چکیده
به منظور بررسی تغییرات صید ماهی سفید (Rutilus frisii kutum) در جنوب غربی دریای خزر، نمونه برداري از این گونه از آبان سال 1392 تا فروردین سال 1393 انجام گردید. صید توسط تورمحاصره ای شرکت های تعاونی پره در جنوب غربی دریای خزر انجام گردید. در طول فصول صید در هردو هفته یکبار بار نمونه برداری انجام میگرفت. با توجه به زیست سنجی که از این گونه در تورمحاصره ای شرکت های تعاونی پره انجام گرفت مقادیر ماهی سفید محاسبه گردید. میزان کل صید در واحد تلاش(یک مرحله عملیات پره کشی در روز) در دامهاي 220 کیلوگرم محاسبه گردید.. ماهی سفید 69 درصد از کل صید ایستگاه¬های تعاونی های پره شهرستان تنکابن را شامل می شود در گروه های سنی 7-1 سال بودند. که گروه های سنی 3،4 و 5 ساله در مجموع، حدود36/89 درصد از ترکیب سنی را به خود اختصاص دادند.از میان گروه های سنی ذکر شده، گروه سنی 4 سال با درصد فراوانی 1/51 درصد، بیشترین و گروه سنی1 سال با درصد فراوانی 8/0 درصد کمترین میزان را به خود اختصاص دادند. بیشترین فراوانی طولی ماهی سفید در کلاسه طولی 42-38 بودند که فراوانی آنها 7/34 درصد از صید ماهی سفید را شامل گردید. دامنه تغییرات وزنی ماهی سفید صید شده در جنوب غربی دریای خزر،2240-240 کیلوگرم بود. بیشترین فراوانی وزنی در کلاسه وزنی 840-640 قرار داشته که حدود 5/30 درصد از فراوانی وزنی را شامل می شود. نسبت ماهیان نر صید شده در جنوب غربی دریای خزر بیش تر از ماهیان ماده صید شده می باشد. بررسیهای تحقیق حاضر بیانگر این است که عوامل محیطی خود بر عوامل بیولوژیکی تاثیر می گذارد. از طرفی تاثیر عوامل بیولوژیک بر صید و مهاجرت، بطور مستقیم بوده و شدت این تاثیرات شدیدتر و در مدت زمان کمتری به وقوع می پیوندند.
کلمات کلیدی: بیولوژی . صید.شرایط محیطی. ماهی سفید. دریای خزر
فصل اول
کلیات تحقیق
مقدمه
ماهیان استخوانی دریای خزر و سواحل ایرانی آن از تنوع زیادی برخوردار نمیباشند و به غیر از گونهی مربوط به شگ ماهیان، سایر گونهها جزء ذخایر ساحلی محسوب گردیده و لذا به لحاظ حجم و مقدار در حد کوچک و پایینی هستند. ماهي سفيد گونهاي منحصر به فرد، بومي و داراي ارزش اكولوژيكي، اقتصادي و غذايي فراوان ميباشد (صمدانی و همکاران، 1388). ماهی سفید حدود 78% از کل صید ماهیان استخوانی و 6/76% از کل درآمد ماهیگیران در سواحل جنوبی دریای خزر تشکیل می دهد(افرایی،2010).
این ماهی، به عنوان یکی از گرانبهاترین ماهیان استخوانی در بخش جنوبی دریاي خزر از جمله ماهیانی است که جهت تخمریزي از دریا به رودخانهها مهاجرت نموده و بر این اساس در قالب دو شکل مهاجرتی به رودخانهها و مناطق داراي آب غیرشور مهاجرت مینمایند: مهاجرت پائیزي براي مهاجرین پائیزي و مهاجرت بهاره براي مهاجرین بهاري که دو زمینه متفاوت تخمریزي را بوجود آورده است و بر این اساس میتوان ماهی سفید را در دو گروه تخمریزي در بستر شنی (بهاره) و تخمریزي ضروري بر روي گیاهان (پاییزه) تقسیمبندي نموده، گروه دوم بهعنوان گیاهدوستها داراي وزن بالاتر و طول بیشتر میباشند.. این ماهی معمولا دارای اندازه متوسط در حدود70-45 سانتی متر و وزن 5 کیلوگرم بوده و رشد بسیار سریعی دارد(خانی پور و ولی پور،2006). طول عمر این ماهی در دریای خزر10-9 سال بوده (عبدالمالکی،2007) و صید سالانه این ماهی در این دریا از 20 مهرماه شروع و تا 25 فروردین ماه ادامه می یابد. ماهی سفید در حوزه ایرانی دریای خزر دارای دو فرم بهاره و پاییزه بوده و برای تخم ریزی و تکثیر طبیعی وارد منابع آب شیرین رودخانه ها و تالابهای حاشیه این دریا می شود.(رضوی صیاد). عمده پراکنش ماهی سفید در دریای
خزر، مربوط به مناطق جنوبی و جنوب غربی این دریا بوده و به ندرت به مناطق شمالی دریای خزر و رود ولگا مهاجرت می کند(عمادی،1356).
پراکنش ماهی سفید در طول سال و نسبت به تغییرات فصول و دمای آب با تغییراتی توام بوده، بطوریکه در اوایل فصل زمستان به دلیل برودت بیشتر آب در سواحل استان گیلان نسبت به سواحل استان مازندران، ماهی سفید تا حدودی مهاجرت بیشتری به سمت مناطق شرقی و گرم تر این استان داشته و بطور کلی به سمت عمیق تر دریا مهاجرت کرده و از ساحل دور می شود. ولی با نزدیک شدن فصل بهار و آمادگی ماهی سفید برای تخمریزی، از اسفند ماه هر سال، حضور ماهی سفید در مناطق ساحلی بیشتر گردیده و در فروردین ماه به اوج خود می رسد(کازانچف،1963).
بیان مسئله
ماهیان استخوانی دریای خزر اكثرا جزء ذخایر ومنابع ساحلی محسوب شده و لذا از ذخایر بسیار بالایی برخوردار نمی باشند و به راحتی تحت تاثیر فشار صید و صیادی تغییرات و نوسانات شدیدی را نشان می دهند بر این اساس ماهی سفید نیز كه با ارزش ترین گونه ماهیان استخوانی در این دریاست تحت تاثیر چنین فشارهایی می باشد و می توان ادعا كرد در صورتیكه بازسازی ذخایر این گونه در دستور كار سازمان شیلات ایران قرار نمی گرفت چه بسا نسل آن با خطر نابودی مواجه می گردید.
از طرفی با وجود اهمیت اکولوژیکی و اقتصادی ماهی سفید دریای خزر، اطلاعات کمی در رابطه فاکتور های محیط و بیولوژیکی تاثیر گذار بر صید و مهاجرت این دسته از ماهیان در سواحل ایرانی دریای خزر وجود دارد( افرایی،2010). از طرفی اندازهگیري طول و وزن ماهیان داراي کاربردهاي متعددي در علوم زیستی ماهی و از جمله در تعیین دقیق مراحل رسیدگی جنسی آن میباشد. طول کل معمولاً با فاکتورهایی نظیر وزن، سن، بلوغ، میزان همآوري، داراي ارتباط نزدیکی بوده، به گونهایی که میتوان با تعیین هر یک از اشکال طولی، تخمینی از وضعیت وزنی و بلوغی و هم آوري آنها داشته باشیم( امینیان فتیده و همکاران، 1386). و این در حالیست که تغییرات محیطی دریای خزر تاثیر زیادی بر روی عوامل بیولوژیکی، ظاهر و تخمریزی ماهی سفید دریای خزر دارد. یک سیستم منطقی شیلاتی باید بیشترین ستانده با ارزش اقتصادی را، با حداقل هزینه و نیروی کار و مواد لازم، برای بهبود سطح تولید جمعیت تامین نماید.
بنابراین نتایج این پژوهش در بهره برداری اصولی، ایجاد توسعه پایدار و شناخت جامع از موجودات منابع دریایی تاثیر بسزایی دارد.
اهداف تحقیق
اهداف کلی:
بررسی میزان تاثیر عوامل محیطی، بر روی صید ماهی سفیددر حوضه جنوب غربی دریای خزر
بررسی میزان تاثیر عوامل بیولوژیکی بر روی مهاجرت ماهی سفیددر حوضه جنوب غربی دریای خزر
اهداف جزئی:
بررسی تفاوت عوامل محیطی و بیولوژیکی بر روی صید ماهی سفید درحوضه جنوب غربی دریای خزر
بررسی تفاوت عوامل محیطی و بیولوژیکی بر روی مهاجرت ماهی سفید درحوضه جنوب غربی دریای خزر
فرضیهها
عوامل بیولوژیکی به طور معنی داری بر روی صید ماهی سفید درحوضه جنوب غربی دریای خزر، موثر می باشد.
عوامل محیطی به طور معنی داری بر روی مهاجرت ماهی سفید درحوضه جنوب غربی دریای خزر، موثر می باشد.
بین عوامل بیولوژیکی و محیطی بر صید ماهی سفید درحوضه جنوب غربی دریای خزر، تفاوت معنی داری وجود دارد.
بین عوامل بیولوژیکی و محیطی بر روی مهاجرت ماهی سفیددر حوضه جنوب غربی دریای خزر، تفاوت معنی داری وجود دارد.
تعریف نظری و عملیاتی متغیرها و اصطلاحات
تعریف نظری
ماهی سفید: این ماهی با نام علمی “Rutilus frisii kutum kanesky” ، و متعلق به راسته کپور سانان میباشد(ستاری،1383).
صید: به برداشت آبزی از منابع آبی طبیعی یامنابع آبی مصنوعی صید گفته میشود(کریم زاده و محمدی،1392).
مهاجرت: اشکال مختلف جابجا شدن بین دو منطقه را مهاجرت گویند(ستاری و همکاران،1382).
عوامل بیولوژیکی: عوامل بیولوژی به ظاهر، خلق و خو و محیط زیست موجودات پرداخته و همچنین به رابطه موجودات با یکدیگر میپردازد(مهرابی،1383).
عوامل محیطی:عوامل محیطی دارای دو منشا محیط زیستی و دخالت انسانی می باشد که هر کدام به نحوی در نحوه و مسیر زندگی موجودات تاثیرگذار میباشند(مهرابی،1383).
تعریف عملیاتی
ماهی سفید: در پژوهش حاضر، منظور از ماهی سفید در حوزه جنوب غربی دریای خزر واقع در شهرستان تنکابن میباشد.
صید: در پژوهش حاضر، منظور از صید، تعداد ماهی سفید موجود در تور پره(محاصرهای) دامهای تحقیقاتی(شهرستانهای تنکابن)، در هر بار تلاش صیادی، در سال93-1392.
مهاجرت: در بررسی حاضر، منظور از مهاجرت، مهاجرت ماهی سفید حوضه جنوب غربی دریای خزر به سمت رودخانههای اطراف، که به منظور تخمریزی انجام میگیرد.
عوامل محیطی:منظور از عوامل محیطی در این پژوهش عبارتند از صید و صید در واحد تلاش،دما، اکسیژن، باد جنس بستر بوده که در صید و مهاجرت ماهیان در حوضه جنوب غربی دریای خزر نقش زیادی دارد.
عوامل بیولوژیکی: منظور از عوامل بیولوژی در این پژوهش عبارتند از سن، طول، وزن، مراحل رسیدگی جنسی در ماهی سفید بوده، که در صید و مهاجرت ماهیان سفید دریای خزر در حوضه جنوبی دریای خزر نقش زیادی دارد.
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه تحقی
2-1-مبانی نظری
2-1-1-ماهی سفید دریای خزر
دریای خزر با وسعت 373000کیلومتر مربع بزرگترین دریاچه جهان و یک مخزن آبی مشترک بین پنج کشور می باشد. این دریا دارای ماهیان با ارزش اقتصادی فوق العاده بوده و در آن 78 گونه از 11 خانواده موجود می باشند که 33 درصد از آن را خانواده کپور ماهیان، 28 درصد را گاوماهیان و 14 درصد را شگ ماهیان تشکیل داده و در مجموع 75 درصد گونه و زیر گونه های ساکن در این دریا را تشکیل میدهند(دفتر مطالعات جامع شیلات ایران،1375).
بررسی ماهیان در اکوسیستمهای آبی از لحاظ تکامل، بومشناسی، رفتارشناسی، حفاظت، مدیریت منابع آبی، بهره برداری ذخایر و پرورش ماهی حائز اهمیت است. در مطالعه اکوسیستمهای آبی، بررسی ماهیان ضروری به نظر میرسد(بانی،2011).
اهمیت هر یک از آبزیان دریای خزر به لحاظ اکولوژیکی و زیست محیطی و اقتصادی، متفاوت بوده به گونهایی که از یک سو میتوان به ماهیان خاویاری نگریست که از بعد ملی و منطقه ای، تاریخی، بین المللی، دارای جایگاه ممتازی در حوزه های علمی، تجاری و اقتصادی را برای خود احراز نموده است. از سوی دیگر ماهیان استخوانی را می توان اشاره کرد که سالیانه ده هزار تن از تولیدات آبزی آ نها، منبعی مطمئن برای تغذیه انسانی بوجود آورده است مانند ماهی سفید، کفال، سیم، سوف، کپور، سس ماهی، ماهی آزاد و کیلکا ماهیان(تقوی،1377).
ماهیان استخوانی دریای خزر نقش مهمی در درآمدزایی و اشتغال ساکنان نواحی ساحلی و وابسته به آن ایفا می کنند. این ماهیان از تنوع زیادی برخوردار نبوده و بجز گونه های مربوط به شگ ماهیان، سایر گونه های آن جزء ذخایر ساحلی محسوب شده و به لحاظ حجم و مقدار صید در حد کوچک و پائینی هستند(عسگری،1384).
ماهی سفید”Rutilus frisii kutum kanesky” با نام های سفید ماهی در استان گیلان( ایران) ، آق بالق در ترکمنستان، Ziyad در آذربایجان و Kutum در روسیه شناخته میشود. ماهی سفید مهمترین ماهی استخوانی دریای خزر بوده كه تنها در درياي خزر و برخي رودخانه هاي منتهي به آن وجود دارد و زيستگاه اصلي آن مربوط به بخش جنوبي اين حوضه آبريز به خصوص سواحل ايران ميباشد(ایمانپور و همکاران،1392؛ درژاوین،1951) و با توجه به ارزش غذایی بالا، کیفیت عالی گوشت ولذیذ بودن مورد توجه صیادان، ساحل نشینان و مردم کشور ما وحتی سایر کشورهای حاشیه نشین دریای خزر می باشد(حسین پور،1374؛حسینی،1389). این ماهی معمولا دارای اندازه متوسط در حدود70-45 سانتی متر و وزن 5 کیلوگرم بوده و رشد بسیار سریعی دارد(خانی پور و ولی پور،2006). طول عمر این ماهی در دریای خزر10-9 سال بوده (عبدالمالکی،2007؛ وثوقی و مستجیر،1994). ماهي سفيد بنتوپلاژيك بوده و از ماهيان رودكوچ يا آنادراموس مي باشد این ماهی قادر است در آبهاي شيرين و لب شور زندگي كند(ایمانپور و همکاران،1392؛ویرلیر1،1992).
رده بندی:
این ماهی با نام علمی “Rutilus frisii kutum kanesky” از فوق رده ماهیان حقیقی (pisces) ، رده ماهیان استخوانی (Osterichthyes) ، زیر رده ماهیان باله شعاعی (Actinopterygii) ، فوق راسته ماهیان عالی (Teleostei) ، راسته کپور سانان (Cypriniformes) و تیره کپور ماهیان (Cyprinidae) می باشد(ستاری و همکاران،1383).
2-1-1-2-مشخصات ظاهری ماهی سفید
ماهی سفید، دارای فرم بدن دوکی شکل و از طرفین فشرده و با فَلس های دایره ای2 به قطر ۱۲ ۵/۶ میلیمتر در تمامی بدن بجز سر می باشد . دهان ماهی سفید به فرم انتهایی ، تحتانی ، متحرّک و فاقد سبیلک است و خط جانبی بدن3 از سَر تا دُم با کمی انحنا در ناحیه شکمی امتداد دارد . فَلس های روی خط جانبی به تعداد 53 الی62 عدد ، این ماهی دارای کیسه شنای دو بخشی4 است که توسط لوله غشایی با روده ارتباط دارد ، قسمت پشت تیره رنگ، طرفین نقره ای روشن و ناحیه شکمی سفید رنگ می باشد(خانیپور و ولیپور،1388).
  دارای پنج سری باله شامل دو باله سینه ای ، دو باله شکمی ، یک باله پشتی ، یک باله مخرجی و یک باله دمی هموسرک می باشد باله پُشتی دارای سه شعاع سخت و ۹ شعاع نرم ولی باله مخرجی دارای سه شعاع سخت و ۱۰ شعاع نرم می باشند . .دارای دندان حلقی یک ردیفی 6-5 ، گاهی 5-5 یا6-6 ، ارتفاع بدن کمتر از طول سر یا برابر آن و طول باله مخرجی بزرگتر از ارتفاع آن است. اندازه بیشینه طول این ماهی 1/7 سانتیمتر با وزن ۴ کیلوگرم ، میانگین طول ۴۵ سانتیمتر و میانگین وزن ۱۱۰۰ گرم می باشد. این ماهی در دوطرف بدن دارای خط جانبی بوده که از سر پوش آبششی تا انتهای ساقه دمی کشیده شده است . کمان آبششی واجد 8 الی 12 عدد خار آبششی می باشد(وبر5،1991).
در فصل تخمریزی بر روی سر و اطراف بدن جنس نر ماهی سفید ، برجستگیهای سفید خاری شکلی تشکیل شده که اصطلاحا به آن لباس عروسی می گویند(عباسی و همکاران،1378).
2
-1-1-3- ترکیب شیمیایی بدن ماهی سفید
ترکیب شیمیایی بدن ماهی سفید بر حسب جنسیت، وزن، سن، رژیم غذایی و زمان نمونه برداری متفاوت بوده ولی به طور عمومی به قرار زیر میباشد:
جدول2- 1 میزان ترکیب شیمیایی بدن ماهی سفیدبر حسب درصد (رضوی،1380).
پروتئینچربیرطوبتخاکستر20-186-476-742-1
2-1-1-4-زیست شناسی ماهی سفید
2-1-1-4-1-تغذیه
ماهی سفید از نظر رژیم غذایی جزء ماهیان همه چیزخوار بوده، ولی بر خلاف سایر ماهیان همه چیزخوار، به دلیل کوتاه بودن طول روده دارای طیف غذایی محدودی می باشد. این ماهی به عنوان غذای آغازین از انواع پلانکتونهای گیاهی،جانوری و لارو حشرات مانند میکروسپورا6، فراجیلاریتا7، دیاتومهها8  و غيره و همچنين زئوپلانكتونهايي مثل، دیاپتوموس9، سیکلوپس10 و دافنیا11 و غيره تغذيه مي كند(صفری و همکاران،1388). به تدريج در مراحل رشد بعدي از لارو حشرات و موجودات كفزيي مثل شيرونوميده ، دوبالان و نماتودها12  و همينطور از نرمتن و سخت پوست تغذيه مي كند (رضوی،1374).
2-1-1-4-2-تولیدمثل طبیعی
ماهی سفید از نظر همآوری جزء ماهیان با تعداد تخمهای زیاد بوده و میزان همآوری مطلق این ماهی از 19718 تا 147696عدد و به طور متوسط 74774 عدد تخم میباشد. مولدین نر در زمان تکثیر دارای وزن حداقل 400 گرم تا حداکثر100/2 کیلوگرم و مادهها دارای وزن حداقل 500 گرم تا حداکثر 300/3 کیلوگرم می باشند. سن بلوغ در نرها3 -2 سالگی و در مادهها4-3 سالگی میباشد(زرین کمر،1375). نسبت جنسی نر به ماده در شرایط تکثیر طبیعی رودخانههای مختلف متفاوت بوده و بطور کلی بین 2/3 به1 تا 6/6به 1 متغیر است. ماهیان نر و ماده آماده تکثیر بر اساس فرم جمعیتی(پائیزه و بهاره) در فصل پائیز و زمستان متناسب با میزان رسیدگی جنسی، درجه حرارت آب و هوا، میزان دبی آب، شفافیت، اکسیژن محلول و جریانات ساحلی دریا(والنزوئلا13و همکاران،2008) وارد تالاب انزلی و رودخانههای حاشیهی جنوبی دریای خزر(سواحل ایرانی) شده و در بسترهای گیاهی یا قلوه سنگی با آب زلال و اکسیژن مناسب تخمریزی می نماید(ولیپور و خانیپور،2006). ماهیان مولد نر و ماده پس از رسیدن به مرحله رسیدگی جنسی کامل و ورود به رودخانه تغییراتی در شکل ظاهری آنها ایجاد میگردد. ماهیان نر در این هنگام دوکی شکل شده و دارای زوائد سفیدرنگ کاملا برجسته، در روی سر و اطراف بدن می گردند. ماهیان ماده نیز دارای سطح بدنی صاف و شکم برجسته و نرم با تقارن جانبی می شوند. معمولا در کنار هر ماهی ماده6-3 ماهی نر قرار گرفته و در این هنگام ماهی نر با تهییج ماهی ماده فشار برعضلات شکمی اقدام به رها سازی تخمها در داخل آب مینماید. بطور همزمان ماهی نر نیز اسپرمهای خود را در محیط تخمها تخلیه نموده و باعث لقاح خارجی تخمها می گردند. این تخمها با جذب آب حجیم شده و تقسیمات سلولی در آنها شروع و ادامه مییابد. در این هنگام جداره تخمها چسبناک بوده و به بسترهای تخمریزی میچسبند. معمولا 16-14 روز در این حالت باقی مانده و با تشکیل و رشد جنین داخل تخم، جداره تخمک پاره و لاروها آزاد میشوند(فریدپاک،1389).
دوره آنکوباسیون تخمها در شرایط طبیعی 9 الی 10 روز میباشد. لاروها در محیطهای آبی به مدت 5-4 روز از کیسه زرده تغذیه نموده و سپس در رودخانهها شروع به تغذیه از انواع پلانکتون مینمایند. مراحل رشد لاروها تا بچه ماهی و رسیدن به وزن چند گرمی در رودخانه صورت گرفته و پس از آن بچه ماهیان با تنظیم فشار اسمزی بدن خود شروع به مهاجرت به سمت دریا برای گذراندن دوران رشد و رسیدن به سن بلوغ می نمایند(سعیدی،1382).
2-1-1-5-بوم شناسی ماهی سفید در حوزه جنوبی دریای خزر
این ماهی در سواحل شمالی دریای سیاه و آزوف، در شمال غربی ترکیه، بلغارستان وقسمت هایی از اروپا و در تمام سواحل دریای خزر بخصوص سواحل جنوبی و غربی وجود دارد(گلشاهی و همکاران،1387). عمده پراکنش ماهی سفید دریای خزر مربوط به مناطق جنوب و جنوب غربی این دریا بوده و از رودخانه اترک واقع در منطقه قفقاز (ساحل غربی خزر میانی) تا سواحل جنوب ترکمنستان، ماهی سفید به عنوان یک ماهی اقتصادی ارزشمند توسط صیادان صید میگردد. حضور ماهی سفید در دیگر مناطق دریای خزر از جمله خزر شمالی و رود ولگا به ندرت و موردی میباشد(کازانچف14،1981؛عبدالملکی و همکاران،؛1386عقیلی و محمدی،1390). ودر مجموع 90% از ذخایر آن بومی آبهای ایران میباشد(رضوی،1374).
پراکنش ماهی سفید در حوزه سواحل ایرانی در طول سال و نسبت به تغییرات فصول و دمای آب با تغییراتی توام بوده بطوریکه در اوایل فصل زمستان به دلیل برودت بیشتر آب در سواحل استان گیلان نسبت به سواحل استان مازندارن، ماهی سفید تا حدودی مهاجرت بیشتری به سمت مناطق شرقی و گرمتر این استان داشته و بطور کلی به سمت عمیقتر دریا مهاجرت کرده و از ساحل دور میشود. ولی با نزدیک شدن فصل بهار و آمادگی ماهی سفید برای تخمریزی، از اسفند ماه هر سال حضور ماهی سفید در سواحل بیشتر گردیده و در فروردین ماه به اوج خود میرسد(ولیپور و خانیپور،2006).
به گزارش دیگر منابع، بیشترین تراکم و میزان صید ماهی سفید در طی سالیان متمادی مربوط به حد فاصل رودخانههای کورا در آذربایجان و رودخانه سفیدرود ایران، بوده است(ولی پور و خانیپور،2006؛ افرایی و همکاران،2010).
2-1-2- مهاجرت ماهی سفید در حوزه جنوبی دریای خزر
اکثر رودخانه های سواحل ایرانی دریای خزر در گذشته مورد استفاده تکثیر طبیعی ماهی سفید بوده ولی در حال حاضر به دلایل مختلف بیشتر رودخانه های چلوند، لمیر، شفارود، شلمانرود، سفیدرود، خشکرود، شیرود و بابلسر از محل های اصلی مهاجرت بهاره ماهی سفید در سواحل ایرانی دریای خزر محسوب می شود(امینیان فتیده،1387). ماهی سفید پس از تخم ریزی و بازگشت به دریا در تمام طول مدت باقی مانده بهار و تابستان در سواحل کم عمق دریای خزر که غنی از تولیدات جانوران کف زی است، به تغذیه و رشد می پردازد. در اواخر تابستان به علت گرمای بسیار زیاد آب تا عمق 30 متری، ماهیان سفید سواحل کم عمق را ترک نموده و در نقاط عمیق تر سر می برند.و مجدداً به هنگام چرخش دمایی پائیزه، ماهی سفید جهت تغذیه به قسمت های کم عمق سواحل بر می گردند(عادلی و پیری،2005؛ افرایی و همکاران،2007). در فصل پاییز ماهی سفید مهاجرت هایی را به صورت گله ای در امتداد ساحل از غرب به شرق دریا و بلعکس انجام میدهد.این مهاجرت ها به شرایط جوی و جریان های دریایی ناشی از باد بستگی کامل دارد (سرپناه و همکاران،1378).
در اواخر پاییز و آغاز فصل زمستان بخصوص در روزهای اول دی ماه لغایت ده بهمن ماه ماهی سفید را به ندرت می توان در نقاط کم عمق ساحلی مشاهده نمود(عادلی و پیری،2005).
ماهی سفید زمستان را در نقاط عمیق نزدیک بستر دریا با کمترین تحرک و جابجایی سپری نموده و در این هنگام از تغذیه کمی برخوردار است در پاره ای از موارد به بیشتر از 100 متر هم می رسد ماهی سفید از اواسط بهمن لغایت اوایل اسفند در صورت مساعد بودن شرایط جوی مجدداً جهت تغذیه و ذخیره نمودن چربی و آمادگی ورود به رودخانه ها و تالاب به سمت مناطق ساحلی حرکت می نمایند. این ماهی از اواسط اسفند لغایت اواسط اردیبهشت بسته به دمای آب، جریان های دریایی و شرایط اکولوژیکی واردرودخانه ها برای تخم ریزی طبیعی می گردند(وثوقی و مستجیر،1994).
در آب های ایران دریای خزر نیز از عواملی چون صید بی رویه کاهش سطح آب دریا برداشت بیش از حد از آب رودخانه ها و از بین رفتن محل تخم ریزی طبیعی ماهیان و تالاب های ساحلی باعث گردیده تا محل های تخم ریزی تقلیل یابد که در نتیجه باعث کاهش مهاجرت، خنثی شدن تخم ریزی و کاهش تولید مثل ماهی سفید می شود (سادالایف15 و همکاران، 1965 , صمدانی و همکاران، 1388).
بنابراین سازمان شیلات ایران16 سالانه حدود 200 میلیون بچه ماهی ( وزن یک گرم ) را به داخل رودخانه ها رهاسازی مینماید که پس از گذراندن مدت کوتاهی به طرف قسمت جنوبی دریای خزر مهاجرت می کنند ( سیدرضوی،1995 ).
2-1-3- صید ماهی سفید در حوزه جنوبی دریای خزر
صید و بهره برداری از ماهیان دریای خزر از زمانهای بسیار دور توسط حاشیه نشینان این دریا و عمدتا توسط روسها انجام میگرفت(عمادی،1356). ماهی سفید ماهی سفید یکی از گونههای اصلی و مهم ماهیان استخوانی سواحل دریای خزر بوده و به لحاظ میزان صید و قیمت فروش، مهمترین ماهی برای صیادان محسوب میگردد(عبدالمالکی،1382؛حسینی،1389). همچنین در شرایط حاضر به دلیل از بین رفتن ذخائر تجاری سیم، سوف، کپور و کلمه اهمیت صید و بهرهبرداری از ذخایر ماهی سفید بیشتر نیز گردیده و در طی سالهای اخیر بیش از 50 درصد از کل صید و نزدیک به 60 درصد درآمد صیادان پره را به خود اختصاص داده است(رضوی صیاد، 1378).
صید ماهی سفید در حوزه ایرانی دریای خزر و منابع آبی وابسته به این دریا توسط حدودا 12000 نفر صیاد به روشهای ذیل انجام میشود:
صید با تورهای گوشگیر ثابت دریایی: از نظر درجه فعالیت به دلیل صید انبوه بچه ماهیان خاویار در صید ضمنی که عمدتا با مرگ آنها در اثر تلاش فراوان در تور و خفگی همراه میباشد جزء ابزار صید غیرفعال میباشد.
صید با تور پره ساحلی(محاصرهای): از نظر درجه فعالیت جزء ابزار صید نیمه فعال میباشند، در حال حاضر صید ماهی سفید و سایر ماهیان مهاجر ساحلی توسط 150 شرکت تعاونی پره در سواحل جنوبی دریای خزر انجام میگیرد.
صید با تور گوشگیر شناور دو جداره: از نظر درجه فعالیت جزء ابزار صید حرکتی میباشند. این روش صید تنها درکانالهای اتصال دریای خزر به تالابهای انزلی انجام میپذیرد(به نقل از امینیان فتیده،1388).
صيد ماهي سفيد در سواحل ايران به روش پره ساحلي در سه استان گلستان، مازندران و گيلان از دهه سوم مهر ماه هر سال آغاز و تا نيمه اول فروردين سال بعد ادامه دارد. این ماهی حدود 78% از کل صید ماهیان استخوانی و 6/76% از کل ماهیان صید شده از سواحل جنوبی دریای خزر را به خود اختصاص میدهد(افرایی،2010). و این در حالی است که در سال 1310حدود 16% از ترکیب صید ثبت شده مربوط به ماهی سفید بوده است. در طی دهههای بعد تغییرات پیش آمده در دریای خزر باعث گردیده تا ذخایر بسیاری از گونهها، بشدت کاهش و ناچیز گشته و تنوع گونهای صید تنزل یابد. در طی سالهای بعدتر به دلیل صید بیش از حد مجاز و نیز نامساعد شدن مناطق تخمریزی طبیعی این ماهی در رودخانهها و تالابهای انزلی به دلیل شن برداری و ورود فاضلابهای کشاورزی، شهری و صنعتی به داخل این منابع آبی و همچنین کاهش سطح آب دریای خزر، میزان صید ماهی روند کاهشی داشته تا اینکه تا اوایل دهد 60 میزان صید آن به حداقل مقدار خود یعنی 350 تن در این سال رسیده است(غنی نژاد و همکاران،1377). لذا سازمان شیلات ایران تصمیم به احیاء ذخایر کاهش یافته این ماهی در دریا نموده و پس از تعیین بیوتکنیک تکثیر مصنوعی این ماهی توسط مرکز تحقیقات شیلات استان گیلان با رها سازی بچه ماهی سفید فرم بهاره در رودخانهها، کار بازسازی ذخایر آنرا از سال 1361 عملا آغاز نموده و این امر در بازسازی ذخایر این ماهی تاثیر بسزایی داشته است. در حال حاضر رهاسازی سالانه بیش از 200میلیون عدد بچه ماهی سفید نقش اساسی در احیاء ذخایر ماهی سفید داشته و قسمت اعظم ماهی سفید در دریای خزر حاصل رهاکرد بچه ماهیان میباشد (پورکاظمی،1379).
علی رغم تکثیر مصنوعی و رها سازی بیش از 200 میلیون بچه ماهی به داخل دریا، عواملی چون افزایش فعالیت صیادی قانونی و غیرقانونی و مسائلی چند باعث گردیده تا ذخایر تحت فشار قرار گرفته و دوباره روند کاهشی پیدا کند(صمدانی و همکاران،1388).
فرآیند صید بیش از حد، معمولا به دو دسته تقسیم میشود:
1 – کاهش توانایی ماهی برای تولید مثل که صید بیش از حد بازسازی نامیده می شود.
2 – صید ماهی قبل از اینکه به رشد کامل واقعی که رشد بالقوه آنها می باشد، برسند که صید بیش از حد رشد نامیده می شود (فورس17، 2004؛ فضلی و همکاران 1391).
از طرفی دیگر تغییرات اکولوژیکیای که در سالهای اخیر به دلیل ظهور شانه دار مهاجم دریای خزر18(شانه دار مهاجم دریای خزر به تغذیه از لارو موجودات بنتوز پرداخته که همین سبب کاهش ذخایر ماهیان میگردد) در این دریا رخ داده بر میزان تولیدمثل این ماهیان تاثیر زیادی داشته است(شیکانووا19 و همکاران،2001).
بنابراین لازم است استفاده از ذخایر طبق شناخت و برنامه مشخص انجام گیرد و می بایستی موازنهی منطقی بین میزان تولید ماهی و برداشت آن صورت پذیرد. به طوری که از صید بیش از حد محصول قابل برداشت که در دراز مدت باعث صدمه دیدن ذخیره میشود، جلوگیری عمل آید(فضلی و همکاران،2008). از طرفی یک سیستم منطقی شیلاتی باید بیشترین ستاندهی باارزش اقتصادی را با حداقل هزینه و نیروی کار و مواد لازم برای بهبود سطح تولید جمعیت تامین نماید ( اسپار20، 1989).
2-1-4- عوامل بیولوژیک و تاثیر آن بر صید و مهاجرت ماهی سفید در حوزه جنوب غربی دریای خزر
آگاهی از ویژگیهای بیولوژی ماهیان به عنوان اطلاعات پایه در تمامی فعالیتهای تحقیقاتی، اجرای مدیریتی شیلات از اهمیت ویژهای برخوردار است(قلیاف،1997). ماهی سفید از نظر بیولوژیک دارای دو جامعه مشخص است: مهاجرین پاییزه و بهاره، این دو، جامعه بیولوژیک را تفکیک میکنند. ازمهمترین عوامل بیولوژی شامل سن، طول، وزن، مراحل رسیدگی جنسی در ماهی سفید بوده – که در صید و مهاجرت ماهیان سفید در حوزه جنوبی دریای خزر نقش زیادی دارد-و در تحقیق حاضر مورد بررسی قرار میگیرد.
زمان مهاجرت ماهي سفيد در رودخانه هاي حوزه جنوبي درياي خزر از اواخر بهمن ماه و اوايل اسفند شروع و معمولا تا پايان ارديبهشت ماه و اوايل خرداد ادامه دارد.  معمولا اول نرها شروع به مهاجرت مي كنند و در گله هاي دسته جمعي يك ماده با چندين نر ديده مي شود. ماهی سفید ماده در سن 4-3 سالگی و نرها در 3-2 سالگی به بلوغ رسیده (وثوقی و مستجیر،1994) البته تعداد اندکی از ماهیان سفید نر در سن 2 سالگی به بلوغ میرسند(رضوی،1374) و پس از رسیدن به سن بلوغ و چرخش دمایی بهاره و یکنواخت شدن تقریبی درجه حرارت آب در سطح و عمق دریای خزر، از نقاط عمیقتر دریا به سمت سواحل مهاجرت میکند. معمولا در اواخر زمستان و اوایل بهار ماهیانی که به سن بلوغ نرسیدهاند، جهت تغذیه و رشد در مناطق ساحلی و کم عمق مانده و ماهیان بالغ وارد رودخانهها میشوند(رضوی و بهرامعلی،1378). علاوه بر سن، شواهد نشان میدهد بین طول ماهیان و تمایل آنها برای مهاجرت، رسیدگی تخمها و درصد لقاح ارتباط مستقیمی وجود دارد(حدادی زاده،1378).
مولدین جهت تخمریزی، معمولا به رودخانههایی وارد میشوند که مراحل اولیه رشد خود را (از تخم تا مهاجرت) در آن سپری کرده باشند(خانیپور،1363؛آذری تاکام،1363 ). معمولا ‌ماهيان از ابتدا جايي را انتخاب مي كند كه رودخانه مورد نظر، از لحاظ درجه حرارت ، شفافيت ، دبي مختلف در شرایط مطلوبی باشد.
وزن ماهیان هم از عوامل تاثیرگذار بر زمان مهاجرت آنها به منظور تخمریزی میباشد. مولدین نر در زمان تکثیر حداقل 400گرم و حداکثر 100/2کیلو گرم و مولدین ماده حداقل 500گرم و حداکثر 300/3کیلو گرم می باشد.
جدول 2 – 2 تركيب درصد سني ماهي سفيد در سالهاي مختلف( ماهيان استخواني گذشته –حال- آينده توسعه پايداري – بهرام رضوي صياد، 1378)
سال /سن123456789101370420.935.228.29.42.10.03710.916.539.134.87.80.80.1-720.25.54742.14.70.420.04731.219.833.634.68.81.60.250.10.020.02743.316.746.822.672.70.60.3-750.811.642.421.916.45.21.60.09760.112.728.332.619.54.91.50.377-5.529.737.318.56.81.80.30.1 ميانگين وزن ، طول و سن و همچنين دامنه سني و دامنه طول ماهي سفيد از سال 77-1370 مورد مطالعه قرار گرفته است ( جدول 2 ) اين مطالعه نشان مي دهد كه در طي همين سالها تغييرات محسوسي در شاخصهاي بيومتريك ديده مي شود، كه علت اساسي اين تغييرات ناشي از عدم رعايت دقيق استاندارد هاي چشمه هاي تور تعاوني هاي پره مي باشد. در اين سالها تغييرات ميانگين هاي سني بين 3 الي 4 سال و تغييرات ميانيگين وزن بين 8/801 الي 900 گرم و تغييرات ميانگين طول بين 5/37 الي 40 سانتي متر اندازه گيري شده است. دامنه هاي وزني و طولي نيز در طي همين سالها داراي تغييرات محسوس مي باشد. نوسانات حداقل وزن بين 190 الي 100 گرم و حداكثر وزن بين 2600 الي 3500 گرم و نوسانات حداقل طول بين 13 الي 20 سانتيمتر و حداكثر طول بين 60 الي 70 سانتيمتر نشان دهنده تغييراتي است در طي اين سالها مشاهده  شده است.
جدول 2- 3  ميانگين وزن ، طول ، سن و همچنين دامنه سني و طولي و وزني ماهي سفيد از سال 77-1370 ( وزن به گرم- طول به سانتيمتر) ( ماهيان استخواني گذشته –حال- آينده توسعه پايداري – بهرام رضوي صياد ،1378)
سالماهي سفيدميانگين سنميانگين وزنميانگين طولدامنه سنيدامنه وزنيدامنه طولي13703861.2408-13500-10070-1813713809.73811-12600-10070-1313723866.538.98-13270-10065-2013733.1807.137.510-13500-12074-1913743.8894.839.710-13000-18062-2113753.9900398-12800-17560-1913764844.138.78-12600-19065-2013773.3801.838.19-23170-10063-19.5 در گذشته حداكثر ميزان استحصال سالانه ماهي سفيد مربوط است به سال 1318 و مقدار آن برابر 5854.4 هزار تن بوده است.( ماهي سفيد تحويل داده شده به شيلات ) پس از ملي شدن شيلات صيد ماهي سفيد كاهش يافت و در دهه 1340 با محدوديت صيد در تالابها و رودخانه ها و همچنين آغاز تكثير مصنوعي ماهي سفيد ذخاير آن افزايش يافت و در دهه 1350 صيد سالانه آن به 4 الي 5 هزار تن مي رسد. پس از انقلاب و افزايش صيد بي رويه به ذخاير ماهي سفيد در سال 1360 به حداقل خود مي رسد  و ميزان استحصال سالانه به هزار تن كاهش مي يابد. از سال 1361 تكثير مصنوعي و توليد ميليون ها بچه ماهي سفيد آغاز مي شود و رقم رهاسازي بچه ماهيان سفيد افزايش مي يافت و به 140 ميليون قطعه در سال مي رسد و اين امر باعث بازسازي ذخاير  ماهي سفيد در دريا مي گردد و سال به سال استحصال سالانه افزايش مي يافت بطوريكه از سال 1369 تا سال 1384 ميزان استحصال سالانه ماهي سفيد بين 8 الي 11 هزار تن در نوسان بوده است. 
جدول2- 4 آمار رهاسازی بچه ماهيان سفيد از سال 1362 لغايت 1384 ( تعداد به ميليون قطعه ) ( ماهيان استخواني گذشته –حال- آينده توسعه پايداري – بهرام رضوي صياد ،1378)
سال13621363136413651366136713681369تعداد بچه ماهي سفيد273845527385142130سال13701371137213731374137513761377تعداد بچه ماهي سفيد11097100143125142129128سال1378137913801381138213831384تعداد بچه ماهي سفيد147.8147.4233225155179229
جدول 2- 5 آمار صيد سالانه ماهي از سال 1362  لغايت 1384  ( وزن به تن ) ( ماهيان استخواني گذشته –حال- آينده توسعه پايداري – بهرام رضوي صياد ،1378)
سال13621363136413651366136713681369استحصال سالانه ماهي سفيد15002000220035003500500065008500سال13701371137213731374137513761377استحصال سالانه ماهي سفيد885510920100851007511175952594356624سال1378137913801381138213831384استحصال سالانه ماهي سفيد69051012071996417898470379631
جدول2- 6 میزان رهاسازی بچه ماهی سفید درسالهای 1381-1391(سالنامه آماری سازمان شیلات ایران )
ماهی سفید13821383138413851386138713881389139013911550001793652291151744852624581871434000392792042726814429
نمودار2-1: میزان صیدماهی سفید در سواحل ایرانی دریای خزر (سالهای بهره برداری 1371 تا1390 )(سالنامه آماری شیلات،1390).

نمودار 2-2: میزان ضریب چاقی ماهی سفید در سواحل ایرانی دریای خزر (سالهای بهره برداری ،رضوی صیاد،1371 تا1390 )
نمودار 2-3: فراوانی طول چنگالی ماهی سفیددر سواحل ایرانی دریای خزر (سالهای بهره برداری ،رضوی صیاد،1371 تا1390 )
2-1-5-عوامل محیطی و تاثیر آن بر صید و مهاجرت ماهی سفید در حوزه جنوب غربی دریای خزر
دریای خزر، به عنوان زیستگاه منحصربه فرد و عمده ماهی سفید، در طی قرن جاری متحمل تغییرات اکولوژیک و مدیریتی گشته است، که یکی از تبعات چنین تغییراتی، تغییر در ترکیب و اجزای اکوسیستم شکننده دریایی است(امینیان فتیده و همکاران،1387). این تغییرات، باعث بروز تغییراتی در وضعیت زیستی، مهاجرت و به تبع آن، میزان صید ماهیان سفید میشود(قلیاف،2002). یکی از عوامل مهم در زیستگاه گزینی جانداران، بررسی ارتباط بین ویژگیهای جاندار و نوع محیط مورد نظر است که جاندار در آن به سر میبرد، که در این بین میزان دما و زمان مهاجرت به عنوان عوامل کلیدی از اهمیت بسزایی در رسیدگی جنسی و زمان تخمریزی در ماهیها برخوردار میباشد.
مطالعات متعددی نشان داده که ورود ماهی سفید به رودخانه برای تکثیر طبیعی تابع عوامل زیادی از جمله درجه حرارت آب، اکسیژن، pH آب وجریانات دریایی که عمدتا تحت تاثیر باد بوده، میباشد. در صورت مساعد بودن شرایط ذکر شده ماهيانی كه از نظر رسيدگي جنسي در مرحله 4 رسيدگي هستند شروع به مهاجرت به سمت رودخانه میکند. دما از مهمترین عوامل محیطی موثر در تخمریزی ماهیان سفید میباشد. در نیمه اول اردیبهشت، شرایط محیطی به گونهای است که شرایط برای مهاجرت با موفقیت کامل ماهی سفید نیست. دلیل این امر بالا رفتن دمای آب و شرایط جوی میباشد. در سواحل ايران، تجمع و پراكندگي اين ماهي به شدت وابسته به شرايط فيزيكي از قبيل درجه حرارت، جريان هاي دريايي و مواد غذايي است(شفیعی ثابت و همکاران،1387؛غنی نژاد،1372). شروع تخمریزی این ماهیان از در دمای 8 درجه سانتیگراد شروع شده و اوج تخمریزی این ماهی در دمای15-13 درجه سانتیگراد میباشد(برگ،1965). محققان در مطالعات دیگر به این نتیجه رسیدن که مهاجرتهای تولیدمثلی به سمت رودخانه در دماي 6 تا 22 درجه سانتي گراد اتفاق مي افتد ( کولیو21،1991) اوج كوچ گري ماهي سفيد درياي خزر به سپيدرود و احتمالاً رودخانه هاي ديگر در بخش جنوبي درياي خزر در دهه اول فروردين ماه، هنگامي كه دماي آب11 درجه سانتي گراد است صورت مي گيرد(خوال،1376).
از دیگر عوامل محیطی تاثیرگذار بر مهاجرت و صید ماهیان سفید، جنس بستر میباشد که بسته به نوع نژاد ماهی ، ماهی مهاجر زمستانه که به گیاه دوست  ( Phytophilic  )  معروف است معمولا روی  ساقه های نرم  و کلا روی گیاه تخمریزی می کنند اما ماهی مهاجر بهاره بسترهای سنگی و سنگلاخی را انتخاب می کند و به سنگ دوست (   lithophilic) معروف هستند.  ماهی ماده معمولا شکم خود را به سنگریزه ها و سنگهای کف بستر می مالد با این کار فشار بر روی تخمدان وارد می کند و با این کار مقداری از تخم های خود را از مجرای تناسلی خارج می کند در این هنگام ماهی نر نیز خود را به ماده نزدیک کرده و حرکاتی شبیه ماهی ماده انجام می دهد ضمن  این کار اسپرم را از مجرای تناسلی خود بطرف بیرون  میریزد در این زمان تلاقی اسپرم و تخمک باعث لقاح و تشکیل تخم می گردد. این در حالیست که محیط طبیعی مهاجرت و تخمریزی این ماهیان در شرایط نرمال و مساعد خود باشند ولی درحال حاضر اکثر رودخانه های محل تولید مثل طبیعی ماهی سفید  تحت تاثیر انواع دخالتهای انسانی می باشند که باعث بروز انواع آلودگیها، تخریب و تغییر در اکوسیستم رودخانه ها شده است(صمدانی و همکاران،1388).
ذخایر ماهیان پائیزه در گذشته بسیار چشمگیر بوده است، لیکن به دلیل از بین رفتن محلهای طبیعی تخمریزی، ذخایر آن به حداقل مقدار رسیده، اکنون سالانه فقط چندید هزار مهاجر پائیزه به تالاب انزلی مهاجرت می نمایند، و ذخایر مهاجران بهاره بیش از 90% از کل ذخایر ماهیان سفید را تشکیل میدهند.
اگرچه شيلات ايران در خصوص بازسازي ذخاير  ماهي سفيد اقدامات مفيدي انجام داده ليكن لازم است در ارتباط با ميزان تكثير مصنوعي و احياي محلهاي طبيعي تخمريزي و همچنين بهبود شرايط صيد و صيادي و كاهش صيد بي رويه و غير استاندارد اقدامات موثرتري را به مرحله اجرا بگذارد. در غير اينصورت ذخاير ماهي سفيد در سالهاي آينده كاهش خواهد يافت.
2-1-6-مروری بر مطالعات انجام شده(پیشینه تحقیق)
مهدی یوسفیان(1378)، ، مراحل مختلف تکامل تخمدان ماهی کفال پوزه باریک (Liza saliens) از نظر ریخت شناسی و بافت شناسی، مورد مطالعه و مقایسه قرار دادند. برای این منظور طی سالهای ۱۳۷۷ و ۱۳۷۸ بیش از یکصدو پنجاه عدد ماهی کفال از پره های صیادی در سواحل جنوبی دریای خزر تهیه و تکامل و رشد گناد آنها براساس پارامترهای ظاهری و بافتی مرحله بندی شدند. نتایج نشان داده، حداکثر شاخص گنادوسوماتیک22 در مرحله پنجم و دقیقا قبل از تخم ریزی در ماهی به ثبت رسید.
عقیلی و همکاران(1380)، گزارش داد، بیشترین میزان صید در واحد تلاش برای ماهی کفال پوزه باریک 18/0 کیلوگرم بود. دامنه سنی ماهی کفال پوزه باریک صید شده در خلیج گرگان1 الی 6 سال بوده و ترکیب سنی3 سال، بیشترین تعداد (6/48 درصد) از صید ماهی کفال پوزه باریک را شامل می شود. ماهی کفال پوزه باریک صید شده در خلیج گرگان دارای طولهای 11 الی 34 سانتی متر بوده و حداکثر فراوانی طولی آن در کلاسه (20-19) سانتی متری که حدود 25 درصد از صید این گونه را شامل می شود. دامنه تغییرات وزنی ماهی کفال پوزه باریک بین 360-20 گرمی بوده است که بیشترین فراوانی وزنی صید شده در وزن 220 گرمی قرار داشته و وزن نهایی 180 الی 240 گرم بیش از 50 درصد از صید فراوانی وزنی این گونه را شامل می شود. بیشترین میزان صید این ماهی در آبان ماه بوده است و دارای اوج دیگری نمی باشد.
پاتیمار (2003) به بررسی بعضی از خصوصیات بیولوژیکی کفال پوزه باریک در آب های میانکاله گرگان پرداخت. در این تحقیق ، سن، رشد و تولید مثل کفال پوزه باریک در طول یکسال 2003 – 2001 مورد بررسی قرار گرفت . بالاترین گروه سنی در جمعیت ماهیان صید شده ، برای ماهیان نر 6 سال و برای ماهیان ماده 7 ساله مشاهده شد. میانگین رشد هر دو نوع جنس کفال مورد نظر، حدود 478/2 برای نرها و 545/2 برای ماده ها بوده که بیشتر از 40% رشد را نشان داده اند. شاخص GIS به طور میانگین در جنس ماده 973/5 و برای نرها 996/1 بوده است.
هوتوس23(2003) به مطالعه پارامترهای سن، رشد کفال طلائی در تالاب مسولونگی(یونان)، پرداخت. نتایج این تحقیق نشان داده که میانگین طولی مجموع 1048 نمونه صید شده این گونه، 59-9 سانتی متر و رنج سنی آن ها در حدود 8-0 سال بوده است. همچنین اغلب ماده ها در رنج سنی 8-7 سال بودند.
فضلی و همکاران،(1383)، به بررسی صید و برخی جنبه های زیست شناختی کفال طلائی در حوضه جنوبی دریای خزر پرداختند. در این مطالعه صید و صید در واحد تلاش سالهای 83- 1370 الی 81-1380 و همچنین شاخص های مهم زیستی شامل: طول، وزن و سن کفال طلائی طی سالهای 80 الی 1379 و 81 الی 1380 مورد بررسی قرار گرفت. تجزیه و تحلیل اطلاعات نشان داد که مطابق افزایش تلاش صیادی ، میزان صید و صید در واحد تلاش کفال طلائی افزایش یافته ولی شاخص های زیستی تغییری را نشان ندادند. بنابراین می توان نتیجه گرفت که ذخایر این ماهی در شرایط مطلوبی قرار دارد.
عبدالملکی و همکاران(1383)، به ارزيابي ذخاير ماهي سفيد در سواحل ايراني درياي خزر در سال بهره برداري 1383 – 1382 در مناطق انزلي، كياشهر، نوشهر، بابلسر و تركمن، پرداختند. كل صيد انواع ماهيان استخواني حدود 5/15 هزار تن برآورد شد كه صيد كل ماهي سفيد 8477 تن برآورد گرديد. ميانگين طول چنگالي ماهي سفيد برابر7/36±1/6سانتيمتر و دامنه طولي ماهيان صيد شده تـوسـط شـركتهـاي تعـاونـي پـره از 21 تا 69 سـانتـيمتـر و دامنه سني نيز از 1 تا 8 سال با ميانگين 82/3±37/1 سال بود. گروه هاي سني 4، 3 و 5 ساله در مجموع 87 درصد از تركيب سني را بخود اختصاص دادند.
عبدالملکی و همکاران(1384)، به بررسی زیست سنجی ماهی سیم حوضه جنوبی دریای خزر، پرداخت. نتایج این بررسی نشان داده،متوسط طول،وزن و سن این ماهی بترتیب3/3± 7/21 سانتی متر، 88/99± 2/191 گرم و91/ 0±72/2سال بوده است.
عبدالملکی(1385)، به بررسی روند تغییرات ذخایر ماهی سفید دریای خزر در طی ده سال1379-1369 پرداخته و میزان بیوماس ماهی سفید را با سالهای 1350 مورد مقایسه قرار داد. نتایج این تحقیق نشان داده که میانگین بیوماس ماهی سفید در ده سال ذکر شده، 22750 بوده که نسبت به سال 1350 بیش از 17 درصد افزایش یافته است. از طرفی به دلیل برداشت بیش از حداکثر محصول قابل برداشت، بعلاوه پایین آمدن وزن بچه ماهیان رها سازی شده و کاهش ضریب بازگشت، باعث گردیده ذخیره ماهی سفید طی سالهای 1377 و 1378 روند کاهشی داشته باشد.
عبدالملکی(1386)، ساختار جمعیت و وضعیت صید ماهی سفید در سواحل ایرانی دریای خزر با استفاده از ترکیبی از دادههای فراوانی طولی و دادههای طول در سن که از طریق نمونه برداریهای ماهانه از صید تجاری به دست آمده، مورد مطالعه قرار داد. نتایج حاصل از تحقیقات نشان داده که میزان صید ماهی سفید حدود 5/43% از صید کل ماهیان استخوانی را شامل میشد. گروههای سنی 3، 4، 5 ساله (از بین گروههای سنی 8-1 ساله از نمونهها)، مجموعا 8/85% ترکیب سنی را به خود اختصاص دادند. دادههای حاصل از تحقیق حاصل حاکی از این است که رشد ماهی سفید در سواحل ایرانی دریای خزر در مقایسه با سالهای قبل روند کاهشی داشته که به نظر میرسد از آثار تکثیر مصنوعی طی 20 سال اخیر و عدم بهگزینی مولدان به هنگام تکثیر مصنوعی باشد.
گلشاهی و مرادنژاد(1387)، به منظور بررسی روند مهاجرت ماهی سفید، به نمونه برداری 40 روزه طی سالهای87-86، در رودخانه گهرباران پرداختند. نتایج نشان داد که تعداد مولدین نر، بیشتر از دو برابر مولدین ماده،و میانگین طولی ماده بیشتر از نرها بود. از طرفی بیشترین مهاجرت و بالاترین میزان تخمریزی در دهه دوم(نیمه اول فروردین ماه)، بوده است.
شفیعی ثابت و همکاران(1387)، خصوصيات بافتي تخمدان ماهي سفيد درياي خزر در استان گیلان تخمدان 64 عدد ماهي سفيد پس از صيد، جهت بررسي هاي بيولوژيكي، پارامترهايي همانند طول، وزن بدن، وزن گناد و مراحل رسيدگي جنسي، مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج نشان داد روند تغييرات تدريجي شاخص وزن گناد ماهي سفيد ماده در طول دوره نمونه برداري نشان داد كه شاخص وزني گناد در ماه بهمن داراي روند افزايش تدريجي بود و در طول ما ه هاي اسفند و فروردين افزايش معني داري را از خود نشان داد و پس از آن مقدار به طور ناگهاني افت نمود.
امینیان فتیده و همکاران(1387)، به تعیین مراحل رسیدگی جنسی ماهی سفید از طریق بررسیهای زیستی و بررسیهای بافتی اندام جنسی در بخش جنوبی دریای خزر، پرداخت. میزان رسیدگی جنسی بر اساس روش 6 مرحلهای مورد مطالعه قرار گرفت، به این ترتیب که ماهیان ماده در فصل اسفند ،مرحله چهارم، فصل فروردین، مرحله پنجم، فصل اردریبهشت، مرحله پنجم، در بیشترین میزان خود قرار داشتند. ولی نرها در تمامی ماههای اسفند، فروردین، اردیبهشت دارای مرحله جنسی چهارم و پنجم یا ششم غیرفعال بودهاند.
صمدانی و همکاران(1388)، به بررسی تنوع و پراکنش انواع گونه ماهیان استخوانی(سفید، کپور دریایی، کفال، شگ ماهی، سوف و سیاه کولی) در اعماق کمتر از ده متر در حوزه جنوبی دریای خزر با استفاده از شاخص صید به ازای تلاش و ساختار جمعیت از جمله طول کل و وزن وسن در سال 86-1385 پرداختند. عملیات نمونه برداری در 5 منطقه با استفاده از دام گوشگیر صورت پذیرفت. در مجموع از تعداد 227 قطعه ماهی صید شده، ماهی کپور دریایی32 قطعه بوده که میزان صید 5/0 قطعه در هر تلاش، میانگین طولی7± 6/ 31سانتی متر، میانگین وزنی6/242± 5/379 گرم و میانگین سنی 4-2



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید