گرفته است. از مهم‎ترين و مؤثرترين اين الگوها مي‎توان به پيشگيري اجتماعي و پيشگيري وضعي از جرائم اشاره کرد. به طور خلاصه، در پيشگيري اجتماعي سعي بر اين است که با افزايش آگاهي افراد و تربيت صحيح آنها، به ويژه قشر جوان و نوجوان جامعه،‌ و همچنين از بين بردن زمينه‎هاي اجتماعي وقوع جرم، نظير فقر و بيکاري، انگيزه‎هاي مجرمانه از مجرمان سلب گردد. اما در پيشگيري وضعي، هدف سلب فرصت و ابزار ارتکاب جرم از مجرم با انگيزه است74. راجع به اين مدل که موضوع اين تحقيق نيز است، در جاي خود بيشتر بحث خواهد شد.
با اينکه اتخاذ تدابير پيشگيرانه نسبت به اقدامات کيفري از محاسن بسياري برخوردار است، نبايد از ياد برد که در اينجا نيز بايد اصول و هنجارها را رعايت کرد. سياستهاي پيشگيري، به ويژه پيشگيري وضعي، برخلاف سياستهاي کيفري، تمامي افراد جامعه را دربرمي‎گيرند، زيرا پر واضح است که شناسايي مجرمان بالقوه امکان‎پذير نيست. لذا اين اقدامات بايد به نحوي اجرا شوند که افراد جامعه از حقوق اساسي‎شان محروم نگردند75.
آنچه در اين بحث مورد بررسي قرار مي‌گيرد، تدابير پيشگيري وضعي از جرائم سايبر و چالش آنها با رعايت موازين حقوق بشر است. اين موضوع از آن جهت مورد توجه قرار گرفته که دو نکتة اساسي را مي‎توان راجع به فضاي سايبر برشمرد: 1. اين فضا با امکاناتي که در اختيار مجرمان قرار مي‎دهد، از يک سو ارتکاب جرائم را سهل‎تر مي‌سازد و نسبت به دنياي فيزيکي خسارات بسيار بيشتري را وارد مي‌کند و از سوي ديگر، به لحاظ فرامرزي بودن آن و امکان ارتکاب جرم بدون نياز به حضور فيزيکي مجرمان، تعقيب و پيگرد و در نهايت دستگيري آنها با مشکلات بسياري همراه شده است. به اين ترتيب، پيشگيري از وقوع اين جرائم بسيار باصرفه‎تر و کم‎هزينه‎تر از طي فرايند رسيدگي کيفري آنها و تحمل خسارات بي‎شمار است. 2. همچنين نبايد از خاطر دور داشت که هدف اصلي از ايجاد فضاي سايبر، نزديک شدن به آرمانهاي جامعة‎ اطلاعاتي است. لذا مبارزه با سوء استفاده‎هاي اين فضا، به هر شکل که باشد، نبايد در تحقق اين هدف خدشه‎اي ايجاد کند. بنابراين، آنچه در اينجا واجد اهميت است اينکه ميان اين دو دغدغة بزرگ گونه‌اي تعادل حقوقي واقع‎گرايانه و منصفانه برقرار شود که اين خود نيازمند تجزيه و تحليل مسائل گوناگوني است که سعي مي‎شود در حد اين مقاله به آنها پرداخته شود.
براي نيل به اين مقصود لازم است ابتدا به مفهوم پيشگيري وضعي (الف) و ماهيت جرائم سايبر (ب) اشاره‌اي شود. سپس از انواع اقدامات و تدابير پيشگيري وضعي از چنين جرائمي (ج) بحث به ميان آيد و در نهايت ضمن بررسي انعکاس موازين حقوق بشر در فضاي سايبر (د)، به تبيين چالشهاي پيشگيري وضعي از جرائم سايبر با موازين حقوق بشر (هـ) پرداخته ‌شود.

الف. مفهوم پيشگيري وضعي
همان‌گونه که در مقدمه اشاره شد، کارکرد پيشگيري وضعي از جرم در اين است که ابزار و فرصت ارتکاب جرم را از مجرم سلب مي‎کند. توجه به مثلث جرم مي‎تواند به درک اين موضوع کمک کند. براي ارتکاب يک جرم، سه عامل بايد جمع شوند. مهم‎ترين آنها که قاعدة مثلث جرم را هم تشکيل مي‎دهد، انگيزة مجرمانه است. انگيزه باعث بيدار شدن ميل دروني در افراد و به تبع‌ آن قصد مجرمانه مي‎شود. براي از بين بردن اين عامل، ضروري است تدابير پيشگيرانة اجتماعي اتخاذ گردد. اما اگر به هر دليل مجرمان واجد انگيزه شدند، بايد از اجتماع دو ضلع ديگر اين مثلث،‌ يعني فرصت و ابزار ارتکاب جرم جلوگيري کرد. از ميان اين دو،‌ سلب فرصت از مجرمان اهميت بيشتري دارد. زيرا متصديان امر هرچه بکوشند ابزارهاي ارتکاب جرم را از سطح جامعه جمع‎آوري کنند، باز هم مجرمان باانگيزه خواهند توانست به آنها دست يابند. هرچند در عين حال نبايد اهميت جمع‎آوري اين ابزارها را در کاهش جرائم ناديده گرفت. به هر حال، آنچه در پيشگيري وضعي از جرائم اولويت دارد،‌ حفظ آماجها و بزه‌ديدگان از تعرض مجرمان است76.
در اين زمينه، شيوه‎هاي مختلفي از سوي جرم‎شناسان ارائه شده که از مهم‎ترين آنها مي‎توان به شيوه‎هاي دوازده‎گانة کلارک، جرم‎شناس انگليسي، اشاره کرد که آنها را در سه گروه چهارتايي قرار داده است
1. دشوار ساختن ارتکاب جرم از طريق: الف. حفاظت از آماجها و قربانيان جرم؛ ب.‌کنترل و ايجاد محدوديت در دسترس به موقعيتهاي جرم‎زا؛ ج. منحرف کردن مجرمان؛ و د. ‌برچيدن ابزار ارتکاب جرم.
2. افزايش خطرپذيري مجرمان از طريق: الف. مراقبت از وروديها و خروجيها؛ ب. مراقبت رسمي؛ ج. مراقبت غيررسمي؛‌ و د. مراقبت‎ طبيعي.
3. کاهش جاذبه از آماجها و قربانيان جرم از طريق:‌ الف. حذف آماجهاي جرم؛‌ ب.‌علامت‌گذاري اموال؛ ج. تقليل فرصتهاي وسوسه‎انگيز؛‌ و د. وضع قواعد خاص.
بديهي است بحث راجع به هر يک از اين شيوه‎ها خود مجال ديگري مي‎طلبد و در اينجا فقط براي آشنايي با اين حوزه و همچنين تطبيق آنها با شيوه‎هايي که نسبت به جرائم سايبر به اجرا درمي‎آيند، به آنها اشاره شد.
ب. ماهيت جرائم سايبر
همان گونه که در مقدمه اشاره شد، فضاي سايبر از تلفيق فناوريهاي رايانه‎ و مخابرات به وجود آمده است. شوراي اروپا در يکي از جزوات آموزشي خود، مفهوم فضاي سايبر را ترکيبي از رايانه، مودم و ابزار مخابراتي دانسته که از قابليت شبيه‎سازي و م
جازي‎سازي برخوردار باشد. اما نکتة قابل توجه در اينجا اين است: هنگامي که پيشينة جرائم سايبر بررسي مي‌گردد، ملاحظه مي‎شود بيشتر بر روي جرائم مرتبط با رايانه بحث شده است.
جرائم رايانه‎اي ـ سايبري را در قالب سه نسل مورد بررسي قرار مي‎دهند که در اينجا به فراخور هر يک با رويکرد پيشگيري مطالبي عنوان مي‎شود*. پيش از هر چيز بايد خاطرنشان کرد که طبقه‎بندي اين جرائم در قالب سه نسل، بر اساس نسلهاي تکاملي سيستمهاي رايانه‎اي نبوده و معيارهاي ديگري مدنظر قرار گرفته است77
1. نسل اول جرائم رايانه‎اي: همان‌ گونه که از عنوان پيداست، اين نسل به ابتداي ظهور سيستمهاي رايانه‎اي، به ويژه زماني که براي اولين بار در سطح گسترده‎اي در دسترس عموم قرار گرفتند، مربوط مي‎شود. اولين سيستم رايانه‎اي به مفهوم امروزي ENIAC نام داشت که سوئيچ آن در فورية 1946 چرخانيده شد. اما حدود سه دهه طول کشيد که امکان توليد انبوه اين سيستمها در قالب سيستمهاي شخصي و روميزي فراهم گشت و تعداد بيشتري از مردم توانستند آنها را بخرند و در امور مختلف از آنها استفاده کنند. بديهي است سوء استفاده از اين سيستمها از اين زمان مورد توجه قرار گرفت و تلاشهايي جهت مقابله با آنها به عمل آمد.
گفتني است سوء استفاده‎هايي که در اين دوره از سيستمهاي رايانه‎اي مي‌شد، از لحاظ نوع و حجم خسارات محدود بود که آن هم از قابليت محدود اين سيستمها نشأت مي‎گرفت. در آن زمان، عمدة اقدامات غيرمجاز، به ايجاد اختلال در کارکرد اين سيستمها و به تبع آن دستکاري داده‎ها مربوط مي‎شد. لذا تدابيري که جهت مقابله با آنها اتخاذ مي‎گرديد، بيشتر رويکردي امنيتي داشت. به عنوان مثال، براي حفظ امنيت پردازشگرهاي داده‎هاي الکترونيکي هفت مؤلفه تعيين شده بود که عبارت بودند از: 1. امنيت اداري و سازماني؛ 2. امنيت پرسنلي؛ 3. امنيت فيزيکي؛ 4. امنيت مخابرات الکترونيکي؛ 5. امنيت سخت‎افزاري و نرم‎افزاري؛ 6. امنيت عملياتي؛ و 7. برنامه‎ريزي احتياطي78.
چنين رويکردي را مي‎توان در قوانين کيفري راجع به جرائم رايانه‎اي نيز مشاهده کرد. به عنوان مثال، فهرست سازمان توسعه و همکاري اقتصادي که در سال 1986 راجع به جرائم رايانه‎اي منتشر شد، حاوي اين سوء استفاده‎هاي عمده از سيستمهاي رايانه‎اي و مخابراتي در آن زمان بود که از دولتها خواسته شد براي مقابله با آنها قوانين کيفري مناسبي وضع کنند:
الف. ورود، تغيير، پاک کردن و يا متوقف کردن عمدي داده‎ها يا برنامه‎هاي رايانه‎اي که به قصد انتقال غيرقانوني وجه يا هرچيز با ارزش ديگري صورت گرفته باشد؛
ب. ورود، تغيير، پاک کردن و يا متوقف کردن عمدي داده‎ها يا برنامه‎هاي رايانه‎اي که به قصد جعل صورت گرفته باشد؛
ج. ورود، تغيير، پاک کردن و يا متوقف کردن عمدي داده‎ها يا برنامه‎هاي رايانه‎اي يا هرگونه ايجاد اختلال ديگر که به قصد جلوگيري از کارکرد سيستمهاي رايانه‎اي يا مخابراتي صورت گرفته باشد؛
د. نقض حقوق انحصاري مالک يا برنامة رايانه‎اي حفاظت شده به قصد بهره‎برداري تجاري از آن و ارائه به بازار؛
هـ . شنود يا دستيابي عمدي و غيرمجاز به سيستمهاي رايانه‎اي يا مخابراتي، چه با نقض تدابير امنيتي و چه با هدف سوء يا مضر صورت گرفته باشد79.
همان گونه که ملاحظه مي‎شود، اين توصيه‎نامه که مبناي قانون‌گذاريهاي بعدي قرار گرفت، کاملاً در مسير تأمين امنيت سيستمهاي رايانه‎اي تدوين شده بود. به اين ترتيب مي‎توان گفت، منظور از پيشگيري از جرائم رايانه‎اي در آن زمان، تکيه بر ابعاد امنيتي با رويکرد فني و پرسنلي بوده که البته نبايد عدم رشد و شکوفايي خود پيشگيري را در مباحث جرم‎شناختي آن زمان بي‎تأثير دانست.
2. نسل دوم جرائم رايانه‎اي: نکتة قابل توجهي که مي‎توان در بارة اين نسل از جرائم بيان کرد اين است که پيش از آنکه به عنوان يک نسل از جرائم با ويژگيهاي خاص مورد توجه قرار گيرد، پل ارتباطي ميان نسل اول و سوم بوده است. دليل بارز آن هم عمر بسيار کوتاه اين نسل است که به سرعت با ظهور نسل سوم منتفي شد.
آنچه اين نسل از جرائم را از دو نسل ديگر متمايز مي‎سازد، توجه به “داده‎ها” سواي از “واسط” آنهاست. اين رويکرد که از اواخر نسل اول زمزمه‎هاي آن شنيده مي‎شد، به دليل محوريت يافتن داده‎ها اتخاذ گرديد. دليل آن هم اين بود که در دوران نسل اول، سيستمهاي رايانه‎اي به تازگي پا به عرصه گذاشته بودند و عمدتاً به شکل‎ سيستمهاي شخصي يا روميزي بودند و به همين دليل به تنهايي مورد توجه قرار گرفته بودند. اما به تدريج با توسعه و ارتقاي فناوري رايانه و به کارگيري آن در بسياري از ابزارها و به عبارت بهتر رايانه‎اي شدن امور، به تدريج ابزارهاي رايانه‎اي جايگاه خود را از دست دادند و محتواي آنها يعني داده‎ها محوريت يافت. بديهي است در اين مقطع مباحث حقوقي و به تبع آن رويکردهاي مقابله با جرائم رايانه‎اي نيز تغيير يافت، به نحوي که تدابير پيشگيرانه از جرائم رايانه‎اي با محوريت داده‎ها و نه واسطشان تنظيم شدند. حتي اين رويکرد در قوانيني که در آن زمان به تصويب مي‎رسيد نيز قابل مشاهده است80
به اين ترتيب، سيستمهاي رايانه‎اي در صورتي در دوران نسل دوم ايمن محسوب مي‎شدند که داده‎هاي موجود در آنها از سه مؤلفه برخوردار بود:
1. محرمانگي: داده‎ها در برابر افشا يا دسترس غيرمجاز حفاظت شده باشند
2. . تماميت : داده‎ها در برابر هرگونه تغيير يا آسيب حفاظت شده باشند
3. دسترس‎پذيري : با
حفظ کارکرد مطلوب سيستم، داده‎ها همواره در دسترس مجاز قرار داشته باشند.
هم ‎اکنون، اين سه مؤلفه در حوزه جرائم نسل سوم از جايگاه ويژه‎اي برخوردار شده‎اند و حتي در اسناد قانوني به صراحت به آنها اشاره شده است. براي مثال، عنوان اول از بخش اول فصل دوم کنوانسيون جرائم سايبر81، به جرائم عليه محرمانگي، تماميت و دسترس‎پذيري داده‎ها و سيستمهاي رايانه‎اي اختصاص دارد. در ذيل اين عنوان، پنج مادّه به طور مفصل جرائم اين حوزه را برمي‎شمرند که عبارت‌اند از: دسترس غيرقانوني، شنود غيرقانوني، ايجاد اختلال در سيستم،‌ و سوء استفاده‎ از دستگاهها.
3. نسل سوم جرائم رايانه‎اي: از اوايل دهة نود، با جدي شدن حضور شبکه‎هاي اطلاع‎رساني رايانه‎اي در عرصة بين‎الملل و به ويژه ظهور شبکة‎ جهاني وب که به فعاليت اين شبکه‎ها ماهيتي تجاري بخشيد، بحث راجع به ابعاد گوناگون فضاي سايبر به ويژه مسائل حقوقي آن، وارد مرحلة جديدي شد. زيرا تا آن زمان شبکه‎هاي رايانه‎اي در ابعاد منطقه‎اي و محلي و در حوزه‎هاي محدودي نظير سيستمهاي تابلوي اعلانات) که عمدتاً جهت بارگذاري و پياده‎سازي برنامه‎ها و پيامها و همچنين ارتباطات پست الکترونيک به کار مي‎رفتند به فعاليت مي‌پرداختند. به همين دليل، همانند آنچه در سند سازمان توسعه و همکاري اقتصادي آمده، به صورت کاملاً محدود به آنها اشاره کرده‌‎اند82.
در حال حاضر، فضاي سايبر از قابليتهايي برخوردار است که پيش از آن يا وجود نداشته يا به شکل محدودتري قابل بهره‎برداري بوده‎اند. مهم‎ترين اين ويژگيها عبارت‌اند از: الف.‌مهم‎ترين خصيصة فضاي سايبر، بين‎المللي بودن يا به عبارت بهتر فرامرزي بودن آن است. شبکه‎هاي پيشين به صورت محلي يا حداکثر منطقه‎اي قابل بهره‎برداري بودند. اما به مدد سيستمهاي ارتباطي بي‎سيم و باسيم، نظير شبکه‎هاي ماهواره‎اي يا خطوط فيبر نوري، اين امکان فراهم گشته است. ب. ويژگي مهم ديگر فضاي سايبر، برخورداري از قابليتهاي چندرسانه‎اي در سراسر جهان است. برگزاري جلسات کنفرانس زنده با قابليت انتقال صوت و تصوير با کيفيت و وضوح بالا‌ از طريق شبکه‎هاي اطلاع‎رساني رايانه‎اي، يکي از جلوه‎هاي نوين اين فضاست که پيش از اين حداقل به اين شکل وجود نداشت. ج. ديگر مزيتي که مي‎توان براي فضاي سايبر يا به عبارت بهتر شبکه‎هاي اطلاع‎رساني رايانه‎اي کنوني برشمرد، ظرفيت بالاي آنهاست؛ تا حدي که ارائة خدمات ذخيرة داده‎ها در نقاط دوردست به يکي از فعاليتهاي متداول در فضاي سايبر تبديل شده است.

ج. انواع تدابير پيشگيري وضعي از جرائم سايبر
به طور کلي، تدابير پيشگيرانة وضعي از جرائم سايبر را مي‎توان در چهار گروه بررسي کرد:
1. تدابير محدودکننده يا سلب‎کنندة دسترس: اين تدابير،‌ در زمرة مهم‎ترين تدابير پيشگيرانة وضعي از جرائم سايبر قرار دارند که نمونه‎هاي اولية آن براي جلوگيري از جرائم نسل اول نيز به کار مي‎رفت. در اينجا سعي مي‎شود با نصب سيستمها يا برنامه‎هاي خاص بر روي گرههاي دسترس به شبکه، يعني کامپيوترهاي شخصي، مسيريابها ،‌ سيستمهاي ارائه‎دهندگان خدمات شبکه‎اي و از همه مهم‎تر ايجادکنندگان نقطة تماس بين‎المللي، از ورود يا ارسال برخي داده‎هاي غيرمجاز يا غيرقانوني جلوگيري شود. اين سيستم‎ها و برنامه‎ها عمدتاً در سه قالب ديوارهاي آتشين ، فيلترها و پراکسيها هستند. اين ابزارها حاوي فهرستي از موضوعات مجاز يا غيرمجاز هستند و بر اساس فرايند انطباق عمل مي‎کنند. بعضي از آنها مانند فيلترها و ديوارهاي آتشين يک سويه عمل مي‎کنند، يعني فقط از وروديهاي غيرمجاز جلوگيري مي‎کنند، اما بعضي

پایان نامه رایگان با موضوع برنامه چهارم توسعه

مال ديگران را ببرد، علاوه بر رد مال به صاحبش به حبس از يک تا هفت سال و پرداخت جزاي نقدي معادل مالي که اخذ کرده است، محکوم ميشود.”
بر اساس ماده 1 قانون تشديد مجازات مرتکبين اختلاس و ارتشاء و کلاهبرداري، اجزاء مادي تشکيل دهنده جرم کلاهبرداري کلاسيک عبارتنداز: 1-توسل به وسايل متقلبانه، 2-اغفال ديگري، 3-تحصيل سند يا وجه يا مال، 4-بردن مال غير.
بر اساس ماده 8 کنوانسيون جرائم سايبر، اجزاء مادي تشکيلدهنده جرم کلاهبرداري رايانهاي عبارتنداز: 1- مداخله بدون حق در دادهها يا سيستم هاي رايانهاي، 2- وارد کردن ضرر به ديگري.
همانگونه که ملاحظه ميشود، ماده يک قانون تشديد مجازات مرتکبين اختلاس و ارتشاء و کلاهبرداري، برخلاف ماده 8 کنوانسيون جرائم سايبر، عنصر”اغفال” به معني فريب خوردن قرباني جرم را براي تحقق کلاهبرداري کلاسيک لازم ميداند. بنابراين يکي از تفاوتهاي اساسي بين کلاهبرداري رايانهاي وکلاهبرداري کلاسيک اين است که تحقق کلاهبرداري کلاسيک مستلزم و فريب خوردن قرباني جرم است. در کلاهبرداري کلاسيک عنصر اغفال موجب ميشود که قرباني جرم مال خود را دو دستي و حتي با التماس و اصرار زياد تقديم مرتکب کند. در حالي که کلاهبرداري رايانهاي بدون فريب قرباني جرم و از طريق مداخله ناروا در دادههاي رايانهاي يا عملکرد سيستم رايانهاي محقق ميشود و همين امر باعث شده است که قوانين مربوط به کلاهبرداري کلاسيک در مورد جرم کلاهبرداري رايانهاي قابل اعمال نباشد.
با توجه به ماده 8 کنوانسيون جرائم سايبر،: رکن مادي جرم کلاهبرداري رايانهاي از رفتار مرتکب، موضوع جرم، وسيله جرم، و نتيجه جرم تشکيل شده است. که به شرح زير مورد بررسي قرار ميگيرند:
کلاهبرداري رايانهاي جرمي است که با فعل مرتکب واقع ميشود. ماده 8 کنوانسيون جرائم سايبر، افعالي را که ميتوانند منجر به تحقق جرم کلاهبرداري رايانهاي شوند به دو دسته تقسيم نموده است که عبارتنداز:
1-هرگونه وارد کردن، تغيير دادن، حذف، يا متوقف کردن بدون حق داده هاي رايانهاي که منجر به خسارت مالي به ديگري شود.
2-هرگونه اخلال بدون حق در عملکرد سيستم رايانهاي که منجر به خسارت مالي ديگري شود.
اصطلاح” وارد کردن دادههاي رايانهاي”58 هم شامل وارد کردن داده هاي غير صحيح وهم شامل وارد کردن غيرمجاز دادههاي صحيح به يک سيستم رايانهاي ميباشد.
اصطلاح مذکور هم شامل وارد کردن داده ها از طريق صفحه کليد وساير تجهيزات مربوط به واحد ورودي رايانه است که از نزديک صورت مي گيرد، و هم شامل ارسال داده از يک رايانه راه دور به رايانه ديگر متصل به شبکه است.
اصطلاح “تغيير دادههاي رايانهاي”59 به معني تبديل کردن دادهها است.”حذف داده هاي رايانهاي”60 برابر با تخريب يک شئ فيزيکي ومحسوس مي باشد. اين عمل آنها را تخريب کرده و باعث ميشود تا قابل تشخيص و فهم نباشند.”متوقف کردن دادههاي رايانهاي”61 به معناي هر فعلي است که از فراهم بودن دادهها براي فردي که حق دسترسي به رايانه دارد جلوگيري ميکند يا جريان دسترسي به اطلاعات را قطع ميکند.
“اخلال در عملکرد سيستم رايانهاي”62 نيز يک عنوان کلي است که شامل اعمال و افعال زيادي ميشود. گزارش توجيهي کنوانسيون جرائم سايبر در خصوص معني اصطلاح اخلال در عملکرد سيستم رايانهاي اشعار داشته: “به منظور حصول اطمينان از اينکه کلاهبرداري شامل همه انواع دستکاريهاي مربوطه ميشود، عناصر تشکيل دهنده بند الف ماده 8 کنوانسيون شامل وارد کردن، تغيير دادن، حذف کردن و متوقف کردن دادهها به وسيله عنوان کلي اخلال در عملکرد سيستم رايانهاي، موضوع بند ب ماده 8 کنوانسيون، تکميل شده است. عنوان کلي اخلال در عملکرد سيستم رايانهاي، شامل اعمالي نظير دستکاري سخت افزارها، جلوگيري از خروج دادهها به صورت پرينت (چاپ) وتأثير گذاشتن بر ثبت و ذخيره يا جريان دادهها يا توانايي اجراي برنامهها ميباشند.” بنابراين فعل مرتکب در کلاهبرداري رايانهاي عبارت است از انواع دستکاريهاي متقلبانه رايانهاي که در بندهاي الف و ب ماده 8 کنوانسيون جرائم سايبر احصاء شدهاند.

2-9- جرائم الکترونيکي در حقوق ايران

شروع جرائم سايبري در ايران تاريخ دقيقي ندارد؛ زيرا سطوح مختلف تکنولوژي اطلاعات همراه با خود برخي جرائم يا سوءاستفاده‌هايي را مطرح کرده‌اند. با اين وجود خبري که از سوي خبرگزاري ايسنا در خرداد 1383 درج شد، به نقل از يکي از دست‌اندرکاران حکايت از آن دارد که نخستين جرم سايبري در ايران مربوط به سال 81 و ناظر به عمل يک يا چند دانشجو در شهرستان يزد براي اسکن اسکناس و پرينت رنگي از آن است11. به نظر مي‌رسد که اين تحليل به دلايل مختلف نادرست است؛ زيرا اول آن که ما شاهد هستيم که در ارتباط با فضاي سايبر قوانين و مقرراتي وجود دارد که تاريخ تصويب آن‌ها به قبل از سال 81 برمي‌گردد، دوم آن که گزارش‌هاي موجود حاکي از آن است که در دهه 60 تغيير نمره درسي و در نتيجه تغيير اسامي برخي از پذيرفته‌شدگان در کنکور سراسري مطرح شده است. بنابراين ارتکاب نخستين جرم سايبري در حقوق ايران بايد به چندين دهه قبل برگردد؛ زيرا قانونگذار در چند دهه اخير قوانين متعددي در اين حوزه به تصويب رسانده است. اين قوانين در حال حاضر فضاي کالبدي حقوق ايران را در خصوص جرائم سايبري شکل مي‌دهد. عناوين کلي اين قوانين و مقررات به شرح زير است63:

الف: قانون حمايت از پديدآورندگان نرم‌افزارهاي رايانه‌اي مصوب سال 1379

ب: قانون تجارت الکترونيکي مصوب
17 دي 1382

ج: سياست‌هاي کلي نظام در خصوص شبکه‌هاي اطلاع‌رساني رايانه‌اي ابلاغي سال 1380

د: قانون رسيدگي به ات و جرائم در آزمون‌هاي سراسري مصوب 21 تير 1381

هـ : قانون اصلاح قانون مطبوعات مصوب 30 فروردين 1379

و: قانون ترجمه و تکثير کتب و نشريات و آثار صوتي

ر: قانون نحوه اشخاصي که در امور سمعي و بصري فعاليت‌هاي غيرمجاز مي‌کنند مصوب 1372 و اصلاحي 16 دي 86

ح: قانون جرائم رايانه‌اي مصوب 5 خرداد 1388

ط: قانون مبارزه با پولشويي مصوب 24 بهمن 1386

ي: آيين‌نامه ساماندهي فعاليت پايگاه‌هاي اطلاع‌رساني (سايت‌هاي) اينترنتي ايراني مصوب 29 امرداد 1385 هيأت وزيران

ک: آيين‌نامه اجرايي مواد 2 و 17 قانون حمايت از حقوق پديدآورندگان نرم‌افزارهاي رايانه‌اي مصوب 21 تير 1383 هيأت وزيران

ل: قانون انتشار آزادي و دسترسي به اطلاعات مصوب 31 امرداد 1388 مجمع تشخيص مصلحت نظام

م: قانون مديريت خدمات کشوري مصوب 1386

ن: آيين‌نامه نظام بانکداري الکترونيکي مورخ 22 اسفند 1386

س: آيين‌نامه اجرايي بند الف ماده 131 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران، مصوب 21 آذر 1385

ع: تصويب‌نامه در خصوص برنامه جامع توسعه تجارت الکترونيکي، مصوب 25 امرداد 1384

ض: مصوبه شوراي عالي اداري در خصوص اتوماسيون نظام اداري و اتصال به شبکه جهاني اطلاع‌رساني(اينترنت) مصوب 15 تير 1381

ق: دستورالعمل توسعه کاربري فن‌آوري اطلاعات و ارتباطات در دستگاه قضايي و استقرار نرم‌افزار مديريت پرونده قضايي، تاريخ انتشار 23 اسفند 86

ر: تصويب‌نامه در خصوص تعيين سند راهبردي امنيت فضاي توليد و تبادل اطلاعات کشور مورخ 11 اسفند 1387

ش ـ مصاديق محتواي مجرمانه موضوع ماده 22 قانون جرائم رايانه‌اي

علاوه بر اين مواد بسياري از لوايح و طرح‌هاي قانوني و همچنين آيين‌نامه‌ها و تصويب‌نامه‌ها وجود دارد که در چرخه تصويب بوده و بزودي مراحل تصويب آن نهايي و براي اجرا ابلاغ خواهد شد. همه اين مجموعه‌ها وضع کالبدي حقوق ايران را در حوزه جرائم سايبري شکل خواهند داد. نکته قابل توجه در اين خصوص آن است که بايد تلاش شود تا نخست سازگاري و هم‌افزايي بين اين مجموعه مقررات برقرار باشد تا رابطه آن‌ها از نوع هم‌افزايي و تکميلي باشد، دوم آن که بايد توجه شود که تصويب اين مجموعه‌ نبايد با نگاهي جزيي و يا در کوتاه‌مدت انجام شود، در غيراين‌صورت علاوه بر سردرگمي و پراکندگي مقررات مذکور، شاهد بي‌نظمي و آشفتگي در حوزه فضاي کالبدي مقررات حقوق ايران در مسايل سايبري بوده، روابط خنثي‌گري بين آن‌ها برقرار خواهد شد. وجود روابط تعارض، تناقض‌، اجمال و ابهام ميان قوانين و مقررات حوزه سايبر موجب خواهد شد تا نه فقط رشد و توسعه و فن‌آوري اطلاعات در کشور به صورت متوازن انجام نشود، بلکه مشکلات ناشي از اين وضع گريبانگير مردم و نظام خواهد شد64.

2-10- قانون جرائم رايانه‌اي
2-10-1- جرائم عليه محرمانگي داده‌ها و سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي
مبحث يکم-دسترسي غير مجاز
بر اساس ماده يک قانون جرائم رايانه‌اي هرکس به طور غير مجاز به داده‌ها يا سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي که به وسيله‌ تدابير امنيتي حفاظت شده است دسترسي يابد، به حبس از نود و يک روز تا يک سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون ريال‌ تا بيست ميليون ريا يا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

مبحث دوم-شنود غير مجاز
بر اساس ماده دو قانون جرائم رايانه‌اي هرکس به طور غير مجاز محتواي‌ در حال انتقال ارتباطات غير
عمومي در سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي يا امواج‌ الکترومغناطيسي يا نوري را شنود کند، به‌ حبس از شش ماه تا دو سال يا جزاي نقدي‌ از ده ميليون ريال تا چهل‌ ميليون ريال يا هر دو مجازات‌ محکوم خواهد شد.

مبحث سوم-جاسوسي رايانه‌اي
بر اساس ماده سه قانون جرائم رايانه‌اي هرکس به طور غير مجاز نسبت به داده‌هاي‌ سري در حال انتقال يا ذخيره شده در سامانه‌هاي رايانه‌اي‌ يا مخابراتي يا حامل‌هاي داده مرتکب اعمال زير شود، به‌ مجازات‌هاي مقرر محکوم خواهد شد:
‌أ) دسترسي به داده‌هاي مذکور يا تحصيل آن‌ها يا شنود محتواي سري در حال انتقال، به حبس از يک تا سه‌ سال يا جزاي نقدي از بيست ميليون ريال‌ تا شصت ميليون ريال يا هر دو مجازات.
‌ب) در دسترس قرار دادن داده‌هاي مذکور براي اشخاص‌ فاقد صلاحيت، به حبس از دو تا ده سال.
‌ج) افشاء يا در دسترس قرار دادن داده‌هاي مذکور براي‌ دولت، سازمان، شرکت يا گروه بيگانه يا عاملان آن‌ها، به‌ حبس از پنج تا پانزده سال.
طبق تبصره يک داده‌هاي سري داده‌هايي است که افشاي آن‌ها به‌ امنيت کشور يا منافع ملي لطمه مي‌زند.
طبق تبصره دو آئين نامه نحوه تعيين و تشخيص داده‌هاي سري‌ و نحوه طبقه‌بندي و حفاظت آن‌ها ظرف سه ماه از تاريخ‌ تصويب اين قانون توسط وزارت اطلاعات با همکاري‌ وزارتخانه هاي دادگستري، کشور، ارتباطات و فناوري‌ اطلاعات و دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح تهيه و به‌ تصويب هيأت وزيران خواهد رسيد. طبق ماده چهار هرکس به قصد دسترسي به داده‌هاي سري موضوع‌ ماده (3) اين قانون، تدابير امنيتي سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي را نقض کند، به حبس از شش ماه تا دو سال‌ يا جزاي نقدي از ده ميليون ريال تا چهل‌ ميليون ريال يا هر دو مجازات محکوم‌ خواهد شد. همچنين طبق
ماده پنج چنانچه مأموران دولتي که مسئول حفظ داده‌هاي‌ سري مقرر در ماده (3) اين قانون يا سامانه‌هاي مربوط هستند و به آن‌ها آموزش لازم داده شده است يا داده‌ها (به تصوير صفحه مراجعه شود) يا سامانه‌هاي مذکور در اختيار آن‌ها قرار گرفته است بر اثر بي‌احتياطي، بي‌مبالاتي يا عدم رعايت تدابير امنيتي‌ موجب دسترسي اشخاص فاقد صلاحيت به داده‌ها، حامل‌هاي داده يا سامانه‌هاي مذکور شوند، به حبس از نود و يک روز تا دو سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون‌ ريال تا چهل ميليون ريال يا هر دو مجازات و انفصال از خدمت از شش ماه تا دو سال‌ محکوم خواهند شد65.

2-10-2- جرائم عليه صحت و تماميت داده‌ها و سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي
مبحث يکم-جعل رايانه‌اي
بر اساس ماده شش قانون جرائم رايانه‌اي هرکس به طور غير مجاز مرتکب اعمال زير شود، جاعل محسوب و به حبس از يک تا پنج سال يا جزاي‌ نقدي از بيست ميليون ريال تا يک صد ميليون ريال يا هر دو مجازات محکوم‌ خواهد شد:
الف)تغيير يا ايجاد داده‌هاي قابل استناد يا ايجاد يا وارد کردن متقلبانه داده به آن‌ها.
ب)تغيير داده‌ها يا علائم موجود در کارت‌هاي حافظه يا قابل پردازش در سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي يا تراشه‌ها يا ايجاد يا وارد کردن متقلبانه داده‌ها يا علائم به آن‌ها. همچنين بر اساس ماده هفت قانون جرائم رايانه‌اي هرکس با علم به مجعول بودن داده‌ها يا کارت‌ها يا تراشه‌ها از آن‌ها استفاده کند، به مجازات مندرج در ماده فوق‌ محکوم خواهد شد.

مبحث دوم-تخريب و اخلال در داده‌ها يا سامانه‌هاي‌ رايانه‌اي و مخابراتي
ماده 8-هرکس به طور غير مجاز داده‌هاي ديگري را از سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي يا حامل‌هاي داده حذف يا تخريب يا مختل يا غير قابل پردازش کند به حبس از شش‌ ماه تا دو سال يا جزاي نقدي از ده ميليون ريال تا چهل ميليون ريال يا هر دو مجازات‌ محکوم خواهد شد.
ماده 9-هرکس به طور غير مجاز با اعمالي‌ از قبيل وارد کردن، انتقال دادن، پخش، حذف‌ کردن، متوقف کردن، دستکاري يا تخريب‌ داده‌ها يا امواج الکترومغناطيسي يا نوري، سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي ديگري را از کار بيندازد يا کارکرد آنها را مختل کند، به‌ حبس از شش ماه تا دو سال يا جزاي نقدي‌ از ده ميليون ريال تا چهل‌ ميليون ريال يا هر دو مجازات‌ محکوم خواهد شد.
ماده 10-هرکس به‌طور غير مجاز با اعمالي‌ از قبيل مخفي کردن داده‌ها، تغيير گذر واژه يا رمزنگاري داده‌ها مانع دسترسي اشخاص مجاز به داده‌ها يا سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي‌ شود، به حبس از نود و يک روز تا يک سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون ريال‌ تا بيست ميليون ريال يا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
ماده 11-هرکس به قصد خطر انداختن امنيت، آسايش و امنيت عمومي اعمال مذکور در مواد (8)، (9) و (10) اين قانون را عليه سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي‌ که براي ارائه خدمات ضروري عمومي به کار مي‌روند، از قبيل خدمات درماني، آب، برق، گاز، مخابرات، حمل و نقل و بانکداري مرتکب شود، به حبس از سه تا ده سال‌ محکوم خواهد شد66.

2-10-3- سرقت و کلاهبرداري مرتبط با رايانه
ماده 12-هرکس به‌طور غير مجاز داده‌هاي متعلق به ديگري‌ را بربايد، چنانچه عين داده‌ها در اختيار صاحب آن باشد، به جراي نقدي از يک ميليون ريال تا بيست‌ ميليون ريال و در غير اين صورت به حبس‌ از نود و يک روز تا يک سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون‌ ريال تا بيست ميليون ريال يا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
ماده 13-هرکس به‌طور غير مجاز از سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي با ارتکاب اعمالي از قبيل

دانلود تحقیق در مورد پرسش نامه

(آذر، مومني، 1380 ،ج2: 72).
بنابراين حجم نمونه مورد نياز پژوهش عبارت است از :
n=(820×?1.96?^2×0.5×0.5)/(819×0.068×0.068+1.96×1.96×0.5×0.5)?201

روشهاي گرد آوري داده ها
يکي از مهم ترين مراحل تحقيق، گرد آوري اطلاعات است. اطلاعات مورد نياز براي انجام تحقيق رابه طرق مختلف مي‏توان جمع آوري نمود. ابزارهاي گوناگوني مانند مشاهده، مصاحبه، پرسشنامه و اسناد و مدارک و غيره براي به دست آوردن داده ها وجود دارد. هر يک از اين ابزارها معايب و مزايايي دارند که هنگام استفاده از آنها بايد مورد توجه قرار گيرند تا اعتبار پژوهش دچار خدشه نشود و از طرفي نقاط قوت ابزار تقويت گردد. هر پژوهشگر بايد با توجه به ماهيت مسأله و فرضيه هاي طراحي شده يک يا چند ابزار را انتخاب نمايد و پس از کسب شرايط لازم در مورد اعتبار اين ابزارها، از آنها در جهت جمع آوري داده ها بهره جويد تا در نهايت از طريق پردازش و تحليل اين داده ها، بتواند در مورد فرضيه ها قضاوت نمايد. انتخاب ابزارها بايد به گونه اي باشد که پژوهشگر بتواند از نحوه انتخاب ابزار خود دفاع کند و از اين طريق دستاوردهاي پژوهش خود را معتبر سازد. مهمترين روشهاي گردآوري داده ها در اين تحقيق بدين شرح است :
مطالعات كتابخانه اي
از طريق اين نوع مطالعه داده هاي ثانوي به دست مي آيند که پيش از آغاز تحقيق توسط پژوهشگر بررسي مي شوند. منابع اين داده ها عبارتند از : داده هاي موجود در اسناد گذشته، آمارهاي رسمي، آمارهاي غير رسمي و اسناد و مدارک سازماني. براي جمع آوري اطلاعات مربوط به ادبيات اين تحقيق و مباحث نظري مرتبط با موضوع از روش مطالعات کتابخانه اي (کتب و مقالات انگليسي و فارسي ، پايان نامه ها، سايتهاي اينترنتي) استفاده شده است.
مطالعات ميداني
روش ديگري که در اين پژوهش مورد استفاده قرار مي گيرد، روش ميداني با استفاده از پرسشنامه است، با توجه به اينكه پرسشنامه يكي از ابزارهاي رايج تحقيق و روشي براي كسب داده‏‏هاي پژوهش است محقق در اين پژوهش به منظور دست‏يابي به حقايق مربوط به گذشته، حال و پيش‏بيني وقايع آينده از پرسشنامه منظم سازمان يافته استفاده نموده است كه با ارزشگذاري، كدگذاري و تجزيه و تحليل، تعبير و تفسير پرسشنامه منظم به علت يكنواختي آن براي همه آزمودني‏‏ها، آسان و راحت بوده، چرا كه از پاسخگو خواسته مي‏شود به جاي انشاي پاسخ، تنها يك علامت در مقابل يكي از پاسخ‏هاي پيش‏بيني شده بگذارد .
همانطور که در جدول نشان داده شده است پرسشنامه طراحي شده در اين تحقيق شامل 43 سوال بوده. براي هر کدام از ابعاد 3 گانه مفهوم تمايل به پذيرش دورکاري (رفتار، هنجار، کنترل رفتار درک شده) به ترتيب 4 و 2 و3 بعد در نظر گرفته شده است که براي هر کدام از آنها سوالاتي طراحي شده که در واقع هر کدام از ابعاد مورد نظر به وسيله سوالات طراحي شده اندازه گيري مي شود. به اين ترتيب براي درک از منافع شخصي 6 سوال، درک از مفيد بودن 5 سوال، درک از راحتي استفاده 6 سوال، سازگاري 2 سوال، درک از درستي 2 سوال، ساختار فرهنگ 4 سوال، درجه کار ائي شخصي 2 سوال، در دسترس بودن منابع 4 سوال و شرايط تسهيم فناوري 2 سوال طراحي شده است.
مقياس بندي پاسخ سوالات پرسشنامه

براي طراحي اين سوالات از طيف 5 گزينه اي ليكرت استفاده گرديده است كه يكي از رايج ترين مقايسهاي اندازه گيري به شمار مي رود. اين طيف يک مقياس فاصله اي است که از تعدادي عبارت و گزينه هاي جوابيه تشکيل شده است. لذا يک مقياس مرکب است. گزينه هاي جوابيه در اين مقياس، معمولا نشانگر ميزان موافقت يا مخالفت پاسخگو نسبت به يک موضوع يا مفهوم معين، اعم از مثبت و يا منفي است. به عبارت ديگر از طريق اين مقياس مي توان باور و نگرش پا سخگو را تعيين کرد. ( خاکي، 1378) شکل کلي و امتياز بندي اين طيف به خيلي موافقم با امتياز 5 و خيلي مخالفم با امتياز 1تعلق مي گيرد.

گزينه
خيلي مخالفم
مخالفم
نظري ندارم
موافقم
بسيار موافقم
امتيازات
1
2
3
4
5

روش توزيع پرسش نامه
توزيع پرسش نامه در عرض 4 هفته به صورت طبقه بندي شده بوده است. پرسش نامه ها بصورت حضوري توزيع و جمع آوري گرديده است.در برخي مورد مديران جلسات مصاحبه اي ترتيب داده شده است .
روائي و پايائي ابزار
روايي21:
مفهوم روايي به اين سوال پاسخ مي دهد که ابزار اندازه گيري تا چه حد خصيصه مورد نظر را مي سنجد. بدون آگاهي از اعتبار ابزار اندازه گيري نمي توان به دقت داده هاي حاصل از آن اطمينان داشت. در اين پژوهش اعتبار محتوا و اعتبار عاملي ابزار گردآوري داده‏ها مورد بررسي گرديده است. لازم به ذکر است که نتايج حاصل

دانلود تحقیق در مورد پردازش اطلاعات، عصر اطلاعات

مطالعات پيشين در قالب تحقيقات داخلي و خارجي بخش بندي شده است . همچنين تحقيقات از دو بعد مبتني بر مدل هاي پذيرش فناوري و مبتني بر ادبيات موضوعي بررسي شده اند .در پايان جدولي بطور خلاصه تحقيقات انجام شده دسته بندي شده آورده شده است .
وضعيت دورکاري

دورکاري بحث تازه اي در اشتغال نيست و قدمت زيادي در تمام دنيا دارد. بسياري از شركت هاي بزرگ دنيا از جمله از [39] CISCO, IBM [38] AT &Tاز دوركاري بهره مي‌گيرند. بر طبق گزارش انجمن بين المللي دوركاري سازمان هاي خصوصي و عمومي امريكايي به مزيت هاي دوركاري پي برده اند.[41]
تاريخچه دورکاري از اواخر سالهاي 1970 ، وقتي که ريز رايانه ها و مودم ها در دسترس عموم قرار گرفتند، رؤياي “کار از راه دور” به شکل کامل تري به حقيقت پيوست. “جک ام.نيلز” که در کتابهاي مختلف با عنوان پدر دورکاري از او ياد مي شود، اولين کسي بود که به صورت رسمي به تحقيق در اين خصوص پرداخت و انديشه دورکاري در دهه 1970 براي نخستين بار از سوي او مطرح شد.[38] تا کنون کليه آمارها حکايت ازعلاقه روز افزون کارکنان و کارفرمايان به کار از راه دور دارد. اما لازمه موفقيت دورکاري اين است که از فرهنگ “face time “به فرهنگ “result- oriented” حرکت کنيم و پيش از هراقدامي عوامل موثر بر پذيرش دورکاري را مد نظر قراردهيم .[7]
دورکاري در ايران

اگرچه در ايران کاربرد فناوري اطلاعات سابقه اي به نسبت طولاني دارد ولي چندسالي است که دورکاري مورد توجه مديران و مسئولان قرارگرفته است .و بکارگيري آن در شکل نوين با تاکيد دولت و تصويب آن از سوي مجلس سرفصل جديدي را در وضعيت فناوري اطلاعات گشوده است .
آئين نامه”دوركاري6″ يا “كار درخانه” كارمندان دولت به منظور انجام وظايف محول شده بدون حضور فيزيكي كارمند واجد شرايط در محل كار سازمان خود توسط وزيران عضو كميسيون امور اجتماعي و دولت الكترونيك در جلسه مورخ 30/3/89 با هدف افزايش بهره‌وري، انعطاف كاري و كاهش حجم رفت و آمد كارمندان دولت و اثرات جانبي آن تصويب ودر تاريخ 7 تير ماه 89 توسط معاون اول رئيس جمهور ابلاغ شده است. دولت 29 دستگاه اجرايي را موظف به اجراي طرح دورکاري کرده است .به گفته معاون توسعه مديريت و منابع انساني رئيس جمهور, فرآيند دورکاري براي 30 درصد از شاغلان دولتي انجام ميشود يعني از دو ميليون و 70 هزار کارمند 689 هزار نفر بايد دورکار شوند. پژوهش هاي انجام شده تا کنون محدود به بررسي مزايا و معايب در مخصوصا در کاهش ترافيک و آلودگي هوا بوده است .پژوهشي نيز در راستاي روش هاي مختلف دورکاري در کشورهاي مطرح انجام شده است .اين درحالي است که در مقايسه با کشورهاي پيشگامان دورکاري نظير فنلاند به زير ساخت هاي اين فناوري نوين از جمله پذيرش آن توجهي نشده است [15]
لذا ضرورت انجام اين مطالعه به عنوان تخميني براي ميزان تمايل بر دورکاري قبل از هر اقدامي مي تواند راهگشاي دولت و شرکت هايي باشد که خواهان بهره گيري از مزاياي دورکاري در يک معامله برنده برنده7 هستند .
دورکاري در خارج از ايران

جک ام. نيلز” که در کتابهاي مختلف با عنوان پدر دورکاري از او ياد کرده اند، اولين کسي بود که به صورت رسمي به تحقيق در اين خصوص پرداخت. انديشه دورکاري در دهه 1970 براي نخستين بار به وسيله وي مطرح شد.او گفته بود که مردم در آينده لازم نيست که به سر کار بروند بلکه کار به نزد آنها خواهد آمد.جک نيلز اين شکل کار در مسافت دور را “دورکاري” ناميد . وي که مديريت تعدادي از برنامه هاي تحقيق و توسعه ناسا را بر عهده داشت، به دنبال استفاده بهتر از ارتباطات راه دور و رايانه براي انجام کار بود. او در نوشته هاي خود مي گويد “همواره اين سؤال را از خود مي پرسيدم که چرا کارها را به اين روش انجام مي دهيم ؟ چرا نمي توانيم از فناوري براي انجام بهتر کارها استفاده کنيم
تا اينکه دو رخداد جهت فکر او را تغيير داد:
پيش بيني برنامه بيست ساله “ناسا” در خصوص کاربردهاي غير نظامي امور فضايي
مجموعه ملاقات هايي با برنامه ريزان شهري در سال 1971 که موضوع تکراري بحثشان ،مسئله کاهش رفت و آمدها و در نتيجه کاهش آلودگي بود
اين سوال در ذهنش به وجودآمد:” چرا بايد به سر کار برويم وقتي که فناوري به بيش تر ما امکان کار کردن در خانه يا در نزديکي خانه را حداقل در بعضي اوقات مي دهد؟” در سال 1973 يک تيم تحقيق بين رشته اي که از سوي ” بنياد ملي علوم” حمايت مالي مي شد، توسط وي به نام مصالحه بين ارتباطات راه دور و حمل ونقل تشکيل شد. اين عنوان بزرگ و طولاني بود و در نتيجه واژه Telecommutingبرگزيده شد. در نهايت واژه Teleworking براي بيان کاربردهاي وسيعتر جايگزين آن گشت .
استفاده از تكنولوژي كامپيوتر و وسايل ارتباطي براي جايگزيني نوع سنتي آن نوع جديدي از توافق كاري نيست. حدود سال 1976 اين ايده در كشورهاي پيشرفته توسط كينز مطرح شد. تافلر (1980) مفهوم دهكده الكترونيك را مطرح كرد و پيشنهاد داد اطلاعات مي تواند در بين ميليون‌ها شغل كارخانه و اداره حركت كند. تافلر پيش بيني كرد كه خانواده مزاياي تكنولوژي‌هاي كامپيوتري را در خانه خواهند گذاشت كه محلي براي كار و بازي خواهد بود.علاقه به موضوعات دوركاري باعث شده تعداد قابل توجهي از مطالعات مراجع به دوركاري انجام شود. برخي از محققان دوركاري را مدل كرده و ادعا كرده‌اند دوركاري در سازمان‌ها مورد پذيرش واقع شده.در دهه 1980 در اروپا و امريکا تحقيقات زيادي در خصوص جنبه هاي مثبت و منفي دورکاري و نيز طراحي شغل و ساختار سازماني انجام گرفت. تاکنون
دورکاري در طيف وسيعي از مباحث از جمله ديدگاه هاي فناوري و پياده سازي آن، جامعه شناسي و آثار اجتماعي دورکاري و جايگاه آن در اقتصاد و اشتغال مورد توجه محققين بوده است. در سال 1992 ” هادسن” در گزارش شرکت ” بريتيش تلکام” با عنوان ” اقتصاد دورکاري” اعلام کرد که در تحقيقي بر روي 250 سازمان بزرگ بريتانيايي که دورکار استخدام کرده اند، متوسط افزايش بهره وري 45 درصد ثبت شده است.
بنابراين همانطور که “نيلز” پيش بيني مي کرد ، هم اکنون دورکاري در اکثر سازمان هاي دولتي و خصوصي در اکثر کشورهاي جهان اجرا مي شود و از مزاياي آن بهره مند مي گردند.
علاقه به دور کاري در پاسخ به شماري از شرايط و دگرگوني ها بالا گرفت که از آن جمله ميتوان به بحران نفتي 1973 افزايش ناگهاني در قيمت نفت رکورد اشتغال در بخش توليد، بالا رفتن تعداد افراد داراي مشاغل مرتبط با اطلاع رساني، کوچک شدن و باز مهندسي سازمان ها در دهه 1980 و تفکر جديد درباره مقوله هاي زندگي و کار اشاره نمود. در سرتاسر اين دوره قابليتهاي رايانه اي و مخابراتي و پردازش اطلاعات که پيش زمينه ارتباطات راه دور تلقي مي شوند بالا رفت و در عين حال هزينه هاي آن کاهش يافت. بدين ترتيب امکان دورکاري بيش از پيش فراهم شد. نيلزو همکاران ( 1976 ) دورکاري را راهي براي کاهش مصرف سوخت در زمان بحران نفت دانستند. آنها تخمين زدند که اگر از هر هفت مسافر شهري يکي حذف شود، کشور ديگر نيازي به واردات نفت خواهد داشت.چنين افکاري توسط آلوين تافلر ( 1981 ) با ارائه کتاب موج سوم همه گير شد.
تافلر تشريح کرد که چگونه دوره صنعتي تمدن موج دوم جاي خويش را به عصر اطلاعات موج سوم مي دهد و با ارائه ديدگاه کلبه الکترونيکي پيش بيني کرد که افراد زيادي به دورکاري خواهند پرداخت. در سال 1983 ” فردريک ويليامز” عبارت “رنسانس الکترونيکي ” را به کار برد انديشمندان مختلف در ديدگاههاي تاريخي که منتشر کردند پيش بيني کردند که دورکاري شکل غالب سازماندهي کار در آينده خواهد بود
در دهه 1980 در اروپا و امريکا تحقيقات زيادي در خصوص جنبه هاي مثبت و منفي دورکاري و نيز طراحي شغل و ساختار سازماني انجام گرفت و تاکنون دورکاري در طيف وسيعي از مباحث از جمله ديدگاه هاي فناوري و پياده سازي آن، جامعه شناسي و آثار اجتماعي دورکاري و جايگاه آن در اقتصاد و اشتغال مورد توجه محققين بوده است، در ادامه به معرفي گزيده اي از آنانکه مسئله پذيرش دورکاري را مورد توجه قرار داده اند ميپردازيم :

مطالعات پيشين

بطور کلي پژوهش هاي انجام شده درباره پذيرش دورکاري به دودسته کلي تقسيم ميشود . يک دسته آنها که پذيرش را بطورکلي مورد بررسي قرار داده اند و يک يا چند فرضيه عامل را مورد بررسي قرارداده اند به عبارت ديگر بررسي پذيرش مبتني بر مدلي ارائه نشده است بلکه با بررسي روي ادبيات موضوع به اين مهم پرداخته اند و دسته دوم پژوهش هايي است که براي پذيرش دورکاري مدلي ارائه کرده اند و مدل را آزموده اند .در اين بخش مطالعات مرتبط با پژوهش هاي مورد نظر در دو قسمت مطالعات داخلي و خارجي ارائه مي گردد.
تحقيقات داخلي

در داخل کشور تحقيقات چنداني در زمينه پذيرش دورکاري انجام نشده است برخي مطالعات مشابه از نظر موضوعي بشرح زير مي باشد :
سهرابي در تحقيق “بررسي دورکاري در سازمان اقتصادي کوثر “، اثر امکانات و تسهيلات / نگرش افراد نسبت به دورکاري /تمايلات و عادات رفتاري / کارايي /شرايط و وضعيت حمايتي دورکاري مورد بررسي قرار داده است .جامعه آماري مورد نظر در اين پژوهش کارکنان سازمان کوثر بوده است .در اين پژوهش آمادگي دورکاري ،‌تمايلات رفتاري به دورکاري و امکانات و توانمندي سازمان ،‌نگرش افراد نسبت به دورکاري و نگرش افراد نسبت به آمادگي سازمان براي دورکاري مورد بررسي قرار گرفته است .از نتايج تحقيق او نگرش منفي نسبت به دورکاري وتاثير کارايي بر پذيرش دورکاري است. اينکه در شراي فعلي افراد کارايي لازم براي دورکاري را ندارند و در نتيجه تمايل و علاقه اي به انجام فعاليت هاي دورکاري ندارند . افراد به امکانات لازم براي دورکاري دسترسي ندارند . در مجموع به اعتقاد کارکنان آن سازمان دورکاري تاثيري در بهره وري نداشته است .و همچنين از نقطه نظر کارکنان سازمان شرايط و تسهيلات زيرساخت دورکاري را فراهم نکرده است .
جدول 3-1) بررسي دورکاري در سازمان اقتصادي کوثر
اطلاعات بيشتر
شاخص استخراج شده
موضوع
بهمن سهرابي علي رضاييان 1385
در دسترس بودن منابع و فناوري
درک از راحتي استفاده
کارايي فرد
بررسي دورکاري در سازمان اقتصادي کوثر

شکل 3-1) شاخص هاي استخراج شده از مقاله بررسي دورکاري در سازمان اقتصادي کوثر

عبدي در پايان نامه با عنوان ” مطالعه و بررسي روشهاي کار از راه دور کشورهاي مطرح و ارائه روش مناسب براي کار از راه دور در ايران” به به بررسي روند توسعه و پيشرفت دورکاري بر مبناي فناوري اطلاعات و ارتباطات، از جنبه هاي مختلف پرداخته و سپس روشهاي به کار گرفته شده در کشورهاي مطرح از جمله هند،امريکا، استراليا و اتحاديه اروپا، مورد مطالعه قرار داده است و ابعاد مختلف را مقايسه کرده است. سپس روشي مناسب براي دورکاري در کشور پيشنهاد داده است که در ادامه مي آيد:

شکل 3-2) مدلي براي انتقال شبکه کار سنتي به نظام دورکاري در کشور

همانطور که در شکل مشاهده ميشود عبدي ،بررسي پذيرش دورکاري را يکي از سه عامل مهمي برشمرده که بايد قبل از
هرکاري انجام شود .
تحقيقات خارجي :

شريت در سال 2009 در مقاله خود به بررسي امكان بكارگيري افراد قديمي در اداره به عنوان دوركار پرداخته است .فرضيه اصلي او بر اين بوده كه كاركنان قديمي تر توانايي برآوردن نيازهاي خود را بصورت مجازي دارند, و کارايي را به عنوان فاکتوري مهم در موفقيت دورکاري برشمرده است .فرض ديگر او به كارگيري ICT كاراترين به عنوان روشي براي انجام دوركاري در خانه است .شواهد نشان مي دهد شركتها تمايلي به سرمايه گذاري روي كاركنان قديمي تر در يادگيري تكنولوژي هاي جديد ندارند.(Feridberg,2002 , villoso et al ,2008 ) بطوركلي از نظر مديران قابليت اعتماد ، مسئوليت پذيري ، كارايي ، توانايي انجام كار بصورت مستقل و مديريت زمان مهمترين ويژگي براي افراد دوركار است .كه همه در كاركنان قديمي تر مشاهده ميشود هرچند فاكتور ديگري توانايي براي يادگيري مهارت هاي جديد و قابليت بروزرساني در افراد است .كه در كاركنان جديد تر بيشتر مشهود است .
جدول 3-2) شاخص استخراج شده از مقاله شريت و همکاران
اطلاعات بيشتر
شاخص استخراج شده
موضوع

شريت و همکاران 2009
کارايي
امکان بکارگيري کارکنان مسن تر به عنوان دورکار

شکل 3-3) شاخص استخراج شده از مقاله شريت و همکاران
مايو ، پاستور و گومز در تحقيقي با موضوع ” چرا دوركاري در برخي شركتها مورد پذيرش واقع ميشود ” در سال 2009 , به بررسي فاكتورهاي موثر بر پذيرش دوركاري پرداخته و با هدف ارائه چشم اندازي براي آينده به تحقيق پرداخته اند . دراين ميان سه ويژگي سن و سايز شركت و ميزان استقلال كاركنان را در مورد پذيرش دوركاري مورد بررسي قرار دادند . اين مقاله پذيرش دوركاري در بين شركتهاي اسپانيايي را بررسي كرده است و داده هاي 122 شرکت اسپانيايي را بررسي کرده اند .
فرض اوليه آنها اين بوده که پذيرش دورکاري توسط کارکنان بستگي به محدوديت هاي شرکت (سن و سايز )‌ ترکيب بين المللي نيروي کار و شيوه رهبري مديران اجرايي دارد همچنين پذيرش دورکاري توسط شرکتها به سيستم کنترل دورکاري بستگي دارد .روش تحقيق آنها مبتني بر اطلاعات 122 شرکت اسپانيايي و پرتغالي واز بين آنها شرکتهايي که بيشتر از 50 کارمند دارند، بوده و اين اطلاعات در ديتابيس SABI 8موجود است .اين ديتابيس مانند ديتابيس COMPUSTAT در کشور آمريکا اطلاعات تمام شرکتهاي کشور شان را دارد حتي آنهايي که عمومي نيستند .
نتيجه تحقيق نمايانگر اين مطلب است كه دوركاري در بين شركتهاي كم سابقه تر ، كوچكتر از نظر سايز و اندازه بيشتر صورت گرفته است .همچنين در اين مقاله تائيد شده كه هرچه استقلال كاركنان دوركار در انجام كار بيشتر باشد دوركاري بيشتر مورد پذيرش واقع ميشود .
جدول 3-3) شاخص استخراج شده از مقاله مايو و همکاران
اطلاعات بيشتر
شاخص استخراج شده
موضوع
مايو پوستر و کريستينا 2009
درک از مفيد بودن
درک از منافع شخصي
چرا برخي شرکتها دورکاري را مي پذيرند و برخي نه

شکل 3-4) شاخص استخراج شده از از مقاله مايو و همکاران 2009

در سال 2009در يک مطالعه موردي براي بررسي عوامل فرهنگي بر پذيرش دورکاري تحت عنوان “واريانس منابع فرهنگي در پذيرش دورکاري” و در دو کشور فرانسه و هلند مطالعه اي انجام گرفت .اين مطالعه به بررسي ميزان پذيرش دورکاري در بين دو شرکت بين المللي ICT در فرانسه و هلند که ارزش

منبع تحقیق با موضوع اينکه، او/، شد/، کارهاي

اينکه اين چراغ هميشه در پستوي خانهها باشد و از نور و روشنايي آن هيچ استفادهاي نشود و روشنايي آن به بطالت بگذرد تا به خاموشي بينجامد.
او زنان را به پيکار و نبرد بر عليه بيعدالتيها تشويق ميکند و زندگي همراه با عشق و اميد را زماني ميسر ميبيند، که زنان در برابر نابرابريها و عقبماندگيها قد علم کنند:
“در تيرگي شبهاي سهمناک/ يک پيکر نحيف و نزار و سياه پوش/ ميخورد تازيانه و چرخي بزرگ را / ميبرد پيش با غُل و زنجير روي دوش/ ميرفت و دور ميشد و در طول قرنها/ هم چون شبح ز چشم همه بود ناپديد/ از کنج خانهها، ز درون حصارها/ آهسته نالهاش به گوش نميرسد/ آواي آن شبح، زن امروز شرق را/ بيدار کرد تا رهد از بند بندگي/ تا چرخ زندگي نشود بار دوش او/ بر دوش زن که خالق عشق است و زندگي/ در رستخيز شرق نوين، زن بود کنون/ خورشيد تازهاي که درخشد به روي شرق/ آزادي از حقارت و آزادي از ستم/ هست آرزوي هر زن پيکار جوي شرق”/ ( اصفهاني، 1384: 454)
ژاله در اشعارش مردستيز نيست و انگشت اتهام را به سوي او اشاره نميرود او در بعضي از اشعار زن و مرد را هر دو گرفتار و در رنج و عذاب ميبيند، او اين نابرابري را به نگرشي که جامعه به زن دارد نسبت ميدهد، جامعهاي که هميشه زن را به عنوان جنس دوم و جنس ضعيف و ناقصالعقل و پايينتر از مرد ميديده است، و حضور زن در اجتماع را کاري غير عادي ميدانستند.
ژاله در چنين وضعيتي براي دختر سرنوشتي، جز درد و در به دري نميبيند، عمر دختر در ايران را عمري سوخته و فنا شده ميداند، دختري که بخواهد به دنبال آرزوهايش برود بايد از شهر و وطن خود آواره شود و ديگر او را به عنوان شهروند وعضوي از شهر خود قبول ندارند، مثل خود ژاله که بيشتر سالهاي عمرش را دور از وطن سپري کرده است، ولي هميشه عشق وطن در دلش موج ميزده است.
ژاله با اينکه دوري از وطن او را آزار ميدهد، امّا از آنجايي که به خاطر آرزوهايش جنگيده است هيچوقت اظهار پشيماني نميکند، و حتي تمام زنان را به جنگ عليه بيعدالتي فرا ميخواند و از اينکه وجود خود را در راه آزادي وطن فدا و براي آزادي وطن تلاش کند و مجبور باشد سالها دور از وطن بگذراند، هيچ ترس و ابايي ندارد و کساني که به خاطر سربلندي وطن ميجنگند را سربلند عالم ميداند و زنان را هم به جنگ و پيکار همراه مردان فرا ميخواند تا از قافله عقب نمانند.
“دخترک نوجوان شهر کجا رفت؟/ سوخت و شد دود و دود او به هوا رفت/ يا که چو مرغي از آشيانه پريد او/ رفت و دگر روي آشيانه نديد او/ يا که پس از سالها دوري و پرواز/ آمده اکنون به سوي لان?خود، باز؟/ پرسه زنام کو به کو و خانه به خانه/ از همه گيرم سراغ گمشدهام را/ گويند او بود و شادي دل ما بود/ سايه آن دخترجوان همهجا هست/ گه سر آن کوه و گه به ساحل اين رود/ ميدود او با شتاب اينجا، آنجا/ ميرود او جستوجوکنان سوي فردا/ دخترک نوجوان شهر، کجايي؟/ پيش بيا ما دو آشنايهم استيم/ همره و هم روح و همنواي هم استيم/ سرخي روي تو چين چهره من شد/ عمر من و تو فداي عشق وطن شد/ وه که چه خرسند و سربلندم از اين کار/ دورهي تاراج و تاج، گزمهي مکار/ خواست که برگردم و چو بنده شوم من/ نزد وطن، خوار و سرفکنده شوم من/ گوش نکردم به حرف پر خطر او/ تا نشوم دود و دوده شرر او/ درد وطن ماند و رستگاري وجدان/ با دل پر اشتياق و ديدهي بيدار/ گرچه همه عمر من به رنج سفر رفت/ هيچ نگويم که عمر رفته، هدر رفت”/ (اصفهاني، 1384: 225و 226)
شعر”اجازه بدهيد آشنا شويم” در کتاب اگرهزارقلم داشتم، ژاله به نوعي خودش را بيان ميکند، و اينکه در ايران هنگامي که دختري برايشان به دنيا ميآيد سراسر غم ميشوند و ماتم ميگيرند، و اينکه سرنوشت زن غم و اندوه بوده است و اينکه به دختران اجازه درس خواندن نميدادند و و به مکتب نميفرستادند و به زور شوهر ميدهند و دختر حق تصميمگيري ندارد. ژاله هم گويا پدرش مخالف درسخواندن او بوده است و دوست داشته است زودتر او را شوهر دهد، امّا مادرش با وجود مخالفت پدر موّفق شده است او را به مدرسه بفرستد و ژاله سعي کرده است با خوب درسخواندن خود را به پدرش ثابت کند، اين مشکل که خانواده اجازه درسخواندن به دختر را نميدادند، مشکل همه دختران جامعه بوده است و ژاله هم به خوبي آن را درک کرده است و واقعاً براي رسيدن به آمال و آرزوها جنگيده است.
“در آغوش صفاهان/ شهر زيباي هنرمندان/ نميدانم چه روزي در چه سالي بود/ به دنيا آمد آن نوزاد/ صدايي گفت با فرياد:/ من دختر نميخواهم/ گذاريدش به زير تشت/ درد سر نميخواهم/ ولي دست پر از مهري که نفرين خدايان بود/ (درود جاودان بادش)/ نهان آن بچه را پرورد و غمگين بوسهها دادش/ نخستين روز چون کودک به مکتب رفت/ شتاب آلوده و خاموش/ به ديوار اتاقي شد سه خط منقوش:/ اين خط اين نشان – اين شاهد بالاش/ اگر در عمر خود روزي شناسد او الف از با/ عوض خواهم نمود آن روز نامام را/ شبي در خانه شد جنجال/ فزون شد سن دختر بچه چندين سال/ که بختاش واشود فردا/ طلاها، خوانچهها، رقاصهها، زنها/ پسرهاي جوان دور و بر داماد/ ” آهنگ مبارک باد”/ تمام خانه را گشتند/ تمام شهر را زير و زبر کردند/ عروس گمشده آخر نشد پيدا/ زنان بر سر زنان گيسوي خود کندند/ عروسي شد عزا / مردم پراکندند/ غروب از کنج پستويي/ ز زير بقچههاي بسته صندوق/ برون آمد پرستويي/ به دِه ميرفت او هرسال تابستان/ هواي تازه و صحراي عطر افشان/ غبار گله و دودِ اجاق و نغمهي چوپان/ ميان دشت و صحرا/ کودکان/ چو کوهها عريان/ خوراکيها گران/ انسان و غم ارزان/ چو نرخ رايج سرتاسر ايران/ سحرگه دخترک در جستجوي آفتابي شد/ اميد و
اضطرابي شد/ عقابي شد/ پريد از آشيان بيرون/ کنون دور از وطن/ يک شاعر چشم انتظار او/ به فرداي بزرگ اميدوار است او”/(اصفهاني، 1384: 211 – 213)
ژاله اصفهاني زنان را از قمار و سحر بر حذر ميدارد و شأن و منزلت زن را بالاتر از آن ميداند که به سمت کارهاي پست و حقيري مثل قمار برود، او سحر و قمار را باعث سياهروزي و بدبختي هر چه بيشتر زنان به شمار ميآورد ، قماري که تمام وقت و زمان بعضي از زنان را ميگيرد و باعث ميشود که آنها به خواب غفلت فرو روند و خود را نشناسند و ندانند که کجاي دنيا ايستادهاند و باعث ميشود حتي فکر رهايي به ذهنشان هم خطور نکند.
ژاله معتقد است که زن ميتواند با پرداختن به کارهاي با ارزش، ارزش خود را بسيار بالا ببرد نه اينکه با سرگرم شدن به کارهاي پستي مثل قمار که زن را به پرتگاه زلت و خواري ميبرد خود را در جامعه حقييرتر کند، و قمار را باعث بيسرانجامي و ويراني خانه و خانواده ميداند، زناني که ميتوانند لطف و مهرباني را به خانواده تقديم کنند نبايد به سمت قمار بروند. او افسوس ميخورد که در کشور ايران کشوري که به آگاهي زنان براي رسيدن قلّههاي سربلندي نياز دارد در بيآگاهي و غفلت فرو رفتهاند و به قمار خو گرفتهاند و زنان را در سحر و قمار و در بند شيطان گرفتار ميبيند و تا زماني که زنان در ايران به کارهاي حقير و پستي مثل قمار سرگرم باشند زنان هم به سمت حقارت بيشتر در حرکتاند.
او در ادامه زنان را تشويق ميکند که به جاي اينکه به قمار بپردازند نعمت لطف و مهرباني که خداوند در وجود آنها گذاشته است را در راه استحکام خانواده و وطن به کار گيرند و قماري که به جز خواري و پستي و حقارت، چيزي نصيب زنان نميکند را کنار بگذارند و با اين کار باعث ارزش و اعتبار و سربلندي ايران شوند.
“قمار تا که در اين ملک گشته کار زنان
ز خال تيره سيه کرده روزگار زنان

چه نالههاي غمآگين که جاي نغمه گرفت
چه خانه ها که پريشان شد از قمارزنان

به جاي شوي وفادار و کودک دلبند
دريغ، ميز قمار است در کنار زنان

به کشوري که غم و فقر سرنوشت زن است
قمار کاخ نشين، افتخار زنان