ه است که اين شاخص نيز از عدد متوسط 3 پايينتر است و مي توان اذعان داشت که با توجه به وجود نکات مثبت در مجموع در وضعيت مناسبي قرار ندارد.
5-1-3-3- تعاون و عمل جمعي
ميانگين در اين شاخص عدد 7/1 است که نشاندهنده وضعيت بسيار بد اين شاخص در سرمايه اجتماعي محله هدف است.
5-1-3-4- ارتباطات و اطلاعات
– 84 درصد از پرسششوندگان بر اين باورند که نسبت به 5 سال گذشته وضعيت دسترسي به اطلاعات بهبود داشته است.
– تقريباً همه پرسششوندگان روزي يکبار تلويزيون تماشا ميکنند و ميانگين گوش کردن به راديو 2/3 است که وضعيت نسبتاً خوبي را نشان ميدهد.
– مهمترين منبعي که افراد از طريق آنها از اقدامات دولت باخبر ميشوند تلويزيون و بعد از آن به ترتيب؛ خويشاوندان و دوستان، راديو، اينترنت ميباشند.
– مهمترين منبعي که افراد از طريق آنها از اطلاعات بازار همچون قيمت کالاها و محصولات و … باخبر ميشوند بازار محلي و بعد از آن به ترتيب؛ خويشاوندان و دوستان، تلويزيون، راديو، اينترنت ميباشند.
5-1-3-5- همبستگي اجتماعي
در ارتباط با اين شاخص از ميانگين ليکرت جهت تحليل پاسخ سوالات اين بخش استفاده شده است و در نهايت ميانگين اين شاخص بدست آمده است:
جدول 5-4- تحليل شاخص همبستگي اجتماعي
تعيينکنندههاي شاخص همبستگي اجتماعي
مقدار ميانگين
تحليل
احساس صميميت، نزديکي و باهم بودن در محله هدف
6/3
تا حدي نزديک
ميزان تفاوت ويژگيهاي افرادي که در محله زندگي ميکنند.
38/2
تفاوت زياد
مهمترين اين تفاوتها
1- تفاوت در نهانگاه قومي/طايفهاي/قبيلهاي
2-تفاوت در دارايي
منجر به درگيري شدن به دليل وجود تفاوت ويژگيهاي افراد ساکن
2
گاهي اوقات
وجود آرامش در محله
2/2
آرامش نسبي
چگونگي روند افزايش خشونت در محله نسبت به 5 سال گذشته.
5/2
افزايش
احساس امنيت در خانه در زمان تنهايي افراد
92/1
امنيت ميانه
احساس امنيت در هنگام قدم زدن در خيابان محله در تاريکي
3/2
امنيت ميانه
مقدار ميانگين براي اين شاخص عدد 42/2 بدست آمده است که در نهايت به ميزان نامناسب اين شاخص در محله اشاره دارد.
5-1-3-6- اقدامات سياسي و توانمندسازي
– 85 درصد از پرسششوندگان اظهار داشتند که در آخرين انتخابات محلهاي شرکت کردند.
– 85 درصد از پرسششوندگان نيز اظهار داشتند که در آخرين انتخابات رئيس جمهوري/ملي شرکت کردند.
– 77 درصد بر اين عقيده بودند که نسبت به 5 سال قبل درستکاري دولت محلي بدتر شده است و ميانگين در اين تعيينکننده مقدار 07/2 را بدست آورد.
– در جدول زير ميانگين تعيينکنندههاي اين شاخص آمده است:
جدول 5-5- تحليل تعيينکنندههاي شاخص اقدامات سياسي و توانمندسازي
تعيينکنندههاي شاخص اقدامات سياسي و توانمندسازي
مقدار ميانگين
تحليل ميانگين
احساس قدرت داشتن براي گرفتن تصميمهايي که مسير زندگي پرسششوندگان را تغيير ميدهد.
07/4
تا حدي قادر به تغيير زندگي
احساس مفيد بودن در ساختن فضاي بهتر زندگي در محله
84/1
تآثير کم
ميزان درستکاري روساي دولت محلي
23/2
تا حدي متقلب
ميزان درستکاري رهبران و معتمدين محله
07/3
نه متقلب و نه درستکار
ميزان درستکاري پزشکان و پرستاران در کلينيکها
76/3
تا حدي درستکار
ميزان درستکاري معلمان و کارمندان مدرسه
46/4
بسيار درستکار
ميزان درستکاري پليس
8/3
تا حدي درستکار
مقدار ميانگين براي اين شاخص عدد 16/3 بدست آمده است که در نهايت به ميزان مناسب اين شاخص در محله اشاره دارد.
5-2- جمعبندي و نتيجهگيري
در اين بخش هدف آن است که يافته هاي مرحله قبل بر اساس گونه هاي مختلف سرمايه اجتماعي شامل؛ سرمايه اجتماعي درون گروهي، سرمايه اجتماعي بين گروهي و سرمايه اجتماعي ارتباطي مورد تجريه و تحليل و نتيجه گيري قرار گيرد.
با توجه به مشخصات محله هدف و تحليل پاسخ پرسششوندگان ميتوان نتيجه گرفت؛ که ميزان سرمايه اجتماعي درون گروهي(که بيانگر همبستگي ميان افراد همانند در موقعيتهاي مشابه است مانند افراد خانوار، دوستان و همسايگان) از ميزان مناسبي برخوردار است. سرمايه اجتماعي درون گروهي تمايل به ممانعت از دخول ديگران (غيرخوديها) دارد و مايل است که همگني را حفظ کند. بنابراين اين سرمايه به روابط مبتني بر اعتماد و همکاري ميان اعضاي يک گروه اشاره دارد که ديگران براي اعضاي آن غريبه محسوب ميشوند. اين نوع سرمايه اجتماعي به دليل اينکه در خدمت منافع گروه خاصي است، موجب ايجاد تبعيض و نابرابري اجتماعي شده و مانع رشد و توسعه شود.
ميزان سرمايه اجتماعي بين گروهي از ميزان مناسبي در محله هدف برخوردار نيست. اين گونه سرمايه، به گرد آمدن مردم از بخشهاي مختلف اجتماعي و اعتماد ميان گروههاي مختلف موجود در جامعه اشاره دارد، از اينرو ميتوان آن را سرمايه اجتماعي برونگروهي نيز محسوب کرد. هر چه ميزان اين سرمايه اجتماعي در جامعهاي بيشتر باشد، امکان انجام توافقات و حل اختلافات بيشتر ميشود. ميزان بالاي اعتماد تعميميافته و اعتماد به افراد ناشناس، بيانگر سرمايه اجتماعي بينگروهي هستند.
همانگونه که از تحليل پاسخها برميآيد ميزان سرمايه اجتماعي ارتباطي در محله هدف نيز از وضعيت مناسبي برخوردار نيست. اين گونه از سرمايه اجتماعي که بيانگر همبستگي بين افراد غيرهمانند در موقعيتهاي نامشابه (مانند آنهايي که کاملا در بيرون اجتماع هستند) است. سرمايه اجتماعي ارتباطي، زمين? اتصال يک جامع? خاص را با جوامع بيروني فراهم ميکند.
فصل ششم: راهکارها و پيشنهادات
6-1- راهکارها و پيشنهادات
در فرآيند توانمندسازي سکونتگاههاي غيررسمي کشور، يکي از مهمترين دستاوردها، سند ملي توانمندسازي و ساماندهي سکونتگاههاي غيررسمي است. از مهمترين اهداف اين سند؛ بسترسازي براي ارتقاي شرايط محيطي به نحوي پايدار و فراگير، پيشنگري به گسترش اسکان غيررسمي در آينده و زمينهسازي براي دسترسي به خدمات و مسکن مناسب گروههاي کمدرآمد در فضاي رسمي شهري، زمينه سازي براي بهرهمندي از امتيازات و فرهنگ شهري براي ساکنان سکونتگاههاي غيررسمي با مشارکت همه جانبه ساکنان در اقدامات است. اما با توجه به پژوهشها ميتوان اظهار داشت که اين سند نتوانسته به اهداف خود در سکونتگاههاي غيررسمي کشور نائل آيد. مهمترين عامل، ناديده گرفتن سرمايه اجتماعي موجود در اين سکونتگاهها و در واقع بروز طرد اجتماعي يعني محروميت غيرارادي مردم از مشارکت در فرآيند توسعه است. رويکردهاي نوين توانمندسازي سکونتگاههاي غيررسمي استفاده و تقويت سرمايه اجتماعي موجود در اين سکونتگاهها را به عنوان عامل کليدي در دستيابي به توسعه و پايداري اين سکونتگاهها ميدانند. ميتوان به سرمايه اجتماعي به عنوان حلقه گمشد? فرآيند توسعه سکونتگاههاي غيررسمي نگريست. براي فقرا، سرمايه اجتماعي ميتواند بسيج چهار نوع ديگر سرمايه (سرمايه انساني، سرمايه طبيعي، سرمايه مالي و سرمايه فيزيکي) را موجب گردد و پايه توسعه اجتماع محلي باشد. به عبارتي، وجود سرمايه اجتماعي به عنوان سازوکاري براي ارتقاي توسعه است و فقدان و فرسايش آن مانعي براي توسعه اجتماعي است. توانمندسازي محلات فرودست شهري با فکر، منابع و بازوي اجتماع محلي امکانپذير است چراکه در جامعهاي که افراد به يکديگر اعتماد ميکنند، مبادلات اقتصادي سادهتر صورت ميگيرد و تمايل مردم به حضور در فعاليتهاي داوطلبانه بيشتر ميشود و درنتيجه پروژههاي فقرزدايي و حفظ و توسعه محيط زيست با کيفيت بالاتري انجام ميپذيرد. پس نياز است در توانمندسازي از تمام سرمايههاي انساني، اجتماعي و مالي ساکنين استفاده شود.
در راستاي توانمندسازي اجتماعات ساکن در سکونتگاههاي غيررسمي در کشور، استفاده از سرمايههاي اجتماعي موجود در اين سکونتگاهها، ميتواند راهگشاي بسياري در حل معضلات آن باشد. سرمايه اجتماعي اين سکونتگاهها گاه به صورت سرمايه اجتماعي منفي ظهور ميکند. در اين سکونتگاهها، به دليل طرد اجتماعي ساکنان از جامعه شهري و کنار گذاشته شدن آنها از حيات اجتماعي شهر ميزان سرمايه اجتماعي بين گروهي و بخصوص سرمايه اجتماعي ارتباطي در سطح بسيار پاييني قرار دارد در حاليکه مي توان گفت سرمايه اجتماعي درونگروهي از ميزان نسبتاً مطلوبي برخوردار است. در فرآيند سنجش سرمايه اجتماعي در سکونتگاه غيررسمي شهر ساري نيز با توجه به يافتهها؛ سرمايه اجتماعي درونگروهي در سطح نسبتاً مناسبي قرار دارد، در حاليکه سرمايه اجتماعي بينگروهي و ارتباطي در وضعيت بسيار بدي قرار دارد. در ادامه به ارائه راهکارها در دو سطح کلان و خرد پرداخته شده است که به اختصار به آن ميپردازيم:
6-1-1- راهکارها و پيشنهادات در سطح کلان
مبارزه با فقر به معني تقويت ظرفيت افراد و جوامع براي برآوردن نيازهاي خود، حل مشکلات و بهبود کيفيت زندگي آنهاست. مشارکت شهروندان و همکاريهاي خصوصي- دولتي ديگر يک آلترناتيو براي برنامهها و سياستهاي اجرايي دولت نيست، بلکه يک پيش نياز براي اجراي آنها به شيوهاي کارآمدتر و عادلانهتر است. خدمت به منافع عمومي نه تنها وظيفه دولت بلکه کار دائمي و مسئوليت همه شهروندان است. سرمايه اجتماعي به عنوان يک مکمل براي دولت است و مي تواند آن را تقويت کند. تفويض اختيار به اجتماعات محلي، ظرفيت سازي نهادهاي محلي و ايجاد زمينه ظهور مشارکت واقعي، حمايتهاي مالي، آموزشي و قانوني اجتماعات محلي را در سهيم شدن در روند کلي توسعه توانمند خواهد کرد.
با تقويت سرمايه اجتماعي در جامعه ميتوان اعتماد و مشارکت را نيز بهبود بخشيد. از ديدگاه غفاري، در هر جامعهايي آموزههاي ديني و فرهنگي آن جامعه خمير مايه اصلي سرمايه اجتماعي را تشکيل ميدهد. در ايران نيز با توجه به آموزههاي ديني و فرهنگ ملي جامعه مولفههايي وجود دارند که خميرمايه سرمايه اجتماعي از حيث نظري هستند که چنانچه اين مولفهها بتوانند ازسطح نظر به سطح عمل انتقال يابند موجب تحقق جامعهاي اخلاقي و برخوردار از سرمايه اجتماعي، خواهد بود. اين مولفهها که منبعث از فرهنگ ديني و ملي هستند و در فرهنگ بومي جامعه ايران وجود دارند، عبارتند از: اعتقاد و ايمان به خداوند، کرامت انساني، عزت و ارجمندي، احسان و نيکوکاري، احترام به يکديگر، تعاون و همياري، حسن خلق، ادب و حسن معاشرت، اتحاد و همبستگي، حسن ظن، تواضع و فروتني، بردباري و سعه صدر، عفو و بخشش، محبت و اخوت، وفاي به عهد، امانتداري، امر به معروف و نهي از منکر، گذشت و انفاق، همدردي و ديگر مولفهها که مجموعهاي از هنجارها و ارزشهاي اخلاقي را تشکيل ميدهند که جهتگيري کنشها را در مقياسهاي بينفردي و جمعي اعضاي جامعه مشخص ميکنند.
با بهرهگيري از مولفههاي بيان شده که ريشه فرهنگي دارند ميتوان سطح سرمايه اجتماعي را بالا برد. افزايش سرمايه اجتماعي مثبت، تمايل به مشارکت و اعتماد را به دنبال خود افزايش داده و ميتوان به اجرايي بودن طرحهاي توانمندسازي در سکونتگاههاي غيررسمي کشور اميد داشت.
تقويت سرمايه اجتماعي زماني رخ خواهد داد که در سه سطح؛ اجتماع محلي، مديريت محلي و قوانين و مقررات (سياست ملي) تلاشهايي در جهت ارتقاي آن رخ دهد. در ادامه اقدامات و عملکردهايي را که ميتواند بر اساس سلسله مراتب زماني جهت تقويت سرمايه اجتماعي براي دستيابي به توسعه پايدار در محله هدف سودمند باشد، بيان شده است:
جدول6-1- راهبردها و پيشنهادات تقويت سرمايه اجتماعي در سطح کلان
کوتاه مدت
ميان مدت
بلندمدت
اجتماع محلي
* تقويت تشکل هاي مردمي.
* تقويت سازمان هاي عمراني.
* آموزش اجتماع محلي جهت مديريت منابع.
* ايجاد نهاد اجتماعي محله.
* تشکيل گروه هاي کوچک محلي با رهبري پاسخگو .
* ايجاد مهارت هاي

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید