دانشگاه صنعتی ارومیه
پردیس دانشگاهی
گروه مهندسی صنایع
عنوان:
شناسایی رتبه‌بندی توانمند سازی صنعت توریسم مطالعه موردی کلانشهر تبریز
پژوهشگر :
داود امیرحقیان
استاد راهنما:
دکتر سهراب عبدا… زاده
پایان نامه کارشناسی ارشد رشته مهندسی صنایع گرایش صنایع
زمستان 1393
کلیه حقوق مادی و معنوی مترتب بر نتایج مطالعات،
ابتکارات و نوآوری‌های ناشی از تحقیق موضوع
این پایان‌نامه (رساله) متعلق به دانشگاه صنعتی ارومیه است.
تقدیم به
شهدا که سفیران صلح و دوستی هستند.
تشکر و قدر دانی از
اساتید بزرگوار خصوصا دکتر سهراب عبدا… زاده، دوستان و خانواده عزیزم
چکیده
صاحب نظران از اشکال مختلفی از گردشگری نام می برند. سرآمد انواع این گردشگری ها و پر مشتری ترین آنها گردشگری شهر ی است، بطوری که در بسیاری از کشورهای موفق در این صنعت، شهر پایه و اساس توسعه گردشگری است. ایجاد و توسعه فضاهای شهری مناسب، بازسازی فضاهای شهری و ایجاد خدمات گردشگری یکی از راهبردها و رویکردهای مهم توسعه گردشگری است.
شهر تبریز مانند تعداد زیادی از شهرهای قدیمی ایران دارای ظرفیت ها و توانمندی های بالقوه در حوزه گردشگری است. شناخت ظرفیت ها و توانمندی های مناطق گردشگری، مدیریت و برنامه ریزی و از همه مهمتر ایجاد خدمات گردشگری مناسب برای گردشگران از گام های مهم و اساسی در توسعه گردشگری این شهر کهن می باشد. بنابراین پایان نامه حاضر در کوشش برای یافتن ابزارهای توانمندسازی این مقوله مهم و ضروری می باشد.
واژگان کلیدی: گردشگری – توانمندسازی – ابزارهای صنعت توریسم –مدیریت توریسم
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: کلیات تحقیق
مقدمه2
تعريف مسأله و بيان اصلي تحقيق2
ضرورت انجام تحقيق:3
فرضيه ها4
هدف ها4
کاربرد تحقیق4
روش انجام تحقيق :5
فصل دوم: بیشینه صنعت گردگشری و تعاریف آن
2-1 تعریف مفاهیم و واژگان کلیدی7
2-1-1 تعریف گردشگر وگردشگری7
2-1-2- فضای سبز10
2-1-3- مفهوم واژه پارک و تفرجگاه در گردشگری11
2-1-4-تعریف پارک های مسافر12
2-1-5- مسافر13
2-1-6- ویژگی های پارک ها13
2-1-7- نقش پارک ها14
2-1-8- خدمات گردشگری14
2-2- پیشینه گردشگری17
2-2-1- گردشگری در دین مبین اسلام17
2-2-2- پیشینه تاریخی گردشگری17
2-2-3- پیشینه گردشگری در ایران21
2-2-3-1- سابقه مراکز و سازمان های گردشگری در ایران22
2-3- انواع گردشگری23
2-3-1- گردشگری تاریخی25
2-3-2- گردشگری فرهنگی25
2-3-3–گردشگری مذهبی25
2-3-4- گردشگری تفریح و تفرج26
2-3-5 – گردشگری تجاری26
2-3-6- گردشگری مناطق جنگی26
2-3-7- گردشگری ورزشی27
2-3-8 – گردشگری سلامت27
2-3-9- گردشگری تحصیلی27
2-3-10- گردشگری قومی و عشایری27
2-3-11- گردشگری ماجراجویانه28
2-3-12- گردشگری شهری28
2-3-13- گردشگری روستایی30
2-4- اکوتوریسم31
2-5- گروه‌های گردشگری32
2-6- توسعه پايدار گردشگري33
2-7- منابع و جاذبه‌هاي گردشگري36
2-8- اثرات گردشگری37
2-8-1- اثرات اقتصادی، سیاسی37
2-8-2- اثرات فرهنگی، اجتماعی گردشگری39
2-8-3- اثرات زیست محیطی گردشگری40
الف ـ اثرات مثبت43
ب ـ اثرات منفی:43
2-9- مدیریت گردشگری45
2-10- برنامه‌ريزي گردشگری46
2-11- صنعت گردشگری و بازاریابی49
فصل سوم: روش کار و مدلسازی پیشنهادی مدل کانو
1-4. پیشینه مدل51
محدوده مورد مطالعه52
مقدمه52
3-1- وسعت و موقعیت مطلق و نسبی تبریز52
3-2- ویژگی های جمعیتی55
3-3- جاذبه های گردشگری شهر تبریز58
3-3-1- جاذبه‌هاي تاريخي تبريز59
3-3-2- جاذبه های فرهنگی شهر تبریز66
3-3-3- جاذبه های تفریحی شهر تبریز70
3-4-4- جاذبه های مذهبی و زیارتگاهی شهر تبریز72
3-5-خدمات گردشگری شهر تبریز77
3-5-1- هتل ها77
3-5-2- مسافرخانه ها78
3-5-3- رستوران ها، غذاخوری ها و فست فودها80
3-5-6-شبکه های ارتباطی81
3-5-6-1-شرکت واحد اتوبوسرانی تبریز و حومه81
3-5-6-2- سازمان پایانه های مسافربری (ترمینال) تبریز81
3-5-6-3-شبکه ارتباطی راه آهن82
3-5-6-4-فرودگاه و ارتباط هوایی82
3-5-6-5- مراکز اطلاع رسانی و گردشگری تبریز82
3-5-6-6-تورهای تبریز گردی82
3-6-دید کلی83
3-7- انواع بررسیهای نمونه‌ای84
3-8- انواع نمونه گیری تصادفی85
3-9-انواع نمونه گیری85
فصل چهارم: جمع آوری داده ها و تحلیل
4-1 -روش تحلیل و وزن دهی بر اساس مدل کانو91
4-2- مدل تحلیلی کانو92
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات
نتیجه گیری98
پیشنهادات98
منابع و مآخذ101
پیوست‌ها109
پیوست شماره 1110
پیوست 2 نمونه هایی از اماکن تاریخی و گردشگری شهر تبریز112
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول (2-1) گروه های عمده گردشگری32
جدول (2-2) منابع و جاذبه‌هاي عمده گردشگري37
جدول (2-3) اثرات زیست محیطی گردشگری44
جدول(3-1) جمعیت شهرستان تبریز بر حسب جنس به تفکیک وضع سکونت55
جدول(3-2) جمعیت شهرهای شهرستان تبریز56
جدول (3-3) جمعیت شهرستان تبریز بر حسب سن به تفکیک جنس56
جدول(3-4) نوع خانوار و پراکندگی آن58
جدول (4-1) لیست هتل های تبریز77
جدول (4-2) لیست مسافرخانه های شهر تبریز79
جدول شماره 2: اوزان پاسخ های کیفی91
جدول شماره 3: جدول ارزیابی مدل کانو92
جدول شماره 4 : اوزان اختصاص یافته به نظرات مشتریان93
جدول تحلیلی بر اساس مدل کانو94
جدول شماره 5-199
جدول شماره 5-2100
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل (2-1) ساختار فرايند برنامه‌ريزي48
نقشه (3-1) نقشه تبریز( مأخذ: مدیریت گردشگری، موزه ها و اماکن تاریخی شهرداری تبریز)54
نقشه (3-2) نقشه تقسیمات شهرستان تبریز( مأخذ: مدیریت گردشگری، موزه ها و اماکن تاریخی شهرداری تبریز)55
نقشه (3-8) بازار تبریز( مأخذ: شهرداری تبریز)61
نمودار 4-1 – نمودار کلی میانگین اوزان اختصاص یافته به به پاسخ های مثبت و منفی مشتریان95
نمودار 4-2- میانیگن اوزان95
نمودار4-3 درصد پاس های مثبت و منفی مشتریان95
فصل اول
کلیات تحقیق
مقدمه
توسعه صنعت گردشگری از جمله اقداماتی است که هم در کشورهای پیشرفته و هم در برخی از کشورهای در حال توسعه برای تحقق توسعه پایدار و کاستن از فشارهای اقتصادی و اجتماعی و زیست محیطی انجام می شود. تحقیق حاضر نیز به توسعه خدمات این صنعت در بخش گردشگری شهری می پردازد. در این فصل مبانی نظری تحقیق از جمله تعریف مفاهیم و واژگان کلیدی، و بیان اصلی تحقیق همراه با ضرورت تحقیق بیان خواهد شد.
تعريف مسأله و بيان اصلي تحقيق
گردشگری در 50 سال اخیر به شکل یکی از مهمترین پدیده های انسانی معاصر در آمده است؛ پدیده ای که آثار شگرفی بر جوامع انسانی گذاشته و باعث رشد همه جانبه کشور های پیش رو در این صنعت شده است( کاظمی،1387).واژه توانمندسازی در فرهنگ وبستر ( کسب استقلال و خود مختاری ارادی یا قدرت قانون) عنوان گردیده است(فرهنگ لغت وبستر،2006). WTOتوانمندسازی را فرایندی دانسته که طی آن افراد برای غلبه بر موانع پیشرفت،فعالیت هایی انجام می دهد که باعث تسلط آن ها در تضمین سرنوشت خود می شود. در تعریفی دیگر توانمندسازی دسترسی به اطلاعات، آموزش، منابع، قدرت تصمیم گیری، خود مختاری و تسلط بر زندگی خود تعریف شده است(Ananymous,2005). لشلی (1999) با تاکید بر ابعاد توانمندسازی عملاً عوامل موثر بر توانمندسازی را شامل نگرش مدیریتی(احتیاط کاری مدیریت در واگذاری اختیارات)، ساختار وظیفه (درجه ای از استقلال عمل در انجام وظایف محوله)، فرهنگ سازمانی( درجه ای که فرهنگ سازمانی احساس توانمند سازی را تقویت می کند) و نوع تقویت کننده( انگیزه کاری مبتنی بر پاداش یا احساس مالکیت در بین افراد) می داند. او معتقد است که ترکیب های مختلف این عوامل، اشکال متفاوتی از توانمندسازی را به نمایش می گذارد. علاوه بر جایگاه اقتصادی ، نقش فرهنگی صنعت گردشگری در توسعه جهانی حائز اهمیت است. مهمترین پیام صنعت گردشگری، تعامل و تبادل فرهنگ ها و به عبارتی تحقق گفتگوی تمدن ها است. یافتن مشترکات اجتماعی و فرهنگی، آشنایی با نوع ساختار ها و روابط اجتماعی، آداب و رسوم اجتماعی و فرهنگی، قابلیت های علمی، مردم شناسی، شناخت خرده فرهنگ ها و … از جمله این گفتگوهای ماندگار است.
در این تحقیق کانو به عنوان تکنیک مناسب جهت ارزیابی و طبقه بندی توانمندسازی و ابزار های صنعت توریسم معرفی و در یک تحقیق میدانی مورد استفاده قرار می گیرد. این دسته بندی می تواند مبنای اتخاذ استراتژی ها و تصمیمات مناسب در راستای ارتقای صنعت گردشگری باشد.
ضرورت انجام تحقيق:
استفاده از تجارب شخصی برای دستیابی به یک نتیجه مطلوب به تنهایی در پژوهش کافی نیست. اتخاذ تصمیمات صحیح و بهتر به منظور روایی بیشتر فرض ها، ضرورت بهره گیری از نتایج تجربه و تحقیقات دیگران، پژوهش را بیش از پیش بر معیار های علمی و عملی استوار می سازد و گرایش ها و معیار ها و … شخصی و ذهنی را تا حدی کاهش می دهد. در حوزه گردشگری تحقیق و پژوهشی مشابه و یا تحت عنوان ( توانمند سازی ابزار های صنعت توریسم بر اساس مدل کانو) صورت نگرفته است ولی ایزدی و همکارانش(1387) در تحقیقی تحت عنوان ( بررسی میزان رضایتمندی دانشجویان با توجه به معیار نتایج مدل EFQM مطالعه موردی دانشگاه مازندران) به این نتیجه رسیده اند که تنها حدود 40% افراد نمونه رضایت خود را از خدمات آموزشی ارائه شده، اعلام نمودند و در بین دانشکده ها و … و در بین گروه های آموزشی، از سایر گروه های آموزشی، مشتری محور تر است. گردشگری صنعتی است که نقش و اهمیت خود را در روند توسعه کشور های مختلف جهان به شکل عمیقی نشان داده و یکی از منابع مهم در آمدی برای کشور های جهان محسوب می شود.
فرضيه ها
• بین توانمدی های ابزار های صنعت توریسم با توسعه صنعت گردشگری رابطه معناداری وجود دارد.
• مدل کانو می تواند در شناسایی توانمند سازی ابزار های صنعت گردشگری مثمر ثمر واقع گردد.
با توانمند سازی ابزار های صنعت گردشگری می توان شاهد توسعه این صنعت بود.
هدف ها
از جمله هدف اصلی این تحقیق بررسی میزان توانمند سازی ابزار های صنعت گردشگری با استفاده از مدل کانو می باشد. برای رسیدن به این هدف اصلی لازم است که اهداف فرعی مطرح گردد که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
• شناسایی توانمندی های صنعت گردشگری بر اساس طراحی پرسشنامه منطبق با معیارهای مدل کانو
• ایجاد و افزایش فرصت های شغلی با ارایه راه در حوزه گردشگری با استفاده از تمامی ابزار های این صنعت
کاربرد تحقیق
تحقیق حاضر از لحاظ هدف کاربردی است و می تواند با بررسی عمیق و اکتشافی ابزار های صنعت گردشگری، راهکار های علمی و عملی را در اختیار مسئولان قرار دهد.
روش انجام تحقيق :
تحقیق حاضر به لحاظ نوع تحقیق توصیفی- تحلیلی است و روش این تحقیق پیمایشی است که برای دست یابی به اهداف تحقیق، پرسش نامه ابزار اصلی تحقیق خواهد بود. که بر اساس مدل کانو منطبق بر رضایت مندی و افزایش جذابیت ها خواهد بود از نقطه نظر هدف تحقیق، این تحقیق از نوع کاربردی است. جامعه آماری این پژوهش کلیه مدیران، کارشناسان و صاحب نظران حوزه گردشگری است. روش نمونه گیری به کار گرفته شده در این پژوهش تصادفی در یک روز مشخص با استفاده از روش مورگان است.(مورگان-2009)
فصل دوم
بیشینه صنعت گردگشری و تعاریف آن
2-1 تعریف مفاهیم و واژگان کلیدی
2-1-1 تعریف گردشگر وگردشگری
اصطلاح توریست، جهانگرد ویا گردشگر امروزی از قرن نوزدهم معمول شد. در آن زمان اشراف زادگان فرانسه که برای تکمیل تحصیلات مسافرت می‌کردند، توریست خوانده می شدند ولی بعدها در فرانسه این اصطلاح در مورد کسانی به کار می رفت که برای گذران وقت و گردشگری به فرانسه سفر می کردند و بعداً با تعمیم بیشتر به کسانی اطلاق می شد که اصولاً به آن منظور سفر می کردند. کم کم واژۀ توریست (گردشگر) به برخی از زبان های دیگر وارد شد و از آن، واژۀ توریسم (گردشگري) به وجود آمد.
دکتر حسن قره نژاد، استاد گروه جغرافیای دانشگاه اصفهان در تعریف توریسم می نویسد: «گردشگری، در فرهنگ لغات متفاوت، به معنی گذر از فرهنگها، گذر از مراکز شهری بزرگ و کوچک، گذر از حکومتهای مختلف، ارتباط با مناطق متفاوت، گذر از مرزها، گردش، مسافرت، گذر از مرزهای سیاسی، پراکندگی، جابجایی در جاده ها، نقشه برداری در مسافتهای طولانی، رفتن از کشوری به کشور دیگر، برگشتن به میهن، جهانگردی، محل گرایی، در دو جا زيستن، به حواشي رفتن، به فرنگ رفتن، سفر حج، سفرهای زیارتی، سیر به طرف موزه های واقع در محیط های بیرونی، مهاجرت کوتاه مدت و آنهایی که می رسند و آنهایی که می روند.» (قره نژاد،1385: ص461)
درفرهنگ وبستر، گردشگر به كسي اطلاق مي‌شود كه براي سرگرمي و تفريح، يا به قصد امور فرهنگي سفر مي‌كند. در فرهنگ‌هاي لغت فارسي، اين عبارات در وصف گردشگر آمده است: جهان گردی، آنكه در اقطار عالم بسيار سفر كند، سياح، كسي كه در شهر‌ها و كشورهاي ديگر سياحت كند و از کشور های مختلف دیدن نماید .
بر اساس مصوبات سازمان جهاني جهانگردي، گردشگر بدين صورت تعريف مي‌شود:”فردي كه براي داشتن اوقاتي خوش حداقل براي يك شب به مسافرت بپردازد، اما در مورد جهانگردان بين‌المللي اين مدت نبايد بيشتر از يكسال باشد و براي مسافران داخلي(افرادي كه در كشور خودشان به مسافرت مي‌پردازند) بايد شش ماه درنظر گرفته شود. هم چنين هدف اصلي آنها از انجام سفر مي‌بايست صرفاً بازديد از نقاط گردشگری باشد، نه اينكه براي انجام فعاليت‌هاي مختلف اقتصادي و كسب منافع مادي و غيره به منطقه سفر كرده باشند”.
از نظر شاوو ويليامز، گردشگران كساني‌اند كه به سفرهاي دور از خانه مي‌روند و در اين مسير مبالغي هزينه مي‌كنند كه منشأ كسب اين درآمدها، محل اقامتشان است، نه مقصد سفرشان.
سازمان جهاني گردشگري در تعريفي كامل‌تر، گردشگر را چنين توصيف كرده است (گي،1377: ص 205):”كسي كه براي مدت زماني، دست كم يك شب و كمتر از يك سال، به كشوري غير از وطن يا محل سكونت معمولي خود مسافرت مي‌كند. و هدف او كار كردن و درآمد نيست”. اين تعريف شامل كساني مي‌شود كه براي تفريح، گذراندن تعطيلات، ديدار دوستان و بستگان، انجام دادن امور تجاري و حرفه‌اي، درمان و يا براي تأمين هدف‌هاي ديگر به مسافرت مي‌روند. توجه شود كه بازديد‌هاي يك روزه، كه گاه آنرا تفرج مي‌نامند، در اين تعريف نميگنجد؛ هم چنين تمام كساني كه صرفاً از مرز خارج مي‌شوند (مثل خدمه و كاركنان شركت‌هاي هوايي و كشتي راني، مأموران نيروي انتظامي صحرا نشينان يا كاركناني كه شغلشان چنين اقتضاء مي‌كند، دانشجوياني كه براي تحصيل به كشورهاي ديگر مي‌روند و ساير گروه‌هايي كه هدف‌هاي ديگري دارند) گردشگر محسوب نمي‌شوند.
كنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل بر اساس تعريف اخير سازمان جهاني گردشگري، تعريف زير را براي گردشگران بين‌المللي ارائه داده است: «فردي كه بين دو يا چند كشور به سفر پردازد، به طوريكه از سكونت‌گاه دائم خود بيش از يك روز و كمتر از يك‌سال، به منظور فراغت، كسب و كار و يا ديگر اهداف دور باشد» (UNCTAD,1998, p:7).
درسال 1963 كنفرانس بين المللي تجارت و توسعة سازمان ملل در رم پيشنهاد كرد؛ گردشگر يا بازديد كننده موقت كسي است كه به منظور تفريح، استراحت، گذران تعطيلات، بازديد از نقاط ديدني، انجام امور پزشكي، درمان و معالجه، تجارت، ورزش، زيارت، ديدار از خانواده، مأموريت و شركت در كنفرانس‌ها به كشوري غير از كشور خود سفر مي‌كند. مشروط به اين كه مدت اقامت از 24 ساعت كمتر و از 3 ماه بيشتر نبوده و كسب شغل و پيشه هم مد‌نظر نباشد. هم چنين گيلوي(از كارشناسان برجستة اقتصادي اروپا) در تعريف گردشگر مي‌نويسد: تمامي افرادي كه كشور خود را به قصد كشور ديگر ترك كرده و كمتر از يك سال در خارج اقامت كنند، و نيز براي هزينة اقامت خود هيچ گونه درآمدي در كشور مورد بازديد نداشته باشند، گردشگر شناخته مي‌شوند (رضواني، 1378: ص 17).
تعريف سازمان ملل براساس پيشنهاد كنفرانس بين المللی ترانسپورت در سال 1964 از گردشگر بيان می دارد: «گردشگر كسی است كه به منظور تفرج، بازديد از نقاط ديدنی، معالجه، مطالعه، تجارت، ورزش و يا زيارت به كشوری غير از كشوری كه در آن اقامت دارد سفرمی كند مشروط بر اينكه حداقل مدت اقامت او از 24 ساعت كمتر و از شش ماه بيشتر نباشد»(ديبايی، 1371: ص26). در تعاریف فوق خارج از محیط خانه و اقامت کمتر از یکسال به عنوان شرایط گردشگر دانسته شده است.
گردشگری خارجی (يا بين المللی ) افرادی که برای حداکثر مدت 12 ماه به کشوری که محل اقامت معمول آنها نيست وخارج از محيط معمول زندگيشان قرار دارد،‌سفر کنند و هدف اصلی آنها از اين بازديد انجام کاری نيست که سرانجام اش دريافت مزد از کشور مورد بازديد باشد WTO,1993,p:1-10) . )
گردشگری داخلی (يا بومی ): اشخاص مقيم يک کشور که حداکثر برای مدت 12ماه به محلی در کشور خودشان که خارج از محيط معمول زندگي آنها می باشد،‌سفر کنند و هدف اصلی آنها از اين سفر انجام کاری نيست که سرانجام آن در‌يافت مزد از محل مورد بازديد باشد.
2-1-2- فضای سبز
منظور از فضاهاي سبز شهري، نوعي از سطوح كاربري زمين شهري با پوشش‌هاي گياهي انسان ساخت است كه هم واجد بازدهي اجتماعي و هم واجد بازدهي اكولوژيكي هستند.
فضاي سبز شهري از ديدگاه شهرسازي دربر گيرنده بخشي از سيماي شهر است كه از انواع پوشش‌هاي گياهي تشكيل شده است و به عنوان يك عامل زنده و حياتي در كنار كالبد بي‌جان شهر، تعيين كننده ساخت مرفولوژيك شهر است. فضاهاي باز شهري از يك سو دربر گيرنده فضاهاي سبز موجود و از سوي ديگر به صورت فضاهايي بالقوه جهت توسعه فضاهاي سبز شهري مطرح مي‌شوند.(مجنونیان، 1374: ص78)
➢ نقش و اهميت فضاي سبز در زندگي شهري
رشد صنعت و افزايش جمعيت در شهرها، به ساخت و سازهاي سودگرايانه منجر شده است. اين ساخت و سازها به مسائل بهداشتي و تامين حداقل نور و هوا در مناطق متراكم شهري توجهي نداشته است. از سوي ديگر ضرورت ايجاد كاربري‌هاي جديد شهري براي پاسخگويي به نيازهاي روزافزون و اسكان جمعيت به تدريج باعث كاهش سهم فضاهاي سبز و باغهاي شهري گرديده است و در نتيجه موجب آ‌لودگي محيط زيست شده است. شايان ذكر است كه با افزايش روند انهدام طبيعت توجه انسان به منابع طبيعي نيز فزوني يافته بهره‌وري از آن جايگزين احترام به طبيعت گرديده است. انهدام روز افزون طبيعت تا آنجا گسترش يافته كه حجم فضاي ساخته شده در مقايسه با فضاي آزاد در شهرهاي اين دوره افزايش چشمگيري داشته است. آنچه كه در اين ارتباط مي‌تواند مطرح شود مفهوم فضاي سبز يعني رعايت تراكم‌هاي‌ساختماني در قطعات مختلف زمينهاي شهري است. تشويق مردم به درخت‌كاري ـ در محوطه‌هاي كوچك فضاي خانه‌ها ـ كاشتن نهال در كنارة خيابانها، استفاده از فضاهاي آزاد براي توسعه پارك‌هاي كوچك از جمله اقدامات موثر در توسعه فضاي سبز است.(سعید نیا، 1382:ص65)
2-1-3- مفهوم واژه پارک و تفرجگاه در گردشگری
اغلب از تفرجگاه های معمولی، آنچه تصور می شود منطقه ای است با درختزارهای پراکنده با فضای باز و کف پوش چمنی که یا بصورت مصنوعی احداث شده یا بصورت طبیعی وجود داشته و تنها به دستکاری و آرایش آن اکتفا شده است. این نوع فضاسازی در شهرها برای تفریح عامه، جا افتاده ترین شیوه برای احداث تفرجگاه ها به شمار می رود. برداشت طراحان برای احداث تفرجگاه با ویژگی های گفته شده در شهرها از طبیعت نشأت می گیرد. این نوع سیمای فیزیکی در طبیعت در طیف گسترده ای در بیشتر نقاط جهان وجود دارد و حتی برای نام گذاری نوعی آرایش گیاهی طبیعی نیز به کار رفته است.
تعاریف زیر در فرهنگ های مختلف گوشه هایی از ویژگی های جدید پارک را نشان می دهد:
➢ فرهنگ امریکن هریتاژ (1982):
– پارک قطعه زمینی است که برای استفاده عمومی اختصاص داده می شود.
– منطقه محصور بزرگی در شهرها یا نزدیک به آنها است که برای استفاده های تفرج مردم اختصاص می یابد.
– پارک یک میدان طراحی شده شهری است.
– قطعه زمینی است که به حالت طبیعی نگهداری می شود.
➢ فرهنگ استاندارد دانشگاهی (1975):
– پارک قطعه زمینی است در داخل یا نزدیک شهرها که معمولا با امکاناتی نظیر زمین های بازی، گردشگاه ها و زمین های ورزشی برای استفاده عمومی تجهیز می شود.
– پارک قطعه زمینی مشتمل بر درختزار و چمن در پیرامون شهر ها است.
– پارک منطقه باز و گسترده ای در شهر ها است که دارای درختان سایه انداز و نیمکت جهت استراحت مردم است.
➢ فرهنگ آکسفورد (1961):
– پارک به قطعه زمینی بزرگ، محصور و عموما با درختزار و چمن می گویند.
– قطعه زمین بزرگی که به صورت طبیعی برای استفاده عمومی نگهداری می شود.
قطعه زمین آرایش یافته ای که برای استفاده تفرجگاهی اختصاص داده می شود.
2-1-4-تعریف پارک های مسافر
پارک های مسافر، پارک هایی هستند که در محدوده خدمات شهری به منظور گذران اوقات فراغت، استراحت و تمدد اعصاب مسافران سایر شهرها ایجاد می شوند. این پارک ها دارای نمازخانه خواهران/ برادران، سرویس بهداشتی، دوش حمام خواهران/برادران، سطل زباله، سایبان برای چادر زدن مسافر، تابلو راهنمای پارک مسافر، بوفه، آب سرد کن، ایستگاه شارژ موبایل، تلفن همگانی، وسایل بازی کودکان، وسایل ورزشی، گاز برای آشپزی عمومی، تلویزیون برای استفاده عموم، چادر مسافرتی امانتی، شیر آب خوری، محل ظرفشویی، نیمکت، پارکینگ خودرو می باشند. پارک های مسافر علاوه بر اینکه برای مسافران ایجاد می شوند، جهت گذران اوقات فراغت و تفریح اهالی شهر نیز مورد استفاده قرار می گیرد. در واقع پارک های مسافر دارای کارکرد داخلی، منطقه ای و فرا منطقه ای هستند.(مدیریت گردشگری، موزه ها و اماکن تاریخی شهرداری تبریز)
2-1-5- مسافر
شخصی است که با گذرنامه یا اجازه عبور یا برگ تردد از راه‌های مجاز به قلمرو گمرکی وارد یا از آنها خارج شود.به موجب قوانین گمرکی، شخص غیرمقیم ایران که به طور موقت به قلمرو گمرکی وارد یا از آن خارج می شود و شخص مقیم ایران که از قلمرو گمرکی کشور خارج (مسافر خروجی) یا به آن وارد (مسافر ورودی) می‌شود جزء مسافر تلقی می شوند.
2-1-6- ویژگی های پارک ها
پارک ها به عنوان فضاهای تنفسی و نواحی جذب کننده افراد برای گذراندن اوقات فراغت عمل می کنند. این فضاها از نظر اندازه، هدف، محل و … دارای گوناگونی بسیار بوده و از همدیگر متفاوتند به عنوان نمونه می توان پارک ها را به پارک های محله ای شهری، پارک های منطقه ای شهری، پارک های وسیع و پارک ها ی حاشیه ای تقسیم بندی نمود. همچنین پارک ها با حفظ مضمون خود بر حسب نوع استفاده، موقعیت یا ارزش عناوین مختلفی پیدا کرده اند مانند: پارک عمومی، پارک شهر، پارک حومه، پارک ملی حیات وحش، پارک ملی آثار تاریخی، پارک جنگلی و …
به طور کلی پارک ها را می توان به پارک های مصنوعی و پارک های طبیعی تقسیم نمود. منظور از پارک های مصنوعی پارک هایی هستند که با توجه ویژه متخصصین در زمینی که برای پارک و فضای سبز در نظر گرفته می شود ایجاد می گردند. سطح آنها چمن کاری شده و با گل و درخت زینت داده می شود. آب در این پارک ها بصورت دریاچه یا استخرهای بزرگ ارائه شده و در اطراف آن سکو و یا نیمکت های متناسب تعبیه می گردد. معمولا این قبیل پارک ها در مرکز و قلب شهر طراحی می شوند تا منظره ای جذاب و دلپذیر بوجود آورند. در مورد پارک های طبیعی تلاش بر آن است که شکل حقیقی و طبیعی در زمین آورده شده و حفظ شود. در این پارک ها تنها تغییرات جزئی در طبیعت داده می شود تا آنها در اختیار عموم مردم قرار گیرند.
2-1-7- نقش پارک ها
با افزایش جمعیت و توسعه و گسترش شهرنشینی انسانها به تدریج از طبیعت دور شده و تراکم بیش از حد جمعیت و دخالت در محیط طبیعی و ایجاد محیط های انسان ساخت، نیازهای زیست محیطی جسمی و روحی را بیشتر بروز داده که برای رفع این نیازها انسان شهرنشین اقدام به احداث فضای سبز نموده است.
کارکرد و نقش پارک ها به ویژه در کلان شهرها بسیار مهم بوده و وجود آنها بخش جداناپذیری از مجموعه شهرها تلقی می شوند. ارزش و اهمیت پارک ها تا آنجاست که کارشناسان آن را به عنوان ریه تنفسی شهرها نام نهاده اند. به علاوه فضای سبز شهری می تواند فشارهای روحی، روانی و نیازهای جسمی انسان شهرنشین را نیز کاهش دهد. بی تردید فضای سبز، پارک ها و محیط زیست شهری را باید در زمره اساسی ترین عوامل پایداری حیات طبیعی و انسانی در شهرنشینی نوین به شمار آورد.
2-1-8- خدمات گردشگری
یکی از عوامل مهم در جذب گردشگر وجود تجهیزات و تسهیلات گردشگری می باشد. از جمله این خدمات که شامل فعالیت های اقتصادی مختلفی است که با هم ارتباطی مشخص دارند و در این صنعت گرد هم جمع شده اند عبارتند از:
➢ تورگردانان
➢ هتل داران
➢ رستوران داران
➢ راهنمایان تور
➢ دفاتر خدمات مسافرتی
➢ بازاریابان
➢ تولید کنندگان صنایع دستی
➢ مدیران صنعت حمل و نقل
که همه ی این ها در یک چیز با هم مشترک هستند و آن هم تامین رضایت مشتری است که به آن گردشگر می گوییم. تعاریف موارد فوق به طور خلاصه در ذیل امده است:
تورگردانان: وظایف آنها تهیه ی بسته ی سفر و عرضه ی ان به شکل مستقیم و غیر مستقیم است. منظور این است که آنها عناصری همچون حمل و نقل، اقامت و سایر خدمات را به صورتی جداگانه خریداری می کنند و پس از ترکیب آنها با هم، بصورت یک بسته ی سفر به شکل مستقیم یا غیر مستقیم به مشتریان (متقاضیان سفر) عرضه می کنند.
صنعت هتل داری و خدمات اقامتی: باید بگوییم که جاذبه های گردشگری تنها شامل سفر یا رونق این صنعت نمی باشد. بلکه امکاناتی برای جابجایی و اقامت گردشگران هم باید فراهم باشد.
از گذشته های دور، مسافران برای استراحت و صرف غذا به استراحت گاه های عمومی مراجعه می کردند. مهمان پذیرها در قرن 15 میلادی در اروپا به وجود آمدند. نخستین مهمان پذیرها به نام «تخت خواب و صبحانه» بود که افراد در خانه های شخصی شان با مبلغی کم از مسافران پذیرایی می کردند. در سال 1774 میلادی نخستین هتل در لندن افتتاح شد. در ایالات متحده هم نخستین هتل با تجهیزات امروزی در سال 1892 میلادی در بوستون ساخته شد.
تسهیلات اقامتی شامل تمام امکاناتی است که هدف اصلی آنها تدارک جا و مکان برای اقامت شبانهی گردشگران است. اما معمولا خدمات جزئی دیگری از جمله رستوران، سونا، استخر و مانند اینها را ارایه می کند که اهالی بومی هم از آن بهره مند می شوند. (زاهدی و رنجبریان، 1388:ص42)
راهنمایان تور: در میان نیروی انسانی شاغل در بخش گردشگری، راهنمایان تورهای گردشگری که اصطلاحا تورلیدر (تورگردان) نامیده می شوند، نقش موثری در هدایت و تامین نیازمندی های مادی و معنوی و غنای روحی گردشگرها دارند. عموما تورلیدرها می بایست اطلاعات جامع و وسیعی در زمینه های مختلف مربوط به حرفه خود داشته باشند و افق دید آنها بسیار وسیع و به عبارتی دیگر کلی گرا باشند. (رضوانی، 1385: صص122-123)
بازاریابی: در اجرای این امر لازم است که آمار گردشگران دقیقا مورد بررسی قرار گیرد و اثرات اقتصادی و مالی آن تجزیه و تحلیل گردد و با توجه به نتایج به دست آمده طرح ها و برنامه های لازم در جهت توسعه و تکامل جهانگردی پی ریزی شود. در مسائل مربوط به بازاریابی باید انواع مسائل توسعه اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی کشورهای مورد نظر و بازارهای صادر کننده جهانگرد دقیقا مورد توجه و بررسی قرار گیرند تا بتوان بر اساس آنچه به دست آمده است، برنامه های لازم را طرح ریزی نمود. (همان:ص119)
دفاتر خدمات مسافرتی: مهم ترین کار آژانس های گردشگری، برآورد تقاضا یا ایجاد تقاضای مثبت نسبت به جادبه های گردشگری و به نوعی پیش بینی انگیزه های مردم برای مسافرت است. دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری نقش تسهیل کننده در کانال توزیع خدمات صنعت گردشگری و تدارک زمینه مناسب مواجهه متقاضیان و عرضه کنندگان ایجاد بازار را بر عهده دارند. تبلیغات در رسانه های جمعی، تهیه و توزیع انواع نقشه ها و بروشورهای تبلیغی، راهنمای سفر و برنامه های سفر برای گردشگران از مهم ترین کار دفاتر گردشگری در دادن اطلاعات به گردشگران و رقابت با سایر موسسات است. (مقاله، بررسی دفاتر خدمات گردشگری در جذب گردشگران و توسعه صنعت گردشگری، ابراهیم اشرفی)
2-2- پیشینه گردشگری
2-2-1- گردشگری در دین مبین اسلام
در قرآن کریم،1 نهج البلاغه، سخنان ائمه معصوم2و بزرگان، همواره مسلمانان به انحاء مختلف به جهانگردی تشویق و ترغیب شده اند که حاصل آن جهانگردی مسلمانان سده های اوّل اسلام است که علاوه بر بسط و گسترش فرهنگ اسلامی در اقصی نقاط جهان موجب پیدایش «سفرنامه های ناشناخته» بوده است.
با ذکر این نکته که در باور ما مسلمانان، تمام سفرها تمهیدی است برای سفر به سوی او و با کمالات صعود‌کردن به دارالقرار الله است و نهایتاً اینکه درجهانگردی‌وگردشگری‌همواره‌رشدوتعالی‌انسان مدّنظر بوده است.
2-2-2- پیشینه تاریخی گردشگری
گردشگری پدیده‌ای است کهن، پویا، مداوم و ماندگار اجتماعی که از دیر باز در تمامی جوامع انسانی وجود داشته و عمری به اندازه‌ تاریخ و تمدن بشری دارد. نامه ها، سفرنامه ها، خاطرات، یادداشتها از آثار و دست آورد های پدیدۀ گردشگری در دوران گذشته و انتقال فرهنگ و تمدن جامعه ای به جامعه دیگر، در دورۀ متأخر است که ارزش و اهمیّت آنها پس از گذشت دوران و قرون متمادی همچنان باقی است و روز به روز بر اعتبار آنها افزوده می شود.
گردشگری و جهانگردی در دنیای قدیم در حیطه گروه خاصی از جوامع انسانی قرار داشت. مسافرتهای استثنائی ماجراجویان، سفرهای علمی سیاحان به منظور کشف سرزمینهای ناشناخته و انجام مسافرتهایی با انگیزه های تجاری و مذهبی، اشکال عمدۀ گردشگری و جهانگردی را تشکیل می داد، به عنوان مثال ناصر خسرو3و مارکوپولو4به دلایل مذهبی و یا شناخت ناشناخته ها سفر می کردند.در قرون وسطی نیز سفرهای دور و طولانی در انحصار بازرگانان و دریانوردان بود.
بنابر اطّلاعات تاریخی، مسافرتهای تفریحی از اوائل قرن شانزدهم شروع شد و در قرن هفدهم رفته رفته گسترش یافت و با ایجاد آژانسهای توریستی سازمان یافته جنبۀ عمومی به خودگرفت و بعد از جنگ جهانی دوّم بعنوان یک پدیدۀ مهّم اقتصادی در بین کشورهای صنعتی مطرح شد.
گردشگری بر بنیاد عامل اساسی سفر و جابجایی قرار دارد که دگرگونی های آن تابع عوامل مختلفی واز جمله ناشی از انگیزۀ سفر و وسائل حمل و نقل می باشد. (رهنمائی، 1369:ص5) با ظهور راه آهن در قرن نوزدهم تحول عظیمی در صنعت حمل و نقل به وجود آمد که پیدایش آنرا می توان نقطۀ عطفی در تاریخ سفر و مسافرت محسوب کرد زیرا هم موجب خارج شدن سفر از انحصار طبقه ثروتمند و هم کاسته شدن نارسائی های مربوط به وسایل حمل و نقل و راههای ارتباطی شد و جابجائی سریع، راحت و مطمئنی را فراهم آورد. تحولات مذکور منجر به ایجاد و پیدایش تشکیلات سازمان یافته، گردشگری (جهانگردی) شد، بطوریکه حتی می توان گفت توسعۀ گردشگری مرهون پیشرفتهای حاصل در وسائل حمل ونقل بوده است که تحوّل بزرگی در صنعت گردشگری بوجود آورد.
پیدایش جهانگردی و گردشگری با مفهوم امروزی آن ناشی از تحولات قرن نوزدهم است که انقلاب صنعتی موجب اختراع وسائل رفاهی بسیاری شد و هواپیما، کشتی، قطار و اتومبیل هر کدام به نوعی موجبات گسترش گردشگری را بیش از پیش فراهم آورد. (شکویی، 1372:ص214)
پدیدۀ سیر و سیاحت پس از انقلاب صنعتی و طی دورۀ معاصر و بویژه در طول قرن اخیر به صورت شگفت آوری توسعه یافته است، چنانکه در دهه های گذشته و بویژه بعد از جنگ جهانی دوّم تعداد سفرهای بین قاره ای، کشوری و منطقه ای دنیا به میلیارد ها مورد افزایش یافته است و همزمان با این افزایش سفرهای ملّی و بین اللملی، که حجم عظیمی از آنها به انواع سفرهای سیاحتی اختصاص دارد دانش و تکنولوژی جدیدی به نام صنعت توریسم و گردشگری به وجود آمده که نقش مهّمی در مناسبات بین المللی و توسعۀ اقتصادی، اجتماعی کشورها بر عهده گرفته است.
اطلاق عنوان صنعت به جریان سیر وسیاحت و گردش، موضوع قابل توجهّی است که عمدتاً از خصوصیات و ویژگیهای جریان گردشگری ناشی می شود. جریان توریسم و گردشگری در دورۀ معاصر از کلیة اصول و قواعد تعریف صنعت مانند: منابع، امکانات، سرمایه گذاری، تأسیسات و تجهیزات، بهره برداری و دانش فنی، نیروی انسانی و مدیریت، تبلیغات، آموزش و پژوهش، مقررات و بالاخره بازار فروش و … برخوردار است که در ارتباط با سایر بخش های اقتصادی ـ اجتماعی اهمیتی دو چندان می‌یابد.
با توّجه به اهمیت صنعت گردشگری، سازمانی به نام سازمان جهانی جهانگردی (WTO) تشکیل گردید و در بیست و هفتم سپتامبر سال 1979، اساسنامۀ آن تصویب و به عنوان عامل اصلی سازمان ملّل متحد در زمینة گردشگری آغاز به کار کرد. مقر دائمی سازمان (WTO) در شهر مادرید پایتخت اسپانیا است و هم اکنون در حدود 196 کشور در آن عضویت دارند و کشور عزیزمان ایران در سال 1342 به عضویت آن سازمان و کمیسیون منطقه ای آن برای جنوب آسیا درآمده است. (والائی، 1385:ص5)
اهداف این سازمان عبارت است از گسترش و توسعة جهانگردی با در نظر گرفتن کمک به «توسعۀ اقتصادی، تفاهم بین اللملی، صلح و احترام جهانی بدون هیچ گونه تمایز از نظر نژاد، جنس، زبان و مذهب».
فعالیتهای تحقیقاتی سازمان(WTO) شامل بازارهای گردشگری، تسهيلات خدمات و امکانات گردشگری، تشکیلات و برنامه ریزی، تبلیغات و بازاریابی و تمامی اطلاعات موجود در زمینۀ گردشگری بین المللی و داخلی از جمله اطلاعات آماری و قوانین و مقررات مربوط و تجزیه و تحلیل اقتصادی و همچنین طرح ملّی گردشگری کشورها می باشد. (همان:ص5)
در مجموع می توان گفت ایجاد تسهیلات گوناگون که به گردشگری رونق بخشید، موجب گردیده است که صنعت گردشگری به صورت یک احتیاج عمومی و اجتماعی مطرح گردد. در این بخش لازم است علل اطلاق صنعت به توریسم و گردشگری را بیان نمائیم:
اساس نیازهای توریسم را آن دسته از فعالیتهایی تشکیل می دهد که صرفاً برای سیاح و جهانگرد (گردشگر) اقدام به تولید و عرضه آن می کنند. چنان که به کار گیری عنوان «صنعت توریسم» از طرف پژوهشگران و صاحبنظران از همین مسأله ناشی شده است. چرا که صنعت عبارتست از یک عده اعمال و رفتارهایی که در طی مراحل مختلف مواد بی ارزش یا کم ارزش و غیر قابل استفاده را به کالاهایی با ارزش و موادی قابل استفاده تبدیل کنند. (قره نژاد، 1382:ص12)
نباید فراموش کنیم در صنعت تنها کیفیت عالی تولید، موفقیت همان صنعت را به دنبال ندارد، بلکه بازار یابی قوی است که به وسیله شیوه های علمی متنوع و منطبق با شرایط زمان و مکان، مصرف کننده را از کم و کیف تولید آگاه می سازد. یعنی در موفقیت تولیدات صنعتی و استمرار آن، شیوه های بازاریابی به اندازه کیفیت کالا و خدمات، شرط اساسی و لازم به حساب می آید. پس عرضه را می توان عامل مهّم در توسعه و گسترش توریسم دانست.
در ضمن سیاحت به غیر از عرضة یک رشته از نیازهای روزانه، برخی از مواد، ابزارها و تولیدات تفننی برای شاد زیستن و شاد بودن عرضه می شود که در اقتصاد توریسم به آنها کالاها و خدمات واسطه ای می گویند. (قره نژاد، 1378:ص163)
2-2-3- پیشینه گردشگری در ایران
سرزمین کهن ایران به سبب سابقه مدنیت طولانی و برخورداری از مواهب تشکل های فرهنگی و علمی همواره مورد توجه سیاحان و ماجراجویان بوده است. در دوران هخامنشیان برای راحتی مسافران اقداماتی همانند جاده شاهی و ساخت کاروانسراها و پل ها را می توان نام برد و یا از جاده ابریشم در زمان اشکانیان می توان یاد کرد. با گذشت دو قرن بعد از اسلام و ظهور سلسله های قدرتمند و پایدار و رواج امنیت، سفر اهمیت دیرین خود را بازیافت. در این دوران تحقیقات جغرافیایی انگیزه مهمی برای سیاحان محقق به شمار می رفت تا جائی که «یاقوت حموی» معتقد بود که جغرافیا علمی است که مورد علاقه خداوند است. در زمان شاه عباس اول صفوی گردشگران از امکانات بسیار زیادی استفاده می کردند که این خود باعث روی آوردن آنها به ایران و توصیف زیبائی های ایران بعد از برگشتن آنها می شد، از این میان می توان از «برادران شرلی»، «تاورنیه» و «شاردن فرانسوی» یاد کرد. این توصیف ها از ایران باعث شد که در دوران ثبات سیاسی قاجاریه گردشگران اروپایی با انگیزه ها و اهداف مختلف به ایران سفر کنند. همین امر موجب اقداماتی از طرف امیرکبیر برای آبادانی راه ها و کاروانسراها و ایجاد واحدهای پذیرایی برون شهری در طول مسیرهای خارج از شهرها گردید. همچنین در این زمان به دستور ناصرالدین شاه جهت رفاه حال عموم بین قم و تهران جاده شوسه ای احداث گردید و کتابچه ای حاوی دستورالعمل جهت رفاه مسافران چاپ شد. بعد از قاجاریه همراه با تحولات جهانی و توصیه های سازمان ملل قوانین و مقررات جدید به تصویب رسید و سازمان های مسئول امر گردشگری تاسیس شدند. (محقق داماد، 1377:ص17 )
2-2-3-1- سابقه مراکز و سازمان های گردشگری در ایران
جهانگردي در ايران از نيم قرن پيش با تشكيل اداره‌‌اي به نام ادارة امور جهانگردي در وزارت كشور تشكيل گرديد. فعاليت اين اداره محدود به چاپ نشرياتي به صورت كتابچه‌هاي كوچك راهنما، به منظور راهنمايي توريستها و معرفي ايران از نظر جغرافيايي،سياسي و اجتماعي بود.بعد از وقايع شهريور 1320، ادارة مذكور منحل و به جاي آن «شوراي عالي جهانگردي» زير نظر ادارة سياسي وزارت كشور تشكيل گرديد. در سال1333 بدنبال اهميت جلب توريست در كشور و اهميت اقتصادي آن، مجدداً با تشكيل اداره امور جهانگردي در وزارت كشور، فعاليتهاي توريستي در ايران وارد مرحلة جديدي شد. (مرسلوند، 1376: ص27)
در سال1340، بمنظور تعيین خط‌مشي و برنامه‌هاي اجرايي ادارة امور جهانگردي در وزارت كشور، «شوراي عالي جهانگردي» با حضور12 نفر از نمايندگان وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتي و سه نفر از اشخاص مطلع و بصير در امور جهانگردي تشكيل شد و بدين ترتيب توريسم و گردشگري در ايران داراي انديشه و جايگاهي شورائي گرديد.
ايجاد اين تشكيلات يك سلسله فعاليتهايي را موجب شد و با آنكه تحولات انجام شده بدون برنامه و غير متشكل بود ولي توجه و علاقه خارجيان را به بازديد از ايران افزايش داد و همين امر موجب نياز به اقدامات اساسي را در اين زمينه محسوس گردانيد و نخستين گام براي ايجاد سازماني را براي هماهنگي و نظارت بر كلية فعاليتهاي جهانگردي كشور، را موجب شد.
در فروردين سال1342، سازماني به نام «سازمان جلب سياحان» تأسيس گرديد و اقدامات زيربنائي و مؤثري را براي توسعة گردشگري كشور به عمل آورد.
در سال 1353 سازمان مذكور با وزارت اطلاعات وقت ادغام گرديد و تشكيلات جديد تحت نام «وزارت اطلاعات و جهانگردي» شروع به فعاليت نمود كه چهار شركت سهامي به اسامي «شركت سهامي تأسيسات جهانگردي ايران»، «شركت سهامي گشتهاي ايران»، «شركت سهامي مركز خانه‌هاي ايران»، « شركت سهامي مراكز جهانگردي براي ورزشهاي زمستاني» تحت نظر اين وزارتخانه به فعاليت مشغول بودند. (مرسلوند، 1376: ص27)
پس از پيروزي انقلاب اسلامي، در سال 1358، به منظور جلوگيري از تداخل وظيفه و هماهنگ نمودن فعاليتهاي ايران گردي و جهانگردي و اعمال سياست صرفه‌جوئي، طبق مصوبة شوراي انقلاب چهار شركت مذكور در يكديگر ادغام شده و تحت عنوان «سازمان مراكز ايرانگردي و جهانگردي» با بافت جديد و خط‌مشي متفاوت با گذشته شروع به فعاليت نمود.
در سال1382، با هدف تجميع مديريتهاي متعدد در امر گردشگري، «سازمان ميراث فرهنگي و امور گردشگري» با ادغام سازمانهاي «ميراث فرهنگي» و «مراكز ايرانگردي و جهانگردي» و زير نظر مستقيم رياست جمهوري، تشكيل و آغاز به فعاليت نموده است كه وظيفه سياستگذاري، برنامه‌ريزي، نظارت و كنترل آموزش جهانگردي، مطالعات و تحقيقات در زمينه‌هاي مختلف گردشگري به همراه وظايف مربوط به امور ميراث فرهنگي بر عهدة اين سازمان است.
2-3- انواع گردشگری
توريسم يا گردشگری به دو دسته تقسيم می شود: داخلی و خارجی. گردشگری داخلی عبارت است از سفرهايی كه با انگيزه ها و شرايط گردشگری بين المللی اما در داخل محدوده يك كشور صورت می گيرد. به علت سهولتی كه در بطن گردشگری داخلی وجود دارد، اين نوع گردشگری از رونق بيشتری برخوردار است و سهولت آن را عواملی مانند كوتاهی فاصله ها، آشنايی قبلی با محيط و فضا، آشنايی با زبان رايج، عدم مقررات عبور از مرز و گمركات و تبديل پول و …، اطمينان كلی مسافر به تأمين ناشی از بومی بودن و صرفه جويی يا لااقل تصور صرفه جويی در هزينه های سفر به خصوص حمل و نقل پديد می آورند (ديبايی، 1371:ص28). به علاوه عامل درآمد افراد در انتخاب سفرهای داخلی به جای مسافرت های خارجی تأثیر به سزایی دارد.
هر منطقه برای جلب گردشگر از نقاط ديگر و با انگيزه های متفاوت از منابع گردشگری خود سود می برد. اين مناطق عمدتاً به دو دسته تقسيم می شوند:
الف) جاذبههای مهيا: كه منظور از آن عوامل طبيعی از قبيل آب و هوای خوش، مناظر مطلوب، امكان ماهيگيری، دريانوردی و اسكی روی آب، آب های گرم معدنی، امكان كوهنوردی و اسكی، شكار و … می باشد. برای استفاده از جاذبههای مهيا، گردشگری تحت عناوين گردشگری تفريحی، درمانی و ورزشی صورت می پذيرد.
ب) جاذبه های نامهيا: به عواملی گفته می شود كه به دست بشر ساخته شده اند و از آنها برای جلب گردشگر استفاده می كنند مانند: موزه ها، آثار باستانی و تاريخی، نمايشگاه ها، زیارت گاه ها و غیره. برای استفاده



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید