c (2768)

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
پایان نامه کارشناسی ارشد
رشته حقوق جزا و جرم شناسي
موضوع:
بررسی تطبیقی جرایم منافی عفت مبتنی بر گوشی های هوشمند و مجازات آن
در فقه و قوانين موضوعه کشور ایران
استاد راهنما:
دکتر محمّدحسن محمّدي مظفّر
استاد مشاور:
دکتر سید علی جبار گلباغی ماسوله
نگارنده:
سيّدحامد صفوي ميرمحلّه
سال تحصیلی 1395-1394
سپاسگزاری:
در اينجا بر خود لازم مي دانم تا با توجّه به فرموده امام رضا (ع) « مَنْ لَمْ يَشْكُرِ الْمُنْعِمَ مِنَ الْمَخْلُوقِينَ لَمْ يَشْكُرِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَل » فرصت را مغتنم شمرده و از تمامی بزرگوارانی که مرا در تهیه این تحقیق یاری نمودند تشکر می نمایم. در صدر ایشان و ابتدا از اساتيد ارجمند جناب آقاي دكتر محمّد حسن محمّدي مظفّر و همچنين جناب آقاي دكتر سيّدعلي جبّارگلباغي کمال تشکر را دارم که قبول زحمت فرموده و راهنمایی این پایان نامه را پذیرفتند که از راهنمایی های بی دریغ ایشان کمال تشکر را دارم. همینطور از سایر اساتید بزرگوار دانشگاه و دوستانی که در ارائه این تحقیق از نظراتشان بهرمند شدم، بسیار متشکرم.
تقدیم به
شهداي مدافع حرم
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده 1
مقدمه 2
1 – بیان مسئله تحقیق 3
2 – اهمّیت و ضرورت انجام تحقیق 6
3 – اهداف تحقیق 6
4 – پرسش های تحقیق 7
5 – فرضیه های تحقیق 7
6 – سوابق و پیشینه تحقیق 8
7 – روش تحقیق 13
8 – ساختار تحقیق 13
9 – جنبه نوآوری و جدید بودن تحقیق 14
فصل اول: مفاهیم و مبانی نظری تحقیق 15
1-1 جرم انگاری 17
1-1-1 اقسام جرم انگاری 18
1-1-2 معیارهای جرم انگاری 18
1- معیار توازن دلایل (The Balancing of Reason) 19
2- معیار پذیرش و مقبولیت(Presumeption of the compliance) 19
3- معیار ممانعت از ضرر(Harm Principle) 20
4- معیار پالایش(Filtering) 21
1-1-3 آسیب های شایع در جرم انگاری جرایم منافی عفّت مبتنی بر گوشی های همراه 22
1-1-3-1 جرم انگاری انحرافات 22
1-1-3-2 تسری مجازات شرعی به جرم غیر شرعی 23
1-2 جرم 24
1-2-1 تمایز میان جرم و انحراف 25
1-2-2تقسیم بندی انواع انحرافات 27
1-3 جرایم منافی عفّت 28
1-3-1 غرایز جنسی 28
1-3-2 انحرافات جنسی 30
1-3-3 انواع انحرافات جنسی 30
1-4 گوشی هوشمند 32
فصل دوم: بررسی موانع حقوقی مبارزه و پیشگیری نسبت به جرایم منافی عفّت مبتنی بر گوشی های هوشمند 33
2-1 مشكلات تقنيني 34
2-1-1 حقوق جزا 34
2-1-1-1 حقوق كيفري ماهوي 36
2-1-1-1-1 مسائل حقوق جزای عمومي و اختصاصي 37
2-1-1-1-1-1 مسائل حقوق جزاي عمومي 37
1 – تعريف 37
2 – ماهيت 38
3 – ركن مادي (فعل مرتكب) 38
4 – حدود مسئوليت كيفري 39
2-1-1-1-1-2 مسائل حقوق جزاي اختصاصي 40
2-1-1-1-2 چالش هاي حقوقي جزاي ماهوي 43
2-1-1-2 حقوق كيفري شكلي 44
2-1-2 مسائل و مشكلات آئين دادرسي كيفري 45
2-1-2-1 تحقيقات مقدماتي 45
2-1-2-2 تفتيش و ضبط داده ها 46
2-1-2-3 جمع آوري، ذخيره و ارائه ي ادله ي اثبات 48
2-2 راهكارهاي مبارزه 50
2-3 حقوق كيفري ايران 54
2-4 قانون نحوه مجازات اشخاصی که در امور سمعی و بصری فعالیتهای غیر مجاز می نمایند 57
2-4-1 عنصر قانوني 59
2-4-2 عنصر مادي و صور مختلف تحقق بزه 59
الف: جرايم دسته اول 60
ب: جرايم دسته دوم 61
ج: جرايم دسته سوم 61
2-4-3 عنصر رواني 68
2-4-4 ضمانت اجرا 69
2-4-5 كيفيت مشدده 72
2-4-6 موارد بحث ضمانت اجرا 73
2-4-7 معاونت در جرم 73
2-4-8 شروع به جرم 74
2-4-9 كيفيات مخففه 74
2-4-10 اعمال تعليق و آزادي مشروط 75
2-5 تجاوز به حريم خصوصي 75
2-5-1 عنصر قانوني 76
2-5-2 ركن مادي 76
2-5-3 عنصر رواني 80
2-5-4 ضمانت اجرا 81
فصل سوم: پیشگیری از جرایم منافی عفّت 82
3-1 گسترش تدابير امنيتي 83
3-1-1 تعريف تدابير امنيتي 84
3-1-2 تبيين امنيت سيستم هاي الکترونیکی و شبكه اي 85
3-2 مسائل علوم جنايي 89
3-2-1 پيشگيري از جرايم الکترونیکی و اينترنتي 89
1- تدابير امنيتي اختياري براي كاربران 90
2- اجراي تدابير امنيتي 91
3- آموزش و ارعاب مرتكبين بالقوه 92
3-2-2 بزه ديده شناسي 93
3-3 پيشگيري جرم شناختي از جرايم جنسي و خلاف عفت عمومي 96
3-3-1 روش هاي پيشگيري وضعي 97
3-3-1-1 پيشگيري بزه ديدگي جنسي 97
3-3-1-1-1 ماهيت جرايم بدون بزه ديده 97
3-3-1-1-2 نقش بزه ديده در وقوع جرايم جنسي و خلاف عفت عمومي 99
3-3-1-2 استفاده از ظرفيت هاي اخلاقي با هدف پيشگيري از بزه ديدگيِ جنسي 100
3-3-1-2-1 بررسي نقش رعايت حجاب شرعي در پيشگيري از بزه ديدگي جنسي 101
3-3-1-2-2 آموزه هاي قرآن كريم در مورد حجاب زنان 101
3-3-2 پيشگيري جامعه مدار با اتكاء به شناخت ويژگي هاي اجتماعي 103
3-3-2-1 تجويز آموزش و تربيت جنسي در مراحل مختلف رشد فردي و اجتماعي 107
3-3-2-1-1 ماهيت برنامه هاي آموزشي – تربيتي جنسي 108
3-3-2-1-2 ضرورت اِعمال برنامه هاي آموزشي و تربيتي جنسي 109
3-3-2-1-3 موضوعات و مصاديق آموزش جنسي 111
3-3-2-1-3-1 شناخت عملكرد دستگاه تناسلي و علايم بلوغ جسمي و بازتاب رواني آن 111
الف: در جنس موافق 111
ب: در جنس مخالف 113
3-3-2-1-3-2 آموزش نحوه شكل گيريِ آميزش جنسي 114
3-3-2-1-3-3 تأثیر مدرسه در یادگیری و پیشگیری از جرم 115
3-3-2-2 تسهيل و تشويق ازدواج در ابعاد مختلف 115
3-3-2-2-1 نقش پيشگيرانه ازدواج دائم 115
3-3-2-2-2 نقش پيشگيرانه ازدواج موقت 117
3-3-2-2-2-1 اهداف متعه يا ازدواج موقت با توجه به ضرورت هاي اجتماعي 117
3-3-2-2-2-2 ملاحظات اجتماعي و ازدواج موقت 119
3-3-2-2-2-3 روش هاي بهره گيري از نقش پيشگيرانه ازدواج موقت 122
3-4 پیشگیرانه بودن اشتغال و مبارزه با بیکاری در اسلام 124
3-5 تأمين اجتماعى مناسب 126
3-6 درمان از طريق هیپنوتیزم (تلقين در خواب مصنوعي) 127
3-6-1 تاریخچه استفاده درمانی از هیپنوتیزم 128
3-6-2 درمان از طریق گفتگوی آزاد 129
نتيجه گيري 131
پیشنهادها 134
منابع 137
چکیده:
در عصر کنونی و در زمان حاضر اکتشافات و اختراعات گوناگون موجب تغییر و پیشرفت های شگرفی در زندگی انسانِ قرنِ 21 شده است. امّا این تکنولوژی ها به موازات نکات مثبت و مزایایی که برای بهبود کیفیت زندگانی بشر به ارمغان آورده اند، به جهت ماهیت دوگانه ای که دارند، درصورت استفاده مغرضانه و با سوء نیّت از سوی افراد سودجو، می توانند آسیب هایی جدّی و جبران ناپذیری برای افراد و اجتماع داشته باشند که پیش از این و با توجّه به امکانات موجود غیر ممکن می نمود. چنانچه این اعمال در حوزه جرایم منافی عفّت انجام شود، با توجّه به غير ملموس بودن آنها در مقايسه با جرايم منافي عفّت كلاسيك، موضوع بسیار پیچیده تر از پیش خواهد بود و بررسی چگونگی برخورد و پیشگیری از جرایم منافی عفّت مبتنی بر گوشی های هوشمند، یکی از شقوق قابل ملاحظه در این زمینه محسوب می گردد که موضوعی جدید می باشد و همچنین از نظر آمار وقوع، گسترش فراوانی در اقصی نقاط جهان و از آن جمله ایران داشته است و بررسی راهکارهای مبارزه و پیشگیری از آن، موارد قابل تأمّل و مثبتی را در این زمینه روشن می گرداند. ايران از كشورهايي محسوب مي گردد كه با تأخير، در زمينه جرم انگاري جرايم محيط سايبر اقدام نمود و در اين زمينه تا رسيدن به جايگاه مناسب، مسيري طولاني را بايد سپري نمايد. البته در اين زمينه اقدامات مجدّانه اي انجام شده است و بطور حتم با بهبود قوانين و آموزش افراد و با توجّه به زمينه هاي مذهبي و فرهنگي كشور ايران، در آينده اي نزديك شاهد نتايج قابل قبولي خواهيم بود.
واژگان کلیدی:
جرم انگاری، گوشي هاي هوشمند، جرايم منافي عفّت، مجازات، قوانين موضوعه
مقدّمه
بررسی جرایم گوناگون، شیوه برخورد و پیشگیری نسبت به آنها از گذشته تا حال مورد توجّه دانشمندان و فلاسفه حقوق کیفری بوده است و در هر زمان و به دلایل مختلف، بر جنبه ای خاص از موضع تأکید بیشتری صورت گرفته است. در دوره ای به جرم و برخورد با آن، در دوره دیگر مجرم و در دوره بعد این جامعه بود که هدف و غایت بررسی ها را به خود معطوف نموده بود. (گيدنز، 1383: 153)
موضوع جرایم منافی عفّت نیز از این امر مستثنی نبوده و نیست و به دلیل اهمّتی که دارد از دیرباز مورد توجّه اندیشمندان در رشته های مختلف بوده است و در علوم مختلف به آن پرداخته شده است. گاه مورد بررسی علم اخلاق بوده است، گاه در عرفان از آن دم زده اند یا در علوم زیستی از آن سخن می گشایند و یا در علم روانشناسی مورد بحث است یا دستمایه ای برای رشته ادبیات تا داستانی باشد برای مطالعه خوانندگان. (صفاري، 1380: 280 – 281)
در رشته حقوق نیز از این موضوع سخن ها به میان آمده است امّا هنوز تعریفی جامع و مانع و روشن از این موضوع در هیچکدام از قوانین یا در تحریرات حقوقی یافت نمی شود که مورد پذیرش عموم اندیشمندان واقع گردیده باشد.
برخی با بیان دلایلی روشن و در مواردی منطقی معتقدند که اعمال منافی عفّت تنها نوعی انحراف هستند که می توانند پیش زمینه ای برای وقوع برخی جرایم باشند و نباید آنها را بی مهابا جرم انگاری نمود.(علیزاده، 379: 31 – 36 و خاوری، 1384، 1: 266)
ولی با بررسی نگارش هاي مختلف در این زمینه می توان به این نکته پی برد که با وجود اهمّیت این قضیه در اجتماع و زحماتی که اندیشمندان در رشته های مختلف علمی برای روشن شدن موضوع متحمّل گشته اند، هنوز موضوع نیاز به بررسی های بیشتر دارد بخصوص در عصر حاضر و پیشرفت های شگرفی که در جامعه در زمینه ارتباطات رخ داده است و هر روز گسترش بیشتری می یابد و بر موضوع ارتکاب اعمال خلاف عفّت دامن می زند.
1- بیان مسأله تحقیق
عصر حاضر را باید عصر تکنولوژی و فناوری اطلاعات (Information technology = IT) دانست و باید پذیرفت که این تکنولوژی وارد اجتماع و در دسترس عموم مردم قرار گرفته است و در واقع جزئی لاینفک از زندگی امروز ما را تشکیل می دهد و توانسته است در بسیاری مواقع به استفاده کنندگان خویش سود رسانیده و علاوه بر افزایش سرعت، توانسته است بسیاری از هزینه های جاری را کاهش دهد.
در چند سال اخیر علم نسبت به گذشته پیشرفت های زیادی نموده است و قابل مقایسه با قبل نیست و آنچه امروزه با آن مواجه هستیم چیزی ورای تصوّر افراد عادی است كه شاید تنها در آثار تخیلی با چنین مواردی مواجه بودیم. یکی از تکنولوژی هایی که در چند ده سال اخیر بسیار مورد توجّه و استفاده عموم و آحاد مردم قرار گرفته است، تلفن بوده است. تلفن در آغاز بصورت ابتدایی و تنها برای انتقال صوت مورد بهره برداری قرار می گرفت ولی به مرور بر امکانات آن افزوده گشت و قابلیت حمل را دارا شد. در ابتدا که تلفن همراه وارد بازار عرضه و تقاضا گردید به دلیل قیمت بالای آن، تنها گروه کمی قادر به تهیه آن بودند لیکن به مرور و با پیشرفت تکنولوژی و با تعدیل قیمت آن و ازدیاد آن قانون گذار با جرائمی همچون مزاحمت های تلفنی یا شنود غیر قانونی مواجه گردید و اقدام به جرم انگاری و مجازات مرتکبین نمود. پس از مدّتی شرکت های تولید کننده، توانایی ضبط و پخش صوت را به آن افزودند؛ ولی پیشرفت در این زمینه به همین نقطه ختم نشد بلکه پس از چندی امکان ضبط و پخش تصاویر نیز به آن اضافه شد و حتّی کیفیت دوربین های موجود در گوشی های همراه به دوربین های حرفه ای نزدیک شد. جالب است بدانيد كه طبق مدارك و شواهد موجود، اولين فيلم بلند تاريخ سينماي جهان كه با دوربين يك گوشي (مدل NOKIA N8) ساخته شد، فيلمي بوده است با نام Olive (زیتون) كه در سال 1390 توسّط كارگرداني ايراني به نام هومن خلیلی در آمريكا كليد خورد. (سرویس خبري سایت تخصصی اطلاعات موبایل بازيابي شده در تاريخ 17/09/1390 ساعت 15:42 به آدرس: www.gsm.ir/news/show/8376) در ادامه قابلیت نصب انواع نرم افزار و در نهایت قابلیت انتقال اقسام مختلف داده ها و اطلاعات را بصورت بی سیم در خود گنجانید. بطور دقیق تر، در زمان کوتاهی تکنولوژی های جدیدی مانند دوربین و بلوتوث وارد این عرصه گردید و شاهد جرائمی جدید در این حوزه بودیم؛ لیکن به دلیل سرعت بالای پیشرفت علم و تکنولوژی و با توجّه به عدم نگارش قانون جامعی در این زمینه، با تکنولوژی روزآمدتری به نام گوشی های هوشمند (smartphone) مواجه هستیم. گوشی هایی با دوربین هایی با کیفیت، حافظه های چند گیگابایتی و قابل ارتقا، قدرت و توانایی های در اندازه رایانه و امکانات ارتباطی بی سیم مخابراتی که با توجّه به قیمت های قابل خرید و امکانات بالای خود، می توانند در دسترس بسیاری از مجرمین تازه کار یا باسابقه قرار گیرند. امکان ارتباط و انتقال داده ها بصورت بی سیم در ابتدا برای چند سانتی متر مقدور بود اما با گذشت زمان این فناوری نیز پیشرفت کرد و با اتصال به محیط مجازی اینترنت، در حال حاضر این توانایی جدید حد و مرزی برای خود نمی شناسد.
یک فرد در آن واحد می تواند درون گوشی خود یک کتابخانه تخصصی برای مطالعه داشته باشد، فیلم یک کنسرت (concert) را ببیند یا حتّی اقدام به کسب و کار در فضای مجازی اینترنت با سایر کشورها بنماید! امّا متأسفانه این گوشی های جدید هوشمند (SmartPhone) همچون اسلاف خود به موازات استفاده های مطلوب خویش، موجب نگرانی های بسیاری نیز شده اند؛ زیرا همانگونه که می توان از امکانات فراوان آنها در راه صحیح بهره برداری نمود، ممکن است این امکانات از سوی یک فرد برای انجام یک رفتار ضد اجتماعی و تسهیل در انجام یک جرم مورد استفاده قرار گیرد.
فرض مذکور در حال حاضر از یک نظر فراتر رفته است و در عمل، قضات در بسیاری از موارد با جرائمی روبرو می شوند که از طریق این تکنولوژی جدید بوقوع پیوسته است و کاملا با شکل و سیاق سنّتی و بدوی خویش متفاوت است و اصلاً قابل مقایسه با گذشته نیست؛ زیرا اولاً قدرت و توانایی ایجاد صدمه در آن بسیار رشد نموده است و ثانیاً در برخی مواقع با جرایمی مواجه می شویم که هر روز بر وسعت آن افزوده می شود و درواقع استمراری همیشگی دارد و قابل توقف نیست. مثلاً تصویری نامأنوس از فردی نامحرم، به دلایل و طرق مختلف به دست مجرم می رسد و او نیز آن را از راه های گوناگون مثل: اینترنت، شبکه های گفتگوی مجازی، بلوتوث و غیره به اشتراک می نهد و سایر افراد نیز پس از دریافت، آگاهانه یا غیر آگاهانه آن را دوباره منتشر می کنند و درواقع امکان توقّفی برای آن، چندان محتمّل نیست!
همچنین تعاریف سنّتی و کلاسیک پیشین، توان کافی برای توصیف جرائم مذکور را ندارند؛ زیرا جرائم ارتکابي از این طریق، در عین داشتن شباهت به شکل سنّتی خود، تفاوت های عمده ای نیز با آن دارند و لذا از لحاظ چگونگی کشف و اثبات نیز شرایط ویژه ای را طلب می کنند.
جرائم منافی عفّت در جامعه و در میان سایر جرائم ارتکابی دارای جایگاه ویژه ای می باشد. اینگونه جرائم در بیشتر موارد به دلیل آمیختگی تنگاتنگ با آبروی افراد، از دیگران مخفی می گردد و تنها شمار اندکی از اینگونه جرائم به دادگاه ها و محاکم قضایی راه می یابند و آمار دقيقي از نسبت جرايمي كه اعلام مي شود در مقايسه با جرايمي كه واقع شده است وجود ندارد. همينطور به فرض طرح دعوی در محاکم قضایی، به دلیل مشکل بودن اثبات آن ها از طریق ادله شرعی و قانونی، متّهم در بسیاری مواقع با حکم منع تعقیب مواجه خواهد گردید. (اجلالي، 1381: 110-127)
دلایل متفاوتی نیز برای سخت گیری زائدالوصف قانون گذار برای راه های اثبات این جرائم ذکر شده است تا جایی که برخی آنچنان به دید انکار به این قضیه می نگرند که پنداشته اند این سختگیری از آن جهت بوده است که اسلام خواسته است اینگونه جرائم تا جای ممکن اثبات نشود و دلایلی را نیز برای این عقیده خویش ذکر می نمایند که بسیار قابل تأمّل است.(حدادزاده نيري، 1388: 117) مانند آیه 12 سوره مبارکه حجرات که در بخشی از آن خداوند با لحنی آمرانه خطاب به مؤمنان می فرماید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا …» که تأکید گروه مذکور در آیه فوق بر واژه «لَا تَجَسَّسُوا» می باشد. همچنین روایاتی نیز در این زمینه وارد شده است مانند روایت جوانی که نزد امیرالمؤمنین علی(ع) اعتراف به لواط کرد و ایشان او را منع می نمود که با کمی تفاوت در الفاظ در کتب فروع كافى، عين الحياة، ثمرات الانوار و منهاج الدموع آمده است. لیکن مشهور چنین است که این سختگیری نشانه احترام بسیار به شخصیت افراد می باشد تا کسی نتواند بدون دلایل کافی دیگران را متّهم نموده و محکوم نماید تا از این رهگذر آسایش و امنیت در اجتماع حاکم گردد.(حرّ العاملي، 1374، 28: 162)
به هر ترتيب این تحقیق قصد دارد تا جرائم منافی عفت مبتنی بر گوشی های هوشمند را از جهات مختلف مورد بررسی و واکاوی قرار دهد تا پس از بررسی هایی که انجام می گردد و با توجّه به نتایج به دست آمده، به پرسش های مطروحه در این زمینه، پاسخ هایی متناسب و درخور شأن خواننده ارجمند ارئه نماید.

2- اهمّیت و ضرورت انجام تحقیق
همانگونه که پیش از این بیان گردید، جرایم منافی عفّت داری رابطه ای بسیار تنگاتنگ و ناگسستنی با حیثیت افراد هستند و این خود از اصلی ترین دلایل اهمّیت این موضوع می باشد.
ضرورت این تحقیق در وهله اول به موجب اهمّیت بالای موضوع در جامعه و میان اقشار اجتماع می باشد و در درجه دوم به دلیل توسعه و گسترش روزافزون تلفن های هوشمند در جامعه که به دلایل گوناگون به موضوعات خلاف عفّت در سطح جامعه دامن زده است، می باشد.
همینطور نبود تحقیقاتی مستقل در زمینه جرایم منافی عفّت که از هر دو منظر فقه و قانون به موضوع بپردازد و هم به پیشگیری از آن در مواجهه با تکنولوژهای جدید اشاره نموده باشد، ضرورت انجام این تحقیق را دوچندان می نماید.

3- اهداف تحقیق
هدف از انجام پژوهش حاظر بررسی انواع جرایم منافی عفّت مبتنی بر گوشی های هوشمند و راههای پیشگیری و تکرار آنها، همچنين بررسی سیاست قضایی کشور در مواجهه با جرایم منافی عفّت مبتنی بر گوشی های هوشمند و نيز بررسی تفاوت راه های کشف و اثبات جرایم منافی عفّت مبتنی بر گوشی های هوشمند نسبت به شیوه کلاسیک در فقه و حقوق موضوعه مي باشد.
سعی خواهد شد تا با بررسی زوایای گوناگون موضوع بیشتر روشن گردد. نتایج این تحقیق می تواند از سوی پژوهشگاه ها، دانشگاه ها، مؤسسات و مراکز آموزش عالی برای تحقیق های آتی مورد بهره برداری واقع شود. همچنین قوه مجریه و مقنّنه می توانند از نتایج این تحقیق منتفع گردند.

4- پرسش های تحقیق
1- وجه تمایز تعریف سنّتی ارتکاب جرایم منافی عفّت در فقه و حقوق با جرایم منافی عفّت مبتنی بر گوشی های هوشمند چیست؟
2- ادله اثبات دعوی در فقه و حقوق موضوعه برای اثبات جرایم منافی عفّت، چنانچه این جرائم از طریق گوشی های هوشمند صورت گرفته باشند، از نظر قابلیت استناد چگونه خواهند بود؟
3- مجازات جرایم منافی عفّت مبتنی بر گوشی های هوشمند نسبت به مجازات فقهی و حقوقی آن در شکل سنتی و کلاسیک خود، چه تفاوت هایی دارد؟
4- عمده ترین راه های پیشگیری از وقوع و یا تکرار جرایم منافی عفّت مبتنی بر گوشی های هوشمند چیست؟
5- فرضیه های تحقیق
1- وجه تمایز اصلی تعریف سنّتی ارتکاب جرایم منافی عفّت در فقه و حقوق با جرایم منافی عفّت، همان استفاده از گوشی های هوشمند برای ارتکاب جرم می باشد و همچنین در بسیاری موارد ممکن است جرمی فیزیکی همانند زنا یا لواط توسّط خود فرد انجام نشود.
2- طرق کشف و اثبات این جرایم در بسیاری موارد نسبت به شیوه های سنّتی موجود در فقه و حقوق، به سبب چگونگی ارتکاب اینگونه جرایم متفاوت می باشد و بنظر مي رسد برای بررسی صحّت و سقم ارزش دلایل، نظر کارشناس خبره در زمینه فنّاوری اطّلاعات مفيد باشد.
3- طبق قواعد کلّی موجود در فقه و حقوق، همچنین طبق فتوی مراجع عظام تقلید قابل تعزیر می باشند. البته بنظر مي رسد تفاوت بسیاری در مجازات جرم در شیوه جدید آن وجود دارد و سنگین تر بنظر می رسد.
4- اينطور به نظر مي رسد كه راه های پیشگیری از وقوع و یا تکرار جرایم منافی عفّت مبتنی بر گوشی های هوشمند وسيع بوده و نمی توان یک راه خاص را برای پیشگیری از اینگونه جرایم ارائه نمود.
6- سوابق و پیشینه تحقیق
جرایم منافی عفّت از جرائمی محسوب می شود که از دیرباز در قوانین کشورهای مختلف و در ادیان گوناگون به آنها پرداخته شده است و مرتکبین این قبیل جرائم تحت عناوین مختلف مجرم شناخته می شدند و دارای مجازات هایی بودند و شرع مقدّس نیز از همان آغاز و از آنجا که برای حیثیت و شخصیت افراد ارزش بسیاری قائل بوده است، از این مسئله براحتی عبور ننموده است و مجازات هایی بسیار سنگین برای این قبیل جرائم مقرّر نموده است که از آن جمله می توان به مسئله قذف و حکم مربوط به آن اشاره کرد. در قانون کشور ایران نیز از ابتدای قانون گذاری (سال 1285 هجري شمسي) تاکنون و در تمام ادوار گوناگون قانون گذاری به این جرائم پرداخته شده است و اندیشمندان و بزرگان بسیاری در این زمینه قلم فرسایی نموده اند. البته در سایر علوم و رشته ها همچون جامعه شناسی و روانشناسی نیز به این مسأله پراخته شده است.
در مورد جرایم رایانه ای و اینترنتی، ادله اثبات دعویِ مربوط به چنین جرائمی، پیشگیری از جرم و تکرار آن نیز در حقوق موضوعه ایران تحقیقات بسیاری صورت گرفته است. همچنین می توان برای بررسی بیشتر به آرا و فتاوی موجود رجوع کرد.
در این زمینه با تحقیقاتی در دو حوزه مختلف روبرو هستیم، یکی جرایم منافی عفّت و دیگری موضوع بسیار مهم پیشگیری از جرم که در ادامه به برخی از تحقیقات در این زمینه اشاره می شود:
پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی با عنوان مفهوم و تعیین مصادیق روابط نامشروع و جرایم منافی عفّت مشمول ماده 637 قانون مجازات اسلامی توسّط خانم زینب فضل کریمی در سال 1392 که در دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه پیام نور استان البرز ارائه گردید از نمونه های مرتبط با تحقیق حاضر می باشد. نگارنده در بخشی از پایان نامه خود چنین می نویسد: «بسیارند افرادی که به اصول اخلاقی و مذهبی پایبند نیستند و با ارتکاب عمل مجرمانه آسایش عمومی را از مردم سلب می نمایند. بنابراین تنها راهی که برای مقابله به نظر می رسد اعمال مجازات برای افرادی است که از مرزهای اخلاقی جامعه پا را فراتر می گذارند و موجبات بر هم خوردن نظم آن جامعه را به وجود می آورند. قانونگذار جمهوری اسلامی ایران با عنایت به مبانی و مستندات فقهی، برای مقابله با پدیده ی مجرمانه ی روابط نامشروع و عمل منافی عفّت با تصویب ماده ی 637 قانون مجازات اسلامی خواسته است عرصه را بر تبهکاران ببندد.» فلذا مشخّص است که ایشان چندان توجّهی به موضوع پیشگیری در چنین جرائمی نداشته اند.
از تازه ترین کتب منتشره در زمینه پیشگیری از جرم می توان به کتابی با عنوان «دانشنامه پیشگیری از جرم آکسفورد» اشاره نمود که در سال 1394 توسّط بنیاد حقوقی میزان و به کوشش حمیدرضا نیکوکار به زیور طبع آراسته گردید. این کتاب درواقع برگردان فارسی کتابي تحت همین عنوان است که شامل حدود 24 مقاله از اساتید دانشگاه آکسفورد می باشد و به مباحث گوناگون مطروحه درباره پیشگیری از جرم می پردازد. از نکات مهم و مثبت کتاب مذکور می توان به آمارهای ارائه شده در آن اشاره نمود که برای پژوهشگران رشته های جزا و جرم شناسی می تواند بسیار حائز اهمّیت باشد.
دکتر غلامرضا محمّدنسل در در سال 1391 اقدام به انتشار کتابی تحت عنوان «پلیس و پیشگیری از جرم» نمود که در واقع ترجمه تعدادی از مقالات خارجی پیرامون موضوع پیشگیری در يك مجلّد گردآوري نموده بود. ایشان مجدّداً در سال 1393 اقدام به انتشار کتابی با موضوع «پیشگیری از جرم از طریق طراحی محیطی» نمودند که شیوه و سبک کتاب پیشین خویش را در آن دنبال می نمودند. کتاب های ایشان از لحاظ نوع ترجمه، نمودارها و آمار ارائه شده و چگونگی ارائه مطالب، در نوع خود بسیار قابل تأمّل هستند لیکن همانطور که مشخّص می باشد، در نگارش ها و تحقیقات مذکور چندان توجّهی به موضوعات و موارد موجود در اجتماع یا قوانین کشور ایران نشده است و نویسندگان از ترجمه و بیان مطالب سایرین فراتر نرفته اند که اگر چنین می بود می توانست مفیدتر باشد.
آقای محمّدرضا رحمت نیز در سال 1388 اقدام به انتشار کتابی با عنوان «پیشگیری از جرم از طریق معماری و شهرسازی» نمودند که در آن نظریات مختلف در این زمینه را بیان داشته اند امّا اشکال اصلی نگارش هاي پیشین که عدم توجّه کافی به موارد موجود در کشور ایران بود، در نگارش مذکور هم وجود دارد.
همچنین آقای شهرام ابراهیمی در سال 1390 با انتشار کتابی با عنوان «مجموعه رویه های بین المللی پیشگیری»، رویه های بین المللی پیرامون این موضوع را مورد توجّه قرار دادند.
دکتر محمود مهدوی در سال 1391 از طریق انتشارات سمت اقدام به انتشار کتابی با نام «پیشگیری از جرم» نمودند که در آن به پیشگیری رشدمدار که مورد توجّه سازمان های بین المللی می باشد و تمرکز آن بر جوانان است، پرداختند. نوع بیان مطالب در نگارش مذکور از استحکام بسیار مناسبی برخوردار می باشد؛ لیکن توجّه چندانی به موارد اجتماعی و قانونی کشور ایران در آن صورت نگرفته است.
در سال 1393 کتابی تحت عنوان پیشگیری از جرم در قرآن کریم توسّط انتشارات پیام راشد تهران به قلم آقای جعفر رشادتی به چاپ رسید که با توجّه به نگرش نگارنده و بررسی موضوع پیشگیری از جرم در قرآن کریم بسیار حائز اهمّیت است.
می توان کتب و نگارش هاي دیگری را نیز بیان نمود که در زمینه پیشگیری از جرم در آنها قلم فرسایی شده است ولی اصلی ترین نکته ای که باید در آنها مورد توجّه قرار گيرد، عدم دقّت کافی نسبت به موارد اجتماعی و قانونی موجود در کشور ایران می باشد. البته در این میان هستند مواردی که در آنها به این مطلب توجّه گردیده است که از آن جمله می توان به رساله دکتری تحت عنوان «نقش دادستان در پیشگیري از وقوع جرم: از نظر تا عمل» نگارش آقای جان احمد آقایی در سال 1390 اشاره نمود که در نوع خود بسیار حائز اهمّیت می باشد و بطور مبسوط به بخشی خاص از موضوع در نظام حقوقی ایران پرداخته است.
در ذیل به برخی دیگر از نگارش هاي مرتبط با تحقیق حاضر بطور موردی اشاره می گردد:
از اولین تحقیقات آکادمیک در این زمینه به جناب آقای حسین رزمجو تعلّق دارد که در سال 1374 پایان نامه خودشان را تحت عنوان زنا و اعمال منافی عفت (در حقوق موضوعه و مذاهب اربعه) در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران دفاع کردند. دکتر محمود آخوندی در سال 1382 مقاله ای با عنوان اثبات جرائم منافي عفّت از نگاهي ديگر در مجله کتاب زنان به چاپ رساندند که در ارتباط با موضوع این تحقیق بسیار حائز اهمّیت می باشد و در سال 1382 آقای محمد هادی فاضل در همان مجله نقدی بر این مقاله نوشتند. رساله دکتری آقای عبدالصمد خرم آبادی تحت عنوان جرائم فناوری اطلاعات در سال 1384 در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران دفاع گردید. آقای اصغر احمدی موحد در سال 1386 در مجله پیام آموزش مقاله ای به چاپ رسانیدند با موضوع صلاحیت داسرا و دادگاه در رسیدگی به جرایم منافی عفّت. شاهپور دولتشاهی پایان نامه ای دارند با عنوان تحصیل و مستندسازی ادله دیجیتال در فضای سایبر که در سال 1388 در دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی ارائه گردیده است. هادی حسین نژاد در سال 1389 موفّق به دفاع از پایان نامه کارشناسی ارشد خود در دانشکده حقوق موسسه آموزش عالی غیرانتفاعی و غیردولتی شهید اشرفی با عنوان سیاست جنایی ایران در قبال برخورد با فعالیتهای غیر مجاز سمعی و بصری گردید و در همین سال آقای علیرضا منشی ابتاعی پایان نامه کارشناسی ارشد خویش را با موضوع بررسی تحلیلی جرایم سمعی و بصری در همین دانشکده به پایان رساند. در سال 1390 کتابی با عنوان تکرار جرم (بررسی حقوقی-جرم شناختی) توسّط آقای حسین غلامی به رشته تحریر درآمد که نشر میزان آن را چاپ نمود. در همین سال محمد علی نصرالهی در دانشکده علوم انسانی دانشگاه پیام نور استان تهران پایان نامه خود با موضوع بررسی جرایم افتراء، توهین و نشر اکاذیب در حقوق جزا و فقه امامیه را ارائه نمود. کتاب جرایم سمعی و بصری نگارش آقای حجّت میری که در سال 1391 توسّط انتشارات جاودانه (جنگل) به زیور طبع آراسته گردید. جناب آقای سعید بداغی پایان نامه کارشناسی ارشد خود را با موضوع بررسی فقهی و حقوقی جرایم در عالم مجازی (سایبری) در سال 1391 در دانشکده الهیات دانشگاه مازندران، دانشکده الهیات ارائه نمودند. همینطور سیدمهدی میرسلیمانی عزیزی پایان نامه اي دارند تحت عنوان جرم انتشار اسرار شخصی و خانوادگی در فضای مجازی که در همین سال در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی مورد دفاع قرار گرفت. حسن حیدری پایان نامه خویش را با عنوان اعمال صلاحیت کیفری در مورد جرائم ارتکابی در فضای سایبر در دانشکده حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی در سال 1392 به پایان بردند. همچنین آقای یوسف جلالیان پایان نامه خود را با موضوع واکاوی دلایل ناکارامدی پیشگیری از جرم در حقوق موضوعه کشور ایران در سال 1395 در دانشگاه آزاد واحد رشت به اتمام رساندند.
استاد مطهری (ره) نیز کتابی دارند تحت عنوان اخلاق جنسی در اسلام و جهان غرب که توسّط انتشارات صدرا به چاپ رسیده است.
درباره جرائمی همچون زنا و لواط و شرایط اثبات و مجازات آنها در فقه بررسی های فراوانی انجام شده است که برای مطالعه می توان به کتب فقهی موجود همچون کتب لمعه و شرح آن از شهیدین(ره) مراجعه نمود و از بارزترین این کتب می توان به رساله عملیه مراجع عظام اشاره نمود. در اینجا باید خاطرنشان کرد که هم در زمینه پیشگیری از جرم و هم در مورد موضوع جرائم منافی عفّت تحقیقات متعدّدی وجود دارد که هر کدام با توجّه به موضوع خود دارای جایگاه علمی ویژه ای هستند که از برخی از آنها در این تحقیق بهره برداری نموده ام لیکن ذکر نام تمامی آنها و همچنین بررسی هر کدام بطور مجزّا مورد نظر نمی باشد و تنها برای آگاهی خواننده ارجمند فهرستی از آنها در اینجا ذکر گردید که مراجعه و مطالعه آنها می تواند بسیار مفید باشد لیکن پرداختن به آنها در این تحقیق میسّر نیست و بررسی نگارش هاي موجود خود به تنهایی می تواند موضوع یک پایان نامه مستقل و یا حتّی رساله دکتری قرار گیرد.
امّا نکته ای که باید در اینجا ذکر گردد این مطلب است که تاکنون درباره طرق پیشگیری این جرائم منافی عفّت در منابع فقهی و نیز در حقوق جزا بطور تطبیقی کار نشده است و تحقیق مستقلی در این زمینه با در نظر گرفتن تکنولوژهای جدیدی مانند گوشی های هوشمند به چشم نمی خورد.

7- روش تحقیق
این تحقیق از نوع تحقیقات توصیفی – تحلیلی می باشد و از نوع پژوهش های کتابخانه ای و نیز اسنادی به شمار می رود.

8- ساختار تحقیق:
ما در این تحقیق سعی خواهیم نمود تا با بررسی زوایای مختلف موضوع و با در نظر گرفتن یافته های موجود در سایر تحقیقات مرتبط، به تبیین زوایای مختلف موضوع بپردازیم؛ لذا پس از بیان مفاهیم و مبانی نظری تحقیق و پایه ریزی مباحث تحقیق در فصل اول، در فصل دوم به بررسی مباحث مربوط به اعمال منافی عفّت در فقه و قانون خواهیم پرداخت و در فصل پایانی بطور اختصاصی به روش های پیشگیری مربوط به این مورد که در فقه و حقوق ارائه گردیده است می پردازیم.
ساختار تحقیق شامل موارد ذیل می باشد:

روش گردآوری اطلاعات:
روش گردآوری اطلاعات کتابخانه ای می باشد.
ابزار گردآوری اطّلاعات:
در این تحقیق از فیش برداری و بانک های اطّلاعاتی و شبکه های کامپیوتری استفاده می گردد.

روش ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده ها:
از آنجا که این تحقیق دارای داده های آماری نمی باشد لذا پس از مطالعه منابع و اشراف به زوایای گوناگون موضوع، پیرامون سئوال و فرضیه های مطرح شده بررسی های لازم صورت می پذیرد تا بر اساس آن پاسخ های متناسب ارائه گردد.

9- جنبه نوآوری و جدید بودن تحقیق
پدیده ای به نام گوشی هوشمند خود از اختراعات جدید می باشد که عمر چندانی ندارد هرچند جرائم مبتنی بر گوشی های همراه در گذشته و در برخی از برهه ها مورد توجّه قرار گرفته است – مانند پرداختن به معضل جرائم مربوط به (Bluetooth) در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران – لیکن با توجّه به تحقیقات انجام شده پیشین درباره جرائمی همچون جرائم رایانه ای و اینترنتی، به نظر می رسد پرداختن فقهی و حقوقی به ادله اثبات، مجازات و پیشگیری از جرایم منافی عفّت که از طریق گوشی های هوشمند انجام شده باشند، در نوع خود از اولین پژوهش ها در این زمینه می باشد و تاکنون بررسی کاملی در خصوص جرائم منافی عفّت در بستر گوشی های هوشمند در رشته حقوق به رشته تحریر درنیامده است.
در انتها این نکته خاطرنشان می گردد که به دلیل ویژگی های خاص جرایم منافی عفّت و حساسیت موضوع در جامعه اسلامی ایران، به دلیل رعایت و حفظ برخی حریم ها، به اجبار از ذکر برخی نکات صرف نظر شده است و همچنین در برخی موارد بگونه ای گذرا و در لفّافه برخی موارد و مطالب بیان شده است که به سبب شرایط موضوع مورد تحقیق، ناگذیر به انجام این عمل بوده ایم.
فصل اول:
مفاهیم و مبانی نظری تحقیق

اجرای قانون را نباید نمادی از قدرت و اقتدار دولت قرار داد زیرا قدرت بیش از حد، به دنبال خود افراط و تفریط و در نتیجه تباهی را خواهد داشت. سعدی شیرازی در زمینه گزینش قدرت و ضعف شعری دارد به این مضمون:
من آن مورم که بر پایم بمالندنه زنبورم که از نیشم بنالند
کجا خود شکر این نعمت گزارمکه زور مردم آزاری ندارم(سعدي، مثنوي 32)
این تئوری دارای بحثی تاریخی در خود می باشد که با اشاره ای به سخنی از شهید مطهّری (ره) کلام را بطور موجز ادامه می دهیم. استاد مطهری در پاسخ به این طرز تفکّر چنین می فرماید:
نه آن مورم که بر پایم بمالندنه زنبورم که از نیشم بنالند
چگونه شکر این نعمت گزارمکه دارم زور و آزاری ندارم
آری استاد شهید در کلامی کوتاه پاسخ این طرز تفکّر اشتباه تاریخی را بیان نموده اند. نه ضعف مورد پسند است و نه قدرت بیش از حد و آنچه باید رعایت نمود اجرای قانون به عنوان نمادی از عدالت است نه نشانه ای از قدرت.(مطهري، 1383: 115-116)
مطابق یک قاعدۀ اصولی مقدّمه واجب، واجب است.(سميعي، 1386، 9: 250-251) ما نمی توانیم بدون در نظر گرفتن و رعایت اصول و مبانی قانون گذاری نسبت به جرایمی که جامعه را مورد آسیب قرار داده است بصورت سریع، سرکوبگرانه و بدون بررسی های لازم جرم انگاری نماییم.
علی الاصول وضع قوانین برای حفظ نظم نظام اجتماعی صورت می گیرد و قانون گذاری در مقام محدود نمودن آزادی و استقلال فردی بصورت کیفری، استثنایی بر این موضوع می باشد و در تنقیح قوانین، باید به اصول، مبانی و توجیهات عقلی توجّه نمود و به حدّ مقتضی اکتفا نمود. رعایت حقّ آزادی، امنیت خصوصی و استقلال فردی از مسائلی است که باید در جرم انگاری و قانون گذاری رعایت گردد و نباید در امر تصویب قوانین بگونه ای عمل شود که تصوّر گردد دولت در پی افزایش قدرت خویش و دخالت در حقوق و آزادی های افراد می باشد.
البته سیاست جنایی تقنینی هر کشور نسبت به کشور دیگر متفاوت و تابع نوعی نگرش خاص نسبت به اصول و مقررات قانون گذاری می باشد که تفاوت آنها در کشورهای مختلف منتج به ایدئولوژی ها و عقاید مختلف و در یک کلام نوعی سیاست جنایی مختصّ همان گشور خواهد شد.(مارتی، 1381، 1: 27-28)
1-1 جرم انگاری
در مقام تعریف باید گفت طبق ماده 2 قانون مجازات اسلامی مصوّب سال 1392 «هر رفتاري اعم از فعل يا ترك فعل كه در قانون براي آن مجازات تعيين شده است جرم محسوب مي شود.» همچنین فلاسفه جرم را نوعی دور شدن از هنجارها و نقض آنچه باید باشد تفسیر نموده اند(مارتی، 1381، 1: 80) و جرم انگاری در واقع فرایندی است که طی آن قانونگذار رفتاری جدیدی را در زمره جرایم قرار می دهد، آن را جرم قلمداد می کند و برای آن مجازات تعیین می نماید. البته مواردی هم وجود دارد که ممکن است رفتاری که در گذشته جرم نبوده است، جرم تلقّی گردد و یا رفتاری که در گذشته برای آن مجازات تعیین شده بود فاقد وصف کیفری گردد که چنین مواردی در مواقعی که دیدگاه و ایدئولوژی جامعه و بطور کلّی سیاست قضایی کشور دگرگون می گردد مثل بروز انقلاب ها و یا بوجود آمدن دیکتاتوری ها به وفور به چشم می خورد. بعنوان نمونه عملی این موضوع که به بحث این تحقیق نیز ارتباط دارد می توان به موضوع حجاب و کشف آن در زمان شاهنشاهی اشاره نمود که در برهه ای از زمان حتّی برای داشتن حجاب افراد دچار مشقّت می شدند و در دوره ای دیگر داشتن حجاب یا عدم آن در نظر قانون یکسان بود و در زمان حاضر با کسانی که آن را رعایت نکنند برخورد می گردد.(ابرهيم زاده؛ عابدي، 1377: 114-130)
پس باید دانست که تئوری حاکم بر نظام قانونگذاری هر کشوری می تواند مورد دگرگونی واقع شود و در مواقعی این دگرگونی می تواند موجب تغییرات اساسی در امر جرم انگاری رفتارهای افراد جامعه شود.(براي نمونه مي توان به اعلام رسمي قانون كشف حجاب در تاريخ 17/10/1314 در ايران اشاره نمود.)
1-1-1 اقسام جرم انگاری
جرم انگاری رفتارهای افراد جامعه توسّط قانونگذار را می توان به سه نوع مختلف تقسیم نمود(ناتری، 1387: 95) که دو نوع آن از طریق تصویب قانون صورت می گیرد و نوع سوم که بدون تصویب و تجویز صریح قانون انجام می شود:
1- جرم انگاری قانونی بطور نظری: در این روش جرم انگاری فرایندی است که طی آن قانونگذار رفتار جدیدی را مشمول مجازات قرار می دهد.
2- جرم انگاری قانونی بطور عملی: این روش شامل فرایندی می شود که طی آن قانونگذار قانونی را که موجود است یا متروک گشته احیا می نماید و عملی جدید را با آن منطبق می گرداند.
3- جرم انگاری قضایی: در واقع این مورد همان رأی وحدت رویه است. در این روش جرم انگاری، در عملِ قانونگذار نقشی ندارد؛ بلکه قضات دادگاه ها هستند که با تفسیر موسّع قوانین کیفری موجود، قانون جدیدی را از طریق رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور ایجاد می نمایند.
بنظر می رسد، بهترین شیوه جرم انگاری و قانون گذاری در امور کیفری، جرم انگاری قانونی بطور نظری می باشد که در این شیوه قانونگذار با بررسی رفتار مورد نظر و میزان تأثیر تخریبی آن نسبت به هنجارهای موجود در جامعه و در جهت حفظ حقوق مادی و معنوی جامعه و با در نظر گرفتن تمامی اصول و رعایت جوانب احتیاط، اقدام به جرم انگاری و وضع قوانین کیفری جدید می نماید.
1-1-2 معیارهای جرم انگاری
معیارهای گوناگونی برای جرم انگاری بیان گردیده است که در عین تفاوت با یکدیگر، رعایت هر کدام در جای خود می تواند ما را در نیل به مقصود که جرم انگاری و وضع قانونی مناسب در جهت مقابله و پیشگیری از جرایم منافی عفّت و تکرار آن در سطح جامعه می باشد، یاری نماید.
1- معیار توازن دلایل (The Balancing of Reason)
این معیار از عقاید فلاسفه حقوق کیفری استنباط شده است. آنان عقیده داشتند که برای اینکه رفتاری را جرم قلمداد کنیم باید آن را در یک کفه ترازو قرار دهیم و عواقب و نتایج و در یک کلام عاقلانه بودن و فواید جرم انگاری عمل مورد نظر را در جامعه مورد سنجش قرار دهیم.(ابرند آبادی، 1384: 28) اگر کفه فواید سنگین تر بود اقدام به جرم انگاری می نماییم و اگر نه از جرم انگاری عمل مورد نظر خودداری می شود.
بر اساس اين معیار باید دید هزینه جرم انگاری عمل مذکور چقدر است؟ به بیان دیگر دلیل جرم انگاری یک رفتار خاص، فقط و فقط خصوصیات موجود در آن نیست زیرا ممکن است اصول دیگری در مقابل آن قرار گیرند که نوعی دیگر از قانونگذاری را توجیه نمایند.( Bayle, 1975: 175) به بیان دیگر، خصوصیات یک عمل می تواند دلیل لازم برای جرم انگاری یک عمل باشد امّا همیشه دلیل کافی محسوب نمی گردد.
2- معیار پذیرش و مقبولیت(Presumeption of the compliance)
این معیار به جامعه به عنوان ملاک تعیین و تشخیص جرایم می نگرد(ابرند آبادی، 1384: 30) و برای نظر جامعه نسبت به رفتارهایی که قصد جرم انگاری آنها را داریم ارزش فراوانی قایل می گردد.
البته در جرم انگاری قوانین چنانچه تنها به یک زمینه و معیار خاص توجّه نماییم احتمال اشتباه بسیار بالا خواهد رفت و در مواردی ممکن است به رفتارهایی برخورد کنیم که با ملاک پذیرش جامعه قابل توجیه باشد لیکن با در نظر قرار دادن معیار پیشین و هزینه جرم انگاری رفتار مورد نظر، به این نتیجه برسیم که عدم جرم انگاری رفتاری خاص، بیش از جرم انگاری آن مفید خواهد بود و یا ضرر کمتری را به دنبال دارد. بسیار اتّفاق می افتد که قانونگذار اقدام به جرم انگاری رفتاری خاص می نماید و علاوه بر افزایش حجم قوانین کیفری موجود، دایره آزادی افراد را محدود می نماید ولی می توانست با اتّخاذ تدابیری غیر کیفری یا لااقل غیر سرکوبگرانه در سطح اجتماع، مقابله ای مناسب



قیمت: تومان

c (2779)

دانشگاه علامه طباطبایی
دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی
پایان نامه دوره کارشناسی ارشد رشته فلسفه گرایش منطق
آراء و نوآوری‌های فلسفی- منطقی ویلفرد سلرز
زهرا مقیم‌خان
استاد راهنما
جناب آقای دکتر احمدی افرمجانی
استاد مشاور
سرکار خانم دکتر نباتی
بهمن‌ماه 1390
فرم گردآوری اطلاعات پایاننامهها
کتابخانهی مرکزی دانشگـــاه علامه طباطبائی
عنوان:
آراء و نوآوری‌های فلسفی منطقی ویلفرد سلرز
نویسنده/ محقق:
زهرا مقیم‌خان
مترجم: استاد راهنما:
جناب آقای دکتر علی‌اکبراحمدی افرمجامی استاد مشاور: سرکار خانم دکتر فرشته نباتی
استاد داور: جناب آقای دکتر نصری
کتابنامه: واژه نامه:
نوع پایان نامه: بنیادی ن توسعهای کاربردی
مقطع تحصیلی: کارشناسی ارشد سال تحصیلی: 91-90
محل تحصیل: تهران نام دانشگـــاه: علامه طباطبایی دانشکده: ادبیات و زبانهای خارجی
تعداد صفحات: 152 صفحه گروه آموزشی: فلسفهکلیدواژه ها به زبان فارسی:
ویلفرد سلرز – تجربه‌گرایی- داده – افسانه داده – افسانه جونز – محتوای حس- معنی‌داری –نقل‌قول نقطه‌ای
کلیدواژه ها به زبان انگلیسی:
Wilfri Sellars – Emprisism – The Given – Myth of the Given – Myth of Jones – Sense contents – meaning – dot_quot

چکیدهالف. موضوع و طرح مسئله (اهمیت موضوع و هدف):
موضوع رساله معرفی آراء فیلسوف بزرگ ویلفرد سلرز می باشد که پیوندی را میان فلسفه تحلیلی و فلسفه سنتی غرب برقرار ساخته است. ازآنجا که در جامعه ایران این دو فلسفه به طور مجزا مورد مداقه قرار گرفته و نیز از آنجا که فلسفه شاگردان این فیلسوف که متاثر از او بودند در ایران شناخته شده است، به نظر می اید که معرفی آراء چنین فیلسوفی اهمیت خواهد یافت.
ب. مبانی نظری شامل مرور مختصری از منابع، چارچوب نظری و پرسشها و فرضیه ها:
در این رساله پرسشهایی بدین شرح مطرح می شود:
• مهم‌ترین مشکل تجربه‌گرایان از نظر سلرز چیست؟
• چرا شناختی که از طریق داده حسی بدست می‌آید نمی‌تواند از نظر سلرز شناخت درستی باشد؟
• چه رابطه ای میان داده های حسی و فلسفه ذهن سلرز وجود دارد ؟
• چه رابطه ای میان ادراکات و تفکرات با توجه به فلسفه ذهن سلرز وجود دارد؟
• دستاورد سلرز در رابطه بین زبان و معناداری چیست؟
فرض بر این است که سلرز پایهگذار شیوهی نوینی در اندیشهی فلسفه تحلیلی زمان خود است و بر این اساس متفکر تأثیر گذاری در روند اندیشهی فلسفه تحلیلی بر مبنای فلسفه تجربه‌گرایی به شمار میرود.
برای پاسخ به این پرسشها پس از بررسی زمانه سلرز و تحولات دوران کودکی تا بزرگسالی وی با استفاده از کتب اصلی سلرز و مقالات و سخرانی‌های او، و همچنین مقالاتی از شاگردان او نظیر جان مک داول و نیز آثاری از ویلم دوریس و چند کتاب دیگر به بررسی زمینههای فکری سلرز و نظرات فلسفی وی می پردازیم. در این رساله بیشترین تاکید بر اثار مهم و تاثیر گذار خود فیلسوف از جمله تجربه‌گرایی و فلسفه ذهن می باشد و به برخی از چالش هایی را که نظرات او برای فلاسفه ایجاد کرده است پرداخته شده است.

پ. روش تحقیق شامل تعریف مفاهیم، روش تحقیق، جامعهی مورد تحقیق، نمونهگیری و روشهای نمونهگیری، ابزار اندازهگیری، نحوهی اجرای آن، شیوهی گردآوری و تجزیه و تحلیل داده ها:
ت. یافتههای تحقیق:
این تحقیق نشان میدهد که سلرز تجربه‌گرایی را بر شانه های فلسفه تحلیلی استوار ساخته است و با نشان دادن خطاهایی که تجربه‌گرایان و نظریه‌پردازان داده حسی در زمینه داده‌های حسی ورابطه داده های حسی با محتوای مفهومی‌شان داشته اند راه را برای فلسفه ذهنی باز می کند که متاثر از فلسفه رایل است. همچنین در زمینه زبان و رابطه آن با معنی داری سلرز نگاه جدیدی را در این عرصه وارد می کند که نقطه عطفی برای فلسفه زبان به حساب می‌آید.
ث. نتیجهگیری و پیشنهادات:
سلرز را می توان متفکری دانست که نگاهی تازه را در فلسفه تحلیلی وارد می‌سازد او تلاش دارد که تجربه گرایی را با رویکردی تحلیلی به چالش کشیده و مشکلات آنها را ریشه یابی کند. فلسفه او را می توان تلفیقی از آراء کانت و پیروانش و اراء فلاسفه‌ای چون کواین دانست. او از دو افسانه سخن می گوید و بیشتر عمر خود را به تحلیل و بررسی آنها می پردازد.
از آنجا که در جامعه دانشگاهی و غیر دانشگاهی ایران فلسفه های سنتی غربی و تحلیل زبانی هرکدام به طور مجزا مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته شایسته است که به مطالعهو تحقیق درمسائل و فلاسفه ای پرداخت که به دنبال ایجاد پیوندی میان این دو شیوه تفکر هستند. سلرز متفکری است که مطالعه در باره آن مفید به نظر میرسد. زیرا در محافل دانشگاهی ایران بدون آنکه به نقش و اهمیت این فیلسوف توجهی شود به نقد و تفکر درباره فلاسفه ای پرداخته شده است که تفکر خود را وام دار فلسفه سلرز هستند. و از آنجا که سلرز فیلسوفی است که دریافتن اساس فلسفه او به سادگی میسر نیست همراه شدن با نقد و نظر شاگردان و مفسرین او نیز می تواند در شناخت بهتر فلسفه سلرز یاری بخش باشد.
صحت اطلاعات مندرج در این فرم بر اساس محتوای پایان نامه و ضوابط مندرج در فرم را گواهی می نمایم.
نام استاد راهنما:
سمت علمی:
رئیس کتابخانه: نام دانشکده: دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی
چکیده:
در سده نوزده و بیست میلادی دو جریان بزرگ فلسفی راه خود را به محافل متفکران و روشنفکران غربی باز کرده بود. جریان‌هایی که هرکدام زمینه‌ساز ایجاد نظامهای فکری بزرگی می‌شدند. از یک طرف جریانی بود که از قرنها پیش توسط سقراط و افلاطون براه افتاده بود و همچنان پیش می رفت و از طرف دیگر جریانی بود که توسط فرگه و راسل پایه ریزی شده بود و به فلسفه تحلیل زبانی شهرت یافت. در این دوره سلرز نگاهی تازه را به این جریان‌ها افزود. او که هم به فلسفه سنتی آشنا بود و در میان آنها به آراء کانت علاقه داشت و هم آراء ویتگنشتاین و کواین را در تحلیل زبانی‌ها دنبال می کرد، کوشید بین این دو پیوندی برقرار سازد. وی بنیانگذار مکتبی شد که اکنون به مکتب پیتزبورگ مشهور است.
سلرز با نقد تجربه گرایی آغاز می کند و می کوشد به شیوه تحلیل زبانی خطاهای ایشان را در برداشتشان از داده حسی نشان دهد. علاوه بر آن فلسفه ذهنی را با نقد فلسفه رایل و مبتنی بر نگاهی رفتارگرایانه پایه ریزی می سازد.این رساله می کوشد به نقدها و نظرهای سلرز بپردازد و چالشی را که به دلیل دشوار نویسی‌اش پیش روی متفکرین بعد از خود قرار داده را بررسی نماید. هم چنین شیوه جدیدی که سلرز در تحلیل گزاره ها استفاده کرده را معرفی می نماید.

واژگان کلیدی:
ویلفرد سلرز – تجربه‌گرایی- داده – افسانه داده – افسانه جونز – محتوای حس- معنی‌داری –نقل‌قول نقطه‌ای
فهرست مطالب
1. مقدمه…………………………………………………………………………………………………..1
1.1. سلرز در رهگذر تاریخ………………………………………………………..2
1.2. سپهر اندیشه سلرز………………………………………………………………….6
1.3. پیش‌‌‌زمینه افسانه داده در سنت دکارتی………………………………………..9
1.4. نقش داده در سنت…………………………………………………………………12
2. فصل اول، تجربه‌‌‌گرایی و فلسفه ذهن
مقدمه…………………………………………………………………………………………………16
2.1. ابهام در تئوری‌‌‌های داده حسی…………………………………………………17
2.1.1. تمایز بین ویژگی واقعی و اعتباری حس‌‌‌کردن……………………………19
2.1.2. جزئیات مستقیم شناخته می‌‌‌شوند یا واقعیات……………………………..21
2.1.3. ارتباط منطقی محتویات حس………………………………………………….23
2.1.3.1. حس محتویات حسی اکتسابی است……………………………….24
2.1.4. دو ایده تشکیل‌‌‌دهنده مفهوم کلاسیک داده حسی………………………..25
2.1.5. نتیجه……………………………………………………………………………………28
2.2. داده حسی به‌‌‌مثابه زبان دیگر……………………………………………………29
2.2.1. برنامه چیست؟………………………………………………………………………29
2.2.2. تئوری داده حسی برنامه اشتباه است…………………………………………30
2.2.3. نتیجه……………………………………………………………………………………34
2.3. به نظر آمدن‌‌‌ها
2.3.1. دیدگاه منطقی………………………………………………………………………..36
2.3.2. دیدگاه تبیینی…………………………………………………………………………39
2.3.2.1. دوشیوه توضیح درباره به‌‌‌نظرآمدن‌‌‌های وجودی و کیفی……..40
2.3.2.2. پیشنهاد سلرز……………………………………………………………….43
2.4. ادراکات و ایده‌‌‌ها
2.4.1. دیدگاه منطقی………………………………………………………………………..45
2.4.2. دیدگاه تاریخی………………………………………………………………………47
2.4.2.1. آگاهی مولفه اساسی تجربه بی‌‌‌واسطه………………………………49
2.5. منطق معنی داری……………………………………………………………………51
2.6. مبناگرایی در شناخت تجربی…………………………………………………..54
2.6.1. گزارش‌‌‌های مشاهدتی…………………………………………………………… 57
2.6.1.1. موانع گزارش برای بیان دانش مشاهدتی………………………….59
2.6.2. نتیجه……………………………………………………………………………………60
2.7. تصویر علمی از جهان…………………………………………………………….64
2.8. فلسفه ذهن……………………………………………………………………………68
2.8.1. اپیزودهای خصوصی………………………………………………………………69
2.8.1.1. مسأله………………………………………………………………………….69
2.8.1.2. دیدگاه کلاسیک درباره تفکرات……………………………………..71
2.8.1.3. نیاکان رایلی…………………………………………………………………73
2.8.1.3.1. تمایز میان زبان تئوری و زبان مشاهده……………………75
2.8.1.4. رفتارگرایی روش‌‌‌شناختی در مقابل رفتارگرایی فلسفی……….77
2.8.2. تفکرات………………………………………………………………………………..78
2.8.2.1. چند نکته اساسی………………………………………………………….80
2.8.2.2. نتیجه………………………………………………………………………….82
2.8.3. ادراکات………………………………………………………………………………..82
2.8.3.1. چند نکته…………………………………………………………………….84
2.8.3.2. نتیجه………………………………………………………………………….87
2.9. جمع بندی……………………………………………………………………………90
2.9.1. ایده اصلی داده…………………………………………………………………….90
2.9.2. استدلال سلرز علیه افسانه داده…………………………………………………92
2.9.3. سلرز وفلسفه ذهن…………………………………………………………………95
3. فصل دوم
3.1. مقدمه………………………………………………………………………………….99
3.2. مناقشه براندام و مک‌‌‌داول بر مسأله تجربه‌‌‌گرایی…………………………99
3.2.1. آیا تجربه‌‌‌گرایی مبنا دارد؟……………………………………………………….99
3.2.2. تجربه و محتوای مفهومی……………………………………………………..101
3.2.3. چینش واکنشی در رویکرد دولایه سلرز………………………………….102
3.2.4. جایگاه ادعا در تجربه…………………………………………………………..103
3.2.5. پذیرفتن فقط به معنای پذیرفتن است……………………………………..106
3.2.6. استنتاج قابل اعتماد بودن………………………………………………………108
3.2.7. سلرز و گرایشات نومینالیستی در سنت تجربه‌‌‌گرایی…………………110
3.2.8. پاسخ به سوال……………………………………………………………………..113
3.3. جمع بندی………………………………………………………………………….114
4. فصل سوم، زبان و معنی داری
4.1. نسبت‌‌‌گرایی………………………………………………………………………..116
4.2. معنی‌‌‌داری یک نسبت نیست………………………………………………….118
4.3. معادل بودن یک نسبت نیست………………………………………………..124
4.4. آنچه درباره اعمال ذهنی است درخصوص دسته‌‌‌بندی‌‌‌کردن آن است…………………………………………………………………………………………..130
4.5. مثالی بودن یک نسبت نیست…………………………………………………131
4.6. واقعیت‌‌‌ها و معنی داری………………………………………………………..133
4.7. رخدادهای زبانی………………………………………………………………….135
4.8. تفکر………………………………………………………………………………….135
4.9. جمع بندی………………………………………………………………………….139
5. موخره……………………………………………………………………………………………..142
کتاب‌‌‌نامه…………………………………………………………………………………………..147
کتاب‌‌‌شناسی ویلفرد سلرز……………………………………………………………………149

مقدمه
با پایان یافتن سده نوزدهم میلادی، جریان‌‌‌های فکری فلسفی وارد مرحله تازه‌‌‌ای شدند. در‌این دوره نظام‌‌‌های متافیزیکی که تاریخ‌‌‌شان به سقراط و افلاطون می‌‌‌رسد کم‌‌‌کم جای خود را به فلسفه‌‌‌هایی دادند که نگاه روش‌‌‌شناختی به مسائل دارند، فلسفه‌‌‌هایی مثل پراگماتیسم، فلسفه‌‌‌ی تحلیل منطقی و غیره. آغازگران فلسفه تحلیلی که در انگلستان پایه‌‌‌ریزی شد، را می‌‌‌توان راسل و مور دانست و البته در همین دوره پیرس نیز در امریکا به فعالیت در‌این زمینه پرداخت. با روی کار آمدن حلقه وین که بعدها نام پوزیتیویسم منطقی (1920) برآنها نهاده شد کار فلسفه از پرداختن به نظام‌‌‌های متافیزیکی به تحلیل مفاهیم و نشان دادن معنی‌‌‌داری جملات زبان تبدیل شد.(نقیب‌‌‌زاده، 1388، ص238)
در‌ این عصر، گسست بزرگی میان فلسفه به معنای کلاسیک آن و فلسفه جدید رخ داد. اما‌ آیا ‌این دو نظام فکری نمی‌‌‌توانستند به هم نزدیک شوند؟ در جامعه فکری‌ ایران در هر دو نظام فلسفی، آراء فلاسفه‌‌‌ای از هر دو گروه مورد مداقّه قرار گرفته است. از فلسفه یونان و قرون وسطی تا فلاسفه روشنگری و کانت و هگل از یک طرف، راسل، ویتگنشتاین و کارنپ از طرف دیگر.
‌این رساله تحت عنوان آراء و نوآوری‌‌‌های فلسفی- منطقی ویلفرد سلرز به معرفی فیلسوفی می‌‌‌پردازد که رویکرد دوگانه‌‌‌ای به فلسفه دارد. فیلسوفی که پایه‌‌‌گذار مکتبی می‌‌‌شود که در غرب آن را به «مکتب پیتزبورگ1» می‌‌‌شناسند و براندام2، جان مک‌‌‌داول3، و جان‌هاگلند4 از جمله پیروان ‌این مکتب هستند.
طرفه آنکه در محافل فلسفی خود به نقل و نقد فلسفه‌‌‌ی رورتی5 می‌‌‌پردازیم و حتی آثار او را به فارسی برگردانده‌‌‌ایم اما، از رأی استاد او اطلاعات درست و کافی‌‌‌ای نداریم. تا کنون پنج رساله از رورتی به زبان فارسی برگردانده شده و به چاپ رسیده است درحالی‌‌‌که حتی یک مقاله هم از سلرز که بنیان‌‌‌گذار مکتبی است که رورتی از آن برخاسته به چاپ نرسیده و در دسترس نیست. بنابراین از آنجا که در جامعه فلسفی‌ایران، دانشگاهی و غیر‌‌‌دانشگاهی، جای خالی نظرات‌ این فیلسوف بزرگ دیده می‌‌‌شود، بر آن شدم تا به معرفی برخی از آراء وی بپردازم. باشد که راهگشای تحقیقات بیشتر در‌این زمینه گردد.
این رساله در سه فصل گرداوری شده است. در فصل اول آراء سلرز در یکی از مهم‌ترین رساله‌های وی تحت عنوان تجربه‌گرایی و فلسفه‌ ذهن مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این رساله از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است چراکه دیگر کارهای فلسفی سلرز را می‌توان در ادامه این کار و شرحی بر این کار دانست. هم‌چنین نقدها و بررسی‌های شارحین و منتقدین سلرز بیش از همه بر محور مطالب این رساله بوده است. فصل دوم درباره چالشی است میان دو تن از بزرگان فلسفی عصر حاضر، که بر محور تجربه‌گرایی سلرز در رساله خود قرار دارد. در فصل سوم نیز به نقطه‌نظر سلرز درباره معنی‌داری پرداخته می‌شود.
سلرز در رهگذر تاریخ
ویلفرد استالکر سلرز6 یکی از مهم‌‌‌ترین فلاسفه آمریکایی قرن بیستم به حساب می‌‌‌آید. او در 20 مِی 1912در شهر آن‌‌‌آربور7 میشیگان به دنیا آمد. پدر او فیلسوف امریکایی روی‌‌‌وود سلرز8 استاد دانشگاه میشیگان و از پایه‌‌‌گذاران رئالیسم انتقادی در امریکا به حساب می‌‌‌آید. ویلفرد برای دو سال در آنبور زندگی نابه‌سامانی داشت چون در سن 9 سالگی خانواده‌‌‌اش به مدت یک سال به انگلستان رفتند و تابستانی را در آکسفورد گذرانده و باقی سال را در پاریس اقامت گزیدند و سلرز در آنجا وارد مدرسه لیسی مونتانه9 شد. پس از بازگشت به آنبور او در دبیرستان خویش را در مدرسه‌‌‌ی دانشگاهی آموزش و پرورش در آلینور10 جایی‌‌‌که او را به ریاضیات علاقمند ساخت تمام کرد و با خانواده اش در سال 1929 به پاریس بازگشت و به لیسی-لوییس-لی-گراند11 رفت جایی‌‌‌که فلسفه جزء برنامه درسی بود و مارکسیسم شایع بود. در‌این دوره او بسیاری از آثار کلاسیک سنت فلسفه اروپایی را به ویژه افلاطون و ارسطو و در متفکران مدرن آثار مارکس و اِنگِلس را مطالعه کرد. (DeVries,2011,¶1)مواجهه سلرز با فلسفه را می‌‌‌توان از دو‌‌‌‌‌‌ منظر دانست: از طرفی مطالعه بحث‌‌‌های فلسفی در لیسی که می‌‌‌توان فرض کرد که با نویسندگان فلسفه غرب سرو کار داشته و یافتن دوستی که با او به مطالعه و بحث مارکس، انگلس، و بطور کل آثار جدلی فلسفی و شبه‌‌‌فلسفی می‌‌‌پرداخت که نبض زندگی عقلانی فرانسوی بود و بیشترین تاثیرش بر بوریس سوارین12 و لئون تارسکی13 بود. تا‌این زمان ویلفرد هیچگاه درباره فلسفه با پدرش به بحث نپرداخته بود و فلسفه را به‌‌‌عنوان یک مارکسیست فرانسوی آغاز کرد. ازطرف دیگر خیلی زود از پدرش تاثیر گرفت و پس از بازگشت پدرش در 1930 سلرز به بحث جدی با وی پرداخت و خیلی زود زبان شبه‌‌‌هگلی فلسفه طبیعی مارکسیستی را رها کرد و با صورت تفاسیر اجتماعی و تاریخی هگلی همدل شد.(DeVries,2005,p3) او شش‌‌‌ماه به مونیخ رفت و توانست زبان آلمانی خود را تقویت کند.
در 1931 به‌عنوان دانشجوی دوره لیسانس در رشته فلسفه به آنبور بازگشت و به همراه پدرش، دی‌‌‌ویت پارکر14، سی.اچ. لانگفورد15 وبرخی دیگر از اساتید برتر گروه فلسفه دانشگاه میشیگان به مطالعه پرداخت. بیش از هرچیزی او کارهای جورج ادوارد مور، برتراند راسل و الفرد نورث وایتهد و منطق موجهات را با لانگفورد مطالعه می‌‌‌کرد و کاری را که با پدرش که در پاریس آغاز کرده بود ادامه داد. به‌این ترتیب زمینه فکری او بر نظام معاصر فلسفه تحلیلی قرار گرفت. بیشترین تنش برای او وقتی بود که وارد جناح سیاسی چپ شد و به مبارزه انتخاباتی برای نورمن توماس16جامعه‌‌‌شناس پرداخت. سلرز به دلیل سابقه‌‌‌اش در لیسی خارج از نوبت آزمون داد و به همراه دوست دوران دبیرستانش در 1933 فارغ التحصیل شد و در دانشگاه بوفالو17 نام نویسی کرد ودر سال 1934 مدرک خود را در مقطع فوق‌‌‌لیسانس گرفت. هم‌‌‌زمان با ثبت نام در بوفالو به‌‌‌همراه ماروین فاربر18 به مطالعه آثار کانت و هوسرل پرداخت. در ‌این مرحله او متدهای مهم بسیاری از فلسفه معاصر را مطالعه کرد که نتیجتاً بر آثار خلاقانه او تاثیر گذاشت (DeVries,2011,¶2).
در سال 1934 در کالج اوریِل آکسفورد در بورسیه رودس19 شرکت کرد و در پاییز آن سال توانست بورسیه را بدست آورد. در آنجا در برنامه PPE ثبت نام کرد. معلم خصوصی وی دبلیو.جی. مک‌‌‌لاگون20 بود و او تحت تاثیر اچ.‌ای. پریچارد21 و اچ. اچ پیرس22 وکوک ویلسون23 قرار گرفت. در سال 1936 رتبه برتر را در فلسفه، سیاست و اقتصاد کسب کرد و پاییز آن سال برای مدرک دکترا اقدام کرد و می‌کوشید پایان‌‌‌نامه‌‌‌اش را درباره کانت تحت نظارت تی. دی. ویلسون24 بنویسد.(همان،¶3) او نتوانست تفسیر جدید خود را از کانت ارائه دهد و بنابراین تحصیلات خود را رها کرد و به‌ایالات متحده برگشت ودر سال 1937 وارد دپارتمان تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌هاروارد شد و برنامه‌های درسی را با لوئیس، کواین، آر. بی. پری و استیونسون داشته باشد(DeVries,2005, p4). وی توانست در بهار 1938 در امتحان ورودی قبول شود.
وقتی در اکسفورد بود با همسر اولش، ماری شارپ25، اهل یورک‌‌‌شایر26،آشنا شد و در سال 1938 با وی ازدواج کرد. اوایل ازدواجش از طرف هربرت فیگل27 در 1938 در دانشگاه‌ایووا28 شغلی به او پیشنهاد شد. اولین شغل رسمی او در دانشگاه‌ایووا در مقام دستیار استاد بود. دپارتمان‌این دانشگاه بسیار کوچک بود. سلرز در آنجا تدریس دروس تاریخ فلسفه را به راه‌انداخت. او هیچ‌‌‌گاه نتوانست پایان‌‌‌نامه خود را در‌هاروارد به پایان برساند و به مدت چند سال در پیاده‌‌‌کردن افکارش بروی کاغذ احساس ضعف می‌‌‌کرد. با شروع جنگ جهانی دوم او از شغلش کناره‌‌‌گیری کرد و در سالهای 1943 تا 1946 به ارتش ملحق شد. با پایان یافتن جنگ سلرز هیچ انتخابی جز کار نشر نداشت و بنابراین برنامه‌‌‌ای برای خود گذاشت که ده ساعت در روز به نوشتن بپردازد. هرچند آن‌‌‌چنان در اجرای‌این کار موفق نبود. پیش‌‌‌نویس‌‌‌های اولین تلاش او در روندی ضعیف توانست رئالیسم و شیوه جدید واژگان29 را کامل کند. هنگامیکه سلرز توانست فرایند نگارش خود را به تثبیت برساند کار نشر را به طور پیوسته‌‌‌ای دنبال کرد. (DeVries,2011,¶4)
در 1946 ویلفرد به دانشگاه مینه‌‌‌سوتا30 نقل مکان کرد و دوباره به فیگل پیوست. هربرت فیگل از فلاسفه حامی حلقه وین در پوزیتیویسم منطقی بود. سلرز بعدها درباره او نوشت: «من و فیگل یک هدف مشترک داریم:‌اینکه به نحو علمی رئالیسم طبیعت‌‌‌گرایی که ’ظهورات31 را نگه می‌‌‌دارد‘ را تبیین کنیم»( DeVries,2005,p6). اولین گردهمایی دانشگاهی را با عبارت جدید «فلسفه تحلیلی»32 برگزار کرد. و بهمراه فیگل رسالاتی در آنالیزفلسفی را در 1949، و مجموعه کلاسیکی از فلسفه تحلیلی به چاپ رساندند و مطالعات فلسفی33 را پایه‌‌‌ریزی کردند و مجله فلسفه تحلیلی را راهبری کردند. سلرز به همراه همکار خود جان‌هاسپرس34 رساله‌ای در تئوری اخلاق35 را در1952 منتشر کرد و در سالهای 1952-59 ریاست دپارتمان دانشگاه مینه‌‌‌سوتا را بر عهده داشت و در مرکزدانشگاه در زمینه فلسفه علم تلاش کرد. (DeVries,2011,¶5)
در دهه 1950 رویکرد سمنتیکی خود را در فلسفه در مقالات کارامدی مثل «برخی تأملات بر بازی‌‌‌های زبانی»36 (1951 که باتفسیر بیشتری در سال 1963 ارائه شد) و «تجربه‌‌‌گرایی و فلسفه ذهن37»(1956) عرضه کرد که تیلور بروگ38 مقاله او را «تاثیرگذارترین مقاله‌این دوره» نامید. او در سال 1958 به دانشگاه ییل39 رفت و به‌‌‌عنوان استاد رسمی کار خود را در سال 1959 آغاز کرد. اما از آنجا که ییل جناح‌‌‌بندی داشت، سلرز فکر کرد که سیاست‌‌‌های داخلی دانشگاه به توانایی او در انجام کارهای فلسفی آسیب می‌‌‌رساند و بنابراین در 1963به دانشگاه پیتس‌‌‌بورگ40 رفت که در آن زمان مشغول بازسازی دپارتمان فلسفه خود بود و خیلی زود توانست بالاترین رتبه دپارتمان را بدست بیاورد. هرچند که سلرز در دانشگاه‌‌‌های دیگر به سخنرانی می‌‌‌پرداخت اما تا پایان عمر در دانشگاه پیتس‌‌‌بورگ ماند و به تدریس و تحقیق فلسفی پرداخت و مجموعه علم، ادراک و واقعیت41 را به چاپ رساند(George; Lugar,2007,¶2). شماری از افتخارات او چنین است: ارائه سخنرانی جان لاک در 1965، سخنرانی‌‌‌های بنیاد ماچت42 در 1971، سخنرانی‌‌‌های جان دیویی در 1973 و سخنرانی‌‌‌های کاروس43 در 1977. در سال 1970 به‌عنوان رهبر بخش شرقی انجمن فلسفی آمریکا انتخاب شد. (DeVries,2011,¶6) او بسیاری از مقالات و کتابها را به چاپ رساند و به تعلیم کثیری از دانشجویان پرداخت. دانشگاه پیتس بورگ در سال 1987 به مناسبت هفتادو پنجمین سال تولد سلرز مباحثاتی را در باره فلسفه مکتب سلرز برگزار کرد. وی در روز دوم ماه جولای در سال 1989 در خانه خودش دار فانی را وداع گفت. فعالیت‌‌‌های ‌‌‌فلسفی سلرز مجموعه منسجمی از طیف وسیعی از تفکرات فلسفی است که شامل فلسفه ذهن، معرفت‌‌‌شناسی، فلسفه علم و مطالعاتی درباره کانت و ارسطو می‌‌‌شود. (George; Lugar, 2007,¶3)
سپهر‌اندیشه سلرز
پوزیتیویسم اولین بار توسط آگوست کنت44 مطرح شد و می‌‌‌توان به یک معنا آن را حالت افراطی تجربه‌‌‌گرایی دانست که از بیکن،‌هابز و لاک و هیوم نشئت می‌‌‌گیرد. آگوست کنت نه تنها اولین فیلسوفی بود که از‌این لفظ استفاده کرد بلکه اول بار او بود که آراء و نظرات پوزیتیویست‌‌‌ها را تدوین کرد. (Bourdeau,2011.¶1)
مرحله بعدی پوزیتیویسم، مرحله‌ای است که بعدها به پوزیتیوسم منطقی شهرت یافت.‌این مرحله از 1912 با گرد آمدن جمعی از فیزیکدانان و ریاضیدانان و فلاسفه غربی در شهر وین آغاز شد که به حلقه وین معروف شد و کار اصلی‌این گروه مسئله «شناخت» بود. شلیک45 که در رأس‌این حلقه قرار داشت در ابتدا نام تجربه‌‌‌گرایی منطقی46 را بر‌این گروه گذاشت یعنی تجربه‌‌‌گرایی‌‌‌ای که به حکم منطق است و نه غلبه احساس که گاهی مدعیات غیرتجربی و حتی غیرعقلی را می‌‌‌پذیرد. نام پوزیتیوسم منطقی بعد از مرگ شلیک براین گروه نهاده شد. پوزیتیویست‌‌‌های منطقی برای رد یا قبول یک مدعا یا باید از روش حسی و تجربی(پسینی) استفاده می‌‌‌کردند و یا روش عقلی(پیشینی). آنها سعی کردند تا به‌‌‌لحاظ نظری ملزم به روش تجربی بمانند. اما مشکلی بزرگ گریبان‌‌‌گیر آنها شد که برخی گزاره‌‌‌ها را نه می‌‌‌توان قبول کرد و نه می‌‌‌توان رد کرد. از‌اینجا بود که بحث معنی‌‌‌داری گزاره‌‌‌ها به میان آمد. و تا امروز‌این بحث به انحاء مختلف ادامه یافته است.(پایا،1382،صص92-94)
پس از چندی انشعاب‌‌‌هایی در پوزیتیویسم منطقی رخ داد و مرحله سوم پوزیتیویسم شکل یافت. از جمله‌‌‌ی ‌این انشعابات، ابزارگرایی است که افراطی‌‌‌ترین حالت تجربه‌‌‌گرایی محسوب می‌‌‌شود. در ابزار گرایی گفته می‌شود که «آنچه بشر تحت عنوان شناخت و علم به واقع از آن تعبیر می‌کند، درواقع، راه موفق اقناع‌‌‌سازی ذهن است»(ملکیان،1377،ص239). شاخه دیگری از پوزیتیوسم منطقی جدا شد که در خدمت منطق صوری قرار گرفت. داستان از جایی شروع می‌شود که پوزیتیویسم‌‌‌ها به ‌این نتیجه می‌رسند که به جای پرداختن به معنی‌داری برای مقابله با هر ادعا می‌توان یکی از کارهای زیر را انجام داد: یا بر مدعا اقامه دلیل کرد یا بر نقیض مدعا و یا می‌توان بر مبانی و مقدماتی که باعث رسیدن به نتیجه اشتباه شده‌ است استدلال آورد. در‌این جا دو دسته استدلال وجود دارد: دسته اول استدلال‌‌‌هایی هستند که از لحاظ منطقی عیب صوری دارند و به همین دلیل به نتیجه‌‌‌ی غلط می‌‌‌رسند. ‌این شاخه منطق صوری را شکل داد. آنها سعی می‌کردند که خطاهای صوری استدلال‌‌‌های فلاسفه را بیابند. از جمله فلاسفه ‌این شاخه می‌توان به کارنپ و رایشنباخ و در مرحله بعد به کواین اشاره کرد.(همان، صص239-245)
دسته دیگر فلاسفه‌ای بودند که مشکلات بی‌‌‌معنایی قضایا را در ماده قضایا می‌‌‌دانستند و نه در صورت استدلال.‌ اینان معتقد بودند که «مسائل و گزاره‌‌‌های موجود در ‌این قلمرو ناشی از سوء استفاده از کاربرد زبان است و تمامی اشکالات معنی‌داری به سوءاستعمال زبان توسط فلاسفه و متکلمان بازمی‌گردد»(همان،247).‌ این دسته به فلسفه تحلیل زبانی47 مشهور است. ویژگی مهم‌این دیدگاه، نقادی کلیه گزاره‌های کلی در باب جهان، ذهن، معرفت و به‌‌‌ویژه گزاره‌هایی که با حس مشترک ناسازگار است. گزاره‌های کلّی در‌اینجا گزاره‌هایی است که به تبیین می‌‌‌پردازد و کار توصیف مربوط به گزاره‌های جزئی است. معرفت هم در‌اینجا شناخت رابطه بین ذهن و عین است. از فیلسوفان تحلیل زبانی جورج ادوارد مور48، آوستین49 و گیلبرت رایل50 را می‌توان نام برد. هم‌‌‌چنین ویتگنشتاین متاخر نیز جزء‌این نحله فکری به حساب می‌‌‌آید.( پایا،1382،صص112-115)
مشهورترین فیلسوف‌این مرحله رایل است. او می‌‌‌کوشد تا مفاهیمی مثل احساس، عاطفه، عقل و ذهن را توضیح دهد و نشان دهد که گذشتگان از زبان استفاده درستی نداشته‌‌‌اند. مهم‌‌‌ترین مساله‌‌‌ای که او مطرح می‌کند مغالطه «اشتباه مقولی»51 است. او معتقد است که فلاسفه مقوله موجودات متعین را با مقوله موجودات انتزاعی اشتباه گرفته‌‌‌اند. رایل هم‌‌‌چنین نظریه دکارت را به «روح در ماشین» تعبیر می‌کند یعنی انسانی که هیچ خاصیتی ندارد. از نظر رایل اگر قرار است ما دو جزء جسم و روح داشته باشیم که هیچ رابطه علّی و معلولی‌‌‌ای بین آنها برقرار نیست و دو جوهر از هم متمایز هستند چه لزومی دارد که اصلاً قائل به روح بشویم؟ رایل با‌این نظر خود توانست روی روانشناسان رفتارگرا تاثیر بسزایی بگذارد. چنانکه درموافقت با نظر رایل، روانشناسی چیزی جز یک نوع از رفتارشناسی نیست.(استرول،1383،صص233-243)
در یک چنین فضای فکری‌‌‌ای ویلفرد سلرز در آمریکا پا به عرصه ظهور گذاشت. همانطور که در تاریخچه گفته شد سلرز تاریخ فلسفه را مطالعه کرده و در آراء فیلسوفان بزرگ غور کرده بود. وی با همراهی پدرش به فلسفه تحلیلی روی آورد. آراء او بیش از همه به مرحله چهارم پوزیتیویسم یعنی فیلسوفان تحلیل زبانی و به ویژه آراء رایل معطوف بود. اما سلرز در کنار‌این تفکر به فلسفه کانتی علاقه فراوانی داشت و لذا می‌توان اثر‌ایدئالیسم کانتی را در آثار او دنبال کرد.
بر همین اساس می‌توان متوجه شد که سلرز به دنبال نقد تجربه‌گرایی می‌‌‌گردد البته با اسلوبی متفاوت. وی مشکل اصلی تجربه‌گرایی را در مسئله‌‌‌ای ‌می‌داند که از آن به داده52 تعبیر می‌شود. سابقه داده به اتمیسم منطقی و راسل برمی‌‌‌گردد. راسل53 معتقد بود گزاره‌های تجربی بیان واقعیت هستند و می‌توان از تحلیل گزاره‌ها به تحلیل واقعیت پرداخت. وی گزاره‌ها را به دو قسم اتمی و ملکولی تقسیم کرد و گزاره‌های اتمی را غیرقابل‌‌‌تحویل قلمداد کرد که می‌توانند واقعیت‌‌‌های اتمی را بیان کنند. راسل واقعیت‌‌‌های اتمی را نخستین داده‌های حسی خواند و به‌ این طریق به سنت تجربه‌گرایی انگلیسی پیوند خورد و یک تجربه‌گرایی تحلیلی را بنیان نهاد(نقیب زاده،1388، ص240). حدود سال‌های 1929 مساله داده بطور خاص توسط لوئیس54 مطرح شد. از نظر او شناخت در محل تلاقی عناصر اولیه و عناصر داده شکل می‌‌‌گیرد. از ‌این طریق او سعی کرد که معرفت‌شناسی خود را بوسیله داوری بین ادعاهای مفهومی و ادعاهای تجربی تبیین کند. از نظر وی ادعاهای تجربی به تبع ادعاهای مفهومی انسان را به متافیزیکی وا می‌‌‌دارد که شکلی از ‌ایدئالیسم است که در آن وجود، آگاهی متعالی نمی‌باشد(kuklick,2001,pp215-216).
سلرز معتقد است که شناخت بی‌‌‌واسطه‌ای که به زعم تجربه‌‌‌گرایان از طریق داده حسی صورت می‌‌‌پذیرد اصلاً نمی‌تواند شناخت درستی باشد. او بر‌این باور است که مسئله داده در تجربه‌گرایی به سان یک افسانه‌ است که مبناگرایی را به بارمی آورد. او با نقد تجربه‌گرایی مبانی نظریه خود را در فلسفه ذهن پایه ریزی می‌کند. فلسفه ذهن او متاثر از فلسفه رایل است و با رفتارگرایی پیوند خورده است. او سعی می‌کند برای ادراکات و تفکرات مقوله‌ای جدای از احساس در نظر بگیرد. ‌این کاری است که در تجربه‌گرایی سنتی صورت نگرفته بوده است. سلرز در مقابل افسانه داده55 و برای به تصویر کشیدن آنچه که فلسفه ذهن او را می‌‌‌سازد، از تعبیر افسانه جونز56 استفاده می‌کند.
برای درک بهتر آراء سلرز لازم است پیش از پرداختن به رأی خود سلرز پیش زمینه‌هایی را که در آراء گذشتگان در مورد داده مطرح شده را با جزئیات بیشتری مرور کرد.
پیش زمینه افسانه داده در سنت دکارتی
تصور داده برای حل معماهایی درباره رابطه بین شناسنده و موضوع شناسایی ‌ایجاد شده است در مواردی که فاعل شناسا انسان است و موضوع شناسایی واقعیتی درباره جهان در نظر گرفته می‌شود. (مثلاً‌اینکه علی می‌‌‌داند که ملبورن در استرالیا است). شیوه فهم مُدرِک و مُدرَک در فلسفه غرب داده را می‌‌‌سازد که ‌به‌نظرمی‌رسد امری غیر قابل اجتناب باشد.
این تصویر برجسته که آن را در ‌اینجا تصویر دکارتی می‌‌‌نامیم مولفه‌های متافیزیکی و معرفت‌شناختی دارد. عقلگرایان و سنت‌های تجربه‌گرایی در فلسفه مدرن قرون 17 و 18 به‌‌‌رغم اختلاف نظرهایی که دارند در اصلی‌‌‌ترین عنصر ‌این تصویر با هم مشترکند. تصویر مشترک بین آنها در مولفه متافیزیکی‌‌‌شان به لحاظ مبناگرایانه دوگانه انگار57 است. یعنی می‌‌‌پذیرند که ما مفاهیمی از دو نوع متمایزی از چیزها در جهان ذهنی و غیرذهنی یا مادی داریم. هرچند که سنت ماده‌‌‌انگاری واقعیت ذهنی را رد می‌کند و سنت‌ایدئالیستی واقعیت ماده را نمی‌‌‌پذیرد، این بحث همواره در مورد تقابل دوگانه‌‌‌انگاری مطرح بوده است.(DeVries and Triplett,2000,p xvi)
امر غیرذهنی در ریشه‌هایش هرچیزی است که منحصراً بوسیله قوانین علّی فیزیک بدست آورده شده است. ویژگی‌های بسیاری هستند که امور ذهنی را از امور مادی جدا می‌‌‌سازد: امر ذهنی غیرمکانمند، فعال و خود-متغیر است در حالیکه امر مادی منفعل و مستعد برای حرکت است اما خودش به‌‌‌تنهایی حرکت یا تغییر نمی‌کند. اما اصولی که امر مادی را از ذهنی متمایز می‌کند ‌این است که وجودهای ذهنی محتوای نشان دادنی ِذاتی دارند یعنی وجودهای ذهنی در نظر گرفته شده که ویژگی‌های ذاتی یا کیفیاتی را داشته باشند که براساس آن دیگر وجودها را برای فاعل شناسا نشان دهد. مثلاً کسی می‌تواند در تصورش فرد دیگری را که حضور فیزیکی ندارد نشان دهد یا شیئی را مثلاً اسب شاخداری که وجود ندارد را نشان دهد. وجودهای مادی می‌توانند چیزهای دیگری را نشان دهند مثل نقشه‌ها، واژه‌ها و تصویرها، اما‌ این کار بر ماهیت اساسی آن‌ها مبتنی نیست. وجود‌های ذهنی صرفاً بر حسب فردی که آنها را بصورت نشان دادنی خلق می‌کند نشان می‌دهد یا آنها را به‌‌‌گونه‌ای در نظر می‌‌‌گیرد که نشان دادنی باشند.(همان، ص xvii)
مادامیکه جهان مادی‌ این‌‌‌گونه درنظرگرفته می‌شود که بوسیله اصولی علّی بدست‌ آید که فیزیک آغاز به کشف آنها کرده است، قلمرو ذهنی ‌اینگونه به حساب می‌‌‌آید که توسط اصول عقلانی بدست‌ آورده شود. ‌اینها قوانین تفکر هستند خواه قوانین نتایج استقرایی یا کشف استنتاجی باشد خواه جمع‌ این دو‌ایده باشد. در هر صورت ارتباط بین وجودهای ذهنی به‌‌‌سبب محتوای نشان‌‌‌دادنی‌‌‌شان است. آنها شبیه قوانین علّی هستند از‌این‌‌‌نظر که ‌این روابط توضیح می‌‌‌دهند که چرا یک‌ ایده می‌‌‌خواهد از دیگری رشدی را حاصل کند.(همان)
هم در سنت تجربه‌گرایی و هم در عقلگرایی آنچه که یک انسان به‌عنوان بهترین چیز می‌‌‌شمارد وضع‌های ذهنی خودش است. هر چیز دیگری که فرد ‌می‌شناسد خواه جسم مادی باشد یا ذهن دیگری، از طریق شناخت او درباره وضع ذهنی خودش شناخته می‌شود و بنابراین از شناختی که فرد از وضع ذهنی خودش دارد از یقین کمتری برخوردار است.‌ این تفاوت‌ها در مرتبه یقین یا در کیفیت شناخت بر مبنای بی‌‌‌واسطه بودن شناخت مذکور توضیح داده می‌شود: چیزهایی که بطور مستقیم شناخته می‌‌‌شوند فرض شده که دارای یقین بالا یا شناخت درست باشند و چیزهایی که غیرمستقیم شناخته می‌‌‌شوند از یقین کمتری برخوردارند.(همان)
اما بی‌‌‌واسطه بودن اصطلاحی بس خطرناک است چون می‌توان از آن دو جور برداشت کرد: اول‌اینکه بگوییم که الف ب را به طور بی‌‌‌واسطه ‌می‌داند به‌این معناست که هیچ واسطه علّی‌ای بین الف و ب وجود ندارد، جایی که واسطه علّی می‌تواند چیزهایی را رشد دهد مثل ابزارهایی که برای بالا بردن توان مشاهده و یا ویژگی‌های دریافتی است که ما نمی‌توانیم مشاهده کنیم (مثل مغناطیس). دوم‌اینکه بگوییم الف ب را به‌‌‌طور‌‌‌مستقیم ‌می‌شناسد یعنی‌اینکه هیچ واسطه قابل توجیهی وجود ندارد که الف بر دانستن ب اعتماد کند. واسطه قابل توجیه با توجه به ب می‌تواند چیزی باشد که ب را توجیه می‌کند یا به توجیه ب کمک می‌کند. ‌این ممکن است مورد یا مجموعه‌ای از ادلّه‌ای باشد که پشتیبانی معرفت‌‌‌شناسانه‌ای را برای ب فراهم می‌کند. متداول‌‌‌ترین مدل برای واسطه‌های توجیه مقدمه‌ای از یک استدلال است برای توجیه ب. ‌اینکه بگوییم ب بطورمستقیم توجیه یا شناخته شده است به‌این معنی است که بگوییم ب هیچ واسط توجیهی‌ای را لازم ندارد، یعنی به مقدمات دیگری نیاز ندارد که از آن‌ها ب بدست بیاید. چنین گزاره‌هایی که بدون واسطه شناخته شده باشند می‌توانند بدیهی58 باشند.(همان، صصxvii-xviii)
دو معنا که با آن شناخت انسان می‌تواند بی‌‌‌واسطه باشد -علّی و توجیهی- اغلب با هم ترکیب شده‌اند. برای مثال، ‌این غیرممکن نیست که فکر کنیم داشتن مجموعه خاصی از حواس علت مستقیم شناخت فرد برای حضور شیء فیزیکی جزئی است. احتمالاً به همین خاطر،‌ این احساسات مجموعه ادلّه‌ای را می‌‌‌سازند که به‌عنوان واسطه توجیهی برای چنین دانشی ‌ایجاد شده است. اما به طورسنتی خود ادلّه اگر شناخته شده باشند می‌توانند فقط به کار توجیه بپردازند. چراکه به نظر نمی‌‌‌آید که چیزی باشد که واسطه ارتباط ما با حواس باشد به‌این طریق که احساسات واسطه ارتباط ما با اشیاء خارجی هستند، نتیجه‌این می‌شود که خود احساسات باید مستقیماً شناخته شوند.
اما‌ نمی‌‌‌توان نتیجه گرفت که آنچه علت مستقیم شناخت را ‌ایجاب می‌کند باید خودش بطورمستقیم شناخته شده باشد. در تصویر سنتی، هیچ تمایز روشنی میان علت‌های شناخت و توجیهات [دلایل] شناخت ساخته نشده است پس در جایی‌ این اجازه را می‌دهد که‌ این دو رخداد با هم ترکیب شوند.(همان)
این ترکیب از ‌این نظریه پشتیبانی می‌کند که هر ذهنی می‌تواند خودش و وضعیت خودش را بطور مستقیم بشناسد. اجسام مادی می‌توانند صرفاً بطور غیرمستقیم و از طریق اثرشان بر ذهن در تجربه حسی شناخته شوند. هم‌‌‌چنین یک ذهن می‌تواند ذهن دیگر را فقط بطور غیرمستقیم و از طریق ادلّه حسی بشناسد. گرچه چیزهای خارجی بوسیله علّیت با هم‌‌‌دیگر و با ذهن‌هایی که آن را شناسایی کرده مرتبط شده‌اند اما درون ذهن،‌ ایده‌ها با همدیگر بطور علّی و منطقی یا عقلانی مرتبط می‌‌‌شوند.
تصویر بدست آمده درباره ذهن، انفرادی است مانند جزیره‌ای که اساساً دورافتاده است و اقتصاد درون آن فقط در خودش قابل فهم است اما اطلاعاتی را درباره چیزهای دیگری در جهان بوسیله تخمین زدن تغییرها در وضع‌های درونی ‌این جزیره تولید می‌کند. برای‌ این تصویر آنچه حیاتی است‌ این است که خود شناخت بی‌واسطه غیرمسئله ساز باشد.(همان،ص xix)
این تصویر تمام فلسفه دکارتیان، هم عقلگرایان و هم تجربه‌‌‌گرایان، را دربرمی‌‌‌گیرد. ‌این تصویر توانایی ویژه‌ای دارد چون هرکدام معرفت‌شناسی و متافیزیک مشخصی را تقویت می‌کند: اعتبار تصویرهای متافیزیکی و معرفت‌شناختی هنگامی دو برابر می‌‌‌شود که آنها با هم ترکیب شوند. تمایز متافیزیکی اذهان فردی و تمایز متافیزیکی ذهن از جسم بر تمایز معرفت‌شناسی‌ای بین خودشناسی59 و اصلاح‌‌‌پذیری60 باورهای مربوط به واقعیت مادی و دیگر ذهن‌ها باز می‌‌‌گردد. سلرز به تمام‌ این تصاویر حمله می‌کند و هم معرفت‌شناسی و هم متافیزیک را در آن نقد می‌کند و ما را برای طرفداری از تصویر متفاوتی که او معتقد است که با واقعیت هم پوشانی بهتری دارد آزاد می‌‌‌گذارد.(همان)
نقش داده در سنت
اکنون بهتر است که به نقش خاصی که تصور داده بازی می‌کند متمرکز شویم. استدلال‌هایی برای پشتیبانی از‌این ادعا وجود دارند که قسمی از شناخت مستقیم، بنیادی است اگر اصلاً شناختی وجود داشته باشد. اما ما چگونه‌ این تصور از شناخت مستقیم را تفسیر می‌‌‌کنیم؟‌ این ‌ایده وجود دارد که شناخت مستقیم نباید بوسیله استنتاج شکل‌هایی از ادلّه، رجوع به خاطرات، مقایسه داده‌ها، یا استفاده از دیگر فرایندهای شناختی سازنده بدست آمده باشد. همه‌‌‌ی کاری که باید ‌این تصور انجام دهد ‌این است که وجود داشته باشد.‌ این صرفاً به توجه فرد نیاز دارد حتی اگر که شناختی برای آن فرد باشد. ‌این داده است. مابقی شناخت فرد یعنی شناخت غیرمستقیم، باید از چیزی که توسط اقسام فرایندهای شناختی بدست آمده شناخته شود. نتیجه‌ این می‌شود که شناخت مستقیم باید غیراستنتاجی باشد. و نتیجه مهم‌‌‌تری که بدست می‌‌‌آید ‌این است که شناخت داده به لحاظ معرفت‌شناختی به هر نحوی توسط شناخت دیگری واسطه نشده است. چنین شناختی مستقل از هر شناخت دیگری شناخته می‌شود.
در تصویر بزرگتری که در آن عقلگرایان و تجربه‌‌‌گرایان مشترکند، ‌به‌نظرمی‌رسد‌ این نتیجه ‌این نکته را در مرکز توجه ما قرار می‌دهد که اگر ما می‌‌‌بایست که شناختی داشته باشیم برخی از شناخت ما باید داده باشد. اگر گزاره ب بطور غیر مستقیم توسط گزاره ج توجیه شده است و اگر ج خودش بطورغیر مستقیم شناخته شده است پس در‌این صورت باید گزاره د باشد که ج را توجیه کند. ‌این کار می‌تواند بطور اصولی زنجیره‌ای بسیار بزرگ را از گزاره‌های غیرمستقیم شناخته شده بسازد، اما ‌این‌‌‌طور بنظر می‌‌‌رسد که گویی‌ این فرایند باید در جایی متوقف شود. زیرا سلسله بی‌‌‌نهایت غیرممکن ‌به‌نظرمی‌رسد و دور نیز ناممکن می‌‌‌نماید. لذا باید چیزی وجود داشته باشد که شناخته شود بی‌‌‌آنکه مستلزم شناخت دیگری از گزاره‌های دیگر برای توجیه آن باشد. آن چیز داده است.‌ ایده استقلال معرفت‌شناختی از داده همانی است که سلرز به آن معطوف شده است.(همان،ص xx)
معرفت‌شناسی کلاسیک هم‌‌‌چنین دریافته بود که آنچه داده است صرفاً بنیاد ساختاری برای باقی شناخت نمی‌باشد، بلکه نقطه شروع زمانی است. داده اصولاً می‌تواند شناخته شود حتی اگر فرد هیچ‌‌‌چیز دیگری را نداند، همانطور که در کودکان ‌این‌‌‌گونه است.
اما واقعاً چه قسمی از چیزها می‌توانند داده باشند؟ سلرز چیزهای بسیاری را به‌عنوان داده برمی‌شمارد. اما احساسات متداول‌‌‌ترین چیزی هستند که نقش داده را بازی می‌‌‌کنند. نظریه داده در زمینه ‌این مسئله از شناخت ذهنی درباره جهان فیزیکی خارجی مطرح شده است. اگر یک ذهن باید شناختی را درباره واقعیت فراذهنی کسب کند می‌‌‌بایست نقطه تلاقی یا مواجهه بین امر ذهنی و غیر‌‌‌ذهنی وجود داشته باشد. براساس‌ این نقطه ارتباط متافیزیکی بین ذهن و اشیاء خارجی به یک ارتباط معرفت‌شناختی تغییر شکل می‌‌‌یابد. اما ذهن به‌‌‌مثابه فضایی کامل61 لحاظ می‌شود که مستعد بکارگرفتن شناخت فقط در قلمرو خودش باشد.(همان،ص xx) شیء خارجی می‌تواند تنها به صورت یک «نشان»62 یا یک ادراک جدا از ذهن نشان داده شود. نقش احساس‌ این است.
این نشان احساس باید دلیل کافی‌ای برای تمامی شناخت ما از اشیاء خارجی باشد زیرا خارج از ذهن چیزی وجود ندارد که شیء خارجی و یا نسبت آن را با ما بطورمستقیم کشف کند. هرچند سوالات زیادی درباره کفایت توانایی ما ‌ایجاد می‌شود که به‌‌‌حق وجود اشیاء خارجی را برپایه نشان محدودشده‌ای استنتاج می‌کند که آنها در ذهن ما می‌سازند، اما هیچ کس به‌‌‌واقع توانایی ما را در تشخیص خود آن نشان، یعنی احساس و خصوصیاتش، مستقل از هر شناختی از جهان خارجی مورد سوال قرار نداده است. حال مادامیکه ذهن و خارج به‌‌‌لحاظ‌‌‌متافیزیکی متمایز لحاظ شده‌اند ‌این نقطه تماس بالطبع نقطه‌ای ثابت منظور می‌شود: ‌این فرض طبیعی است که یک مجموعه جزئی از شیوه‌هایی وجود دارد که امور فراذهنی در آن بتوانند به امور ذهنی(حواس) بیانجامد و ‌اینکه در نتیجه نوعی از چیزهایی که بطور مستقیم قابل شناخت هستند مجموعه‌ای ثابت هستند و پذیرای تغییر نیستند آنطور که شناخت ما خودش‌ ایجاد شده یا بسط می‌‌‌یابد.(همان،ص xxi)
مولفه دیگر داده کارایی63 معرفتی است: هرچیزی که داده است باید قادر به توجیه‌‌‌کردن یا فراهم آوردن پشتیبانی معرفتی برای همه شناخت‌های تجربی دیگر باشد. اگر چیزی قابل‌‌‌شناخت مستقل از چیز دیگری وجود داشته باشد و اگر ‌این شناخت در هیچ شیوه کارکردی‌ای نتواند پشتیبانی برای شناخت دیگری باشد، شاید ارزش داشته باشد که آن را داده بنامیم، اما ‌این چیز نقشی که بطور‌‌‌سنتی مقرر شده که داده تلقی شود را ندارد.
چیزهای دیگری در کنار احساس به‌‌‌عنوان داده لحاظ شده است. عقلگرایان اصول خاصی را در نظر گرفتند که وضع یک داده باشد: برای مثال، اصول علّی دکارت در تأملات64 سوم یا اصول موضوعه اسپینوزا در کتاب اخلاق65 اش. عقلگرایان افلاطونی نیز گاهی کلیات66 را داده انگاشته‌اند: ما آنها را بی‌واسطه و مستقل از شناخت می‌‌‌دانیم و شناخت ما از کلیات پشتیبان بنیادی برای شناخت‌های دیگر است.(همان)
حال با بیان این مقدمات می‌توان به آراء خود سلرز پرداخت و از آنجا که مهم‌‌‌ترین اثر سلرز در سال 1956 تجربه‌گرایی و فلسفه ذهن است و باقی آثار او که بیشتر مقاله و سخنرانی‌های او را تشکیل می‌‌‌دهند در بسط بیشتر رأی او در همین‌‌‌باره است و از آنجا که سلرز فیلسوفی دشوار نویس بوده و به عقیده روزنبرگ او فلسفه خود را از میانه راه طرح می‌کند(rosemberg,2007,p 9) بهتر دیدم که خلاصه‌ای از آنچه که در‌این کتاب بیان کرده را در‌اینجا بیاورم.
لازم به یاد آوری است که در ‌این کتاب می‌توان غیر از مساله داده و فلسفه ذهن، سایر نظرات فلسفی سلرز را یافت. از بحث تصویر علمی و رویکرد‌ ایدئالیستی که نگاهی مقوله‌ای از نوع کانتی به مسائل دارد تا بحث درباره معنی‌‌‌داری و حتی اخلاق. اما با توجه به‌اینکه قالب بحث او به تجربه‌گرایی و فلسفه ذهن بر می‌‌‌گردد ما نیز همین قالب را دنبال می‌‌‌کنیم.
فصل اول
تجربه‌‌‌گرایی و فلسفه ذهن
مقدمه:
این کتاب در نگاه کلی شامل دو افسانه می‌‌‌شود: (1) افسانه داده که بخش عظیمی از کتاب را به خود اختصاص می‌‌‌دهد، چراکه سلرز مشکل بزرگ سنت تجربه‌گرایی را در رویکردش به داده‌‌‌های حسی ‌می‌داند. سلرز سعی می‌کند نشان دهد که چگونه می‌‌‌توان دانش تجربی را به ویژگی‌های منطق زبان مجهز کرد و از ابهامات موجود در تئوری داده‌‌‌های حسی کاست. (2) افسانه جونز که در آن سعی می‌کند نشان دهد چگونه افراد می‌توانند تفکرکنند به نحوی که درعین‌‌‌حال بتوانند با دیگران هم ارتباط برقرار کنند. او تفکرات و ادراکات را اپیزودهای خصوصی ‌می‌داند که با ‌اینکه خصوصی هستند بین‌‌‌الاذهانی نیز می‌‌‌باشند. جالب است بدانید که فلسفه سلرز در حمایت از فلسفه‌‌‌ای است که رایل آن را پایه‌‌‌گذاری کرده است و سلرز برای نشان دادن موافقت خودش با وی در ‌این افسانه مردمانِ با ادراک محدود را نیاکان رایلی می‌نامد.
درست است که سلرز پای یک رویکرد رفتارگرایی را به میان می‌کشد اما از آنجا که در ‌این رساله مجالی برای‌این بحث نیست از شرح آن اجتناب کرده و خیلی کوتاه به آن اشاره‌‌‌ای کرده‌‌‌ام.
نکته قابل ذکر درباره ‌این کتاب پیوستگی مسائل است بطوری‌‌‌که خواننده می‌‌‌بایست تا پایان کتاب با آن همراه شود تا به‌ ایده نهایی مدنظر سلرز دست یابد. بنابراین با توجه به اهمیتی که کتاب تجربه‌گرایی و فلسفه ذهن داشته، در‌این فصل به بیان آراء مطرح‌‌‌شده‌‌‌ی او در‌این کتاب می‌پردازم.

1. ابهام در تئوریهای داده حسی67
از نظر سلرز تئوری‌‌‌های داده حسی اصولی را پذیرفته‌‌‌اند که باعث ‌ایجاد ابهام و پیچیدگی شده است. به طوری‌‌‌که نظریه‌‌‌پردازان داده حسی هم از آنها رهایی نیافته‌‌‌اند. او در فصل اول



قیمت: تومان

c (2769)

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
پایان نامه کارشناسی ارشد
رشته حقوق خصوصی
موضوع:
بررسی ماهیت و آثار و احکام حقوقی
معاملات در بورس کالا
استاد راهنما:
دکتر سیّد محمّد اسدی نژاد
نگارنده:
پری محفوظی هشجین
سال تحصیلی 1395-1394
سپاسگزاری:
با توجّه به فرموده امام رضا (ع) « مَنْ لَمْ يَشْكُرِ الْمُنْعِمَ مِنَ الْمَخْلُوقِينَ لَمْ يَشْكُرِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَل » در اینجا فرصت را مغتنم شمرده و از تمامی بزرگوارانی که مرا در تهیه این تحقیق یاری نمودند تشکر می نمایم. در صدر ایشان و ابتدا از استاد ارجمند جناب آقای دکتر سیّد محمّد اسدی نژاد کمال تشکر را دارم که قبول زحمت فرموده و راهنمایی این پایان نامه را پذیرفتند که از راهنمایی های بی دریغ ایشان کمال تشکر را دارم. همینطور از سایر اساتید بزرگوار دانشگاه و دوستانی که در ارائه این تحقیق از نظراتشان بهرمند شدم، بسیار متشکرم.
تقدیم به:
تقدیم به مادر بزرگوارم
كه دعاي خيرش بدرقه راهم و تداوم سايه اش آرزويم
تقديم به روح پاك پدر و برادرم
روحشان قرين رحمت حق
تقديم به برادرم جناب آقاي دكتر حافظ محفوظي
كه در سختي ها و دشواري هاي زندگي همچون پدري دلسوز و فداكار و پشتيباني محكم و مطمئن برايم بوده
و تقديم به ساير برادران و خواهران عزيزم
كه وجودشان مايه افتخار است و محبتشان باعث دلگرمي
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده 1
مقدمه 2
1 – بیان مسئله تحقیق 3
2 – اهمّیت و ضرورت انجام تحقیق 5
3 – اهداف تحقیق 5
4 – پرسش های تحقیق 5
5 – فرضیه های تحقیق 6
6 – سوابق و پیشینه تحقیق 6
7 – روش تحقیق 7
8 – ساختار تحقیق 8
فصل اول: مفاهیم و مبانی نظری تحقیق 10
پیشگفتار 11
1-1 تعریف بازار 12
1-2 انواع بازار 12
1-3 خدمت به اشخاص در قالب يك بخش مالي 13
1-4 ابزار مشتقه در بازار سرمایه 14
1-4-1 قرارداد آینده (Futures Contract) 14
1-4-2 قراردادهای احتمالی (Option Contract) 14
1-4-2-1 قرارداد اختیار خرید (Call Option Contract) 14
1-4-2-2 قرارداد اختیار فروش (Put Option Contract) 15
1-4-2-2-1 قرارداد پیشرو (Forward Contract) 15
1-4-2-2-2- قرارداد سلف و استثناء (Futures contract & exception contract) 15
1-4-2-2-3 قرارداد معاوضه (Swap Contract) 16
1-5 عوامل مؤثر بر قیمت بازار 16
1-6 بورس 18
1-6-1 بورس اوراق بهادار 19
1-6-2 بورس کالا و ویژگی های آن 19
1-7 استفاده از قراردادهای آینده در بورس کالا 20
1-8 ساختار سازمانی بورس کالا و سازوکارهای آن 21
1-8-1 تالار معاملات 21
1-8-2 شرکت های معامله گر و اتاق های کارگزاری (شرکت های معامله گر) 21
1-8-3 سوداگران و مصونیت مالي (Speculators and hedgers) 22
1-8-4 نهاد تسویه کننده معاملات در بورس کالا 22
1-8-5 روش انجام معامله 23
1-8-5-1 سفارش بازار (Market Order) 23
1-8-5-2 سفارش محدود (Limit Order) 23
1-9 بخش های مختلف بورس کالای ایران 24
1-9-1 بازار فیزیکی بورس کالا 24
1-9-2 بررسی درخواست پذیرش کالا 25
1-9-3 بازار مشتقه 26
1-9-4 بازار فرعی 27
1-9-5 پذیرش اموال غیرمنقول در بازار فرعی 28
1-10 اثرات بورس های کالا در بهبود عملکرد و توسعه اقتصاد 30
1-10-1 مدیریت ریسک قیمت 30
1-10-2 کشف قیمت 31
1-10-2-1 تولید اطلاعات لازم در خصوص قیمت ها 31
1-10-2-2 عرضه گسترده اطلاعات بازار 31
1-10-3 بورس های کالا به عنوان مکانی برای سرمایه گذاری 32
1-10-4 توسعه بازارهای نقدی کالا 33
1-10-5 تسهیل تأمین منابع مالی، تقویت سرمایه گذاری و تولید 33
1-10-6 کاهش فقر و نابرابری 34
1-10-7 کمک به توسعه فن آوری های نوین 34
1-11 آینده و ایجاد بورس های نوظهور 34
1-12 بررسی معاملات بورسی از دیدگاه اندیشمندان اسلامی 39
1-12-1 دیدگاه شهید مطهری 39
1-12-2 دیدگاه سید موسی صدر 40
1-13 مقایسه معاملات بورسی و قمار بازی 40
فصل دوم: شرايط و چگونگي انجام معاملات در بورس كالا 43
2-1 شرايط عمومی صحت معاملات 44
2-1-1 قصد طرفين و رضاى آنها 45
2-1-2 اهليت طرفين معامله 45
2-1-3 موضوع معين كه مورد معامله باشد 46
2-1-4 شرایط مال مورد معامله 46
2-1-5 مشروعيت جهت معامله 47
2-1-6 قرارداد بايد مخالف صريح قانون نباشد 48
2-1-7 قرارداد بايد مخالف با اخلاق حسنه نباشد 48
2-1-8 قرارداد بايد مخالف با نظم عمومى نباشد 49
2-2 ایجاب و تشخیص آن از دعوت به معامله 49
2-2-1 ایجاب و قبول 51
2-2-2 نقش ایجاب در تشکیل قرارداد 53
2-2-3 اقسام ایجاب 54
2-2-3-1 از جهت مـخاطب (ایجاب‌ عـام‌ وخاص) 54
2-2-3-2 از جهت‌ مدت‌ اعتبار (ایجاب‌ ساده و مهلت‌دار) 55
2-3 امکان رجوع قبل یا بعد از وصول ایجاب 57
2-4 زوال ایجاب و قبول 58
2-4-1 مرگ 58
2-4-2 حجر 59
2-4-3 جنون و ملحقات آن 59
2-4-4 انقضای مهلت 60
2-4-5 ردّ 60
2-4-6 ایجاب متقابل 61
2-4-7 انتفای موضوع 63
2-5 چگونگی انجام معامله در بازار بورس فیزیکی کالا 63
2-5-1 ساعت تالار معاملات 64
2-5-2 نحوه اعلام عرضه ها 64
2-5-3 سایر اطلاعات به درخواست بورس 65
2-5-4 مراحل قبل از تالار معاملات 66
2-5-4-1 مراحل اخذ کد شناسه بورس 66
2-5-4-1-1 مدارک مورد نیاز جهت شناسایی مشتریان حقیقی 66
2-5-4-1-2 مدارک مورد نیاز جهت شناسایی مشتریان حقوقی 67
2-5-4-2 انواع کدهای معاملاتی 67
2-5-5 زمان ارائه سفارش خرید 68
2-5-5-1 مدارک سفارش خرید 68
2-5-5-2 انواع سفارش خرید 69
2-5-6 انواع قراردادهای قابل معامله در بورس 69
2-5-7 انواع سفارش خرید 70
2-5-8 انواع معاملات 70
2-5-9 تابلو ی معاملات 71
2-5-10 راهنمای تابلو معاملات 71
2-6 نحوه انجام معاملات در تالار و کشف نرخ 72
2-6-1 دوره زمانی سبز 73
2-6-2 دوره زمانی زرد 74
2-6-3 خریداری از کالای مازاد 75
2-6-4 دوره زمانی قرمز 76
2-6-5 زمان آبی 77
2-6-6 تخصیص کالا از طریق سیستم بورس 77
فصل سوم: مقايسه نهاد کارگزاری و نهادهاي مشابه 79
3-1 وكالت 80
3-1-1 تعريف وكالت‌ 80
3-1-2 شرايط صحت و انعقاد وكالت‌ 81
3-1-3 موارد وكالت‌ 81
3-1-4 شرايط وكالت 82
3-1-4-1 امكان انجام وكالت به وسيلۀ موكّل 82
3-1-4-2 قابليّت نيابت دادن به ديگرى 84
3-1-4-3 معلوم بودن موضوع وكالت 85
3-1-5 آثار وكالت‌ 86
3-1-5-1 تعهدات وكيل‌ 86
3-1-5-1-1 اجراى وكالت 86
3-1-5-1-1-1 اجراى وكالت به وسيلۀ توكيل به غير 87
3-1-5-1-1-2 تعدّد وكيل 88
3-1-5-1-1-3 چگونگى اجراى وكالت 88
3-1-5-1-1-3-1 حفظ اموال موكّل 88
3-1-5-1-1-3-2 رعايت حدود وكالت 89
3-1-5-1-1-3-3 رعايت مصلحت موكّل 89
3-1-5-1-1-3-4 دادن حساب وكالت 89
3-1-5-2 تعهّدات موكّل‌ 90
3-1-6 انحلال وكالت 91
3-1-7 عزل وكيل از ناحيۀ موكّل 92
3-2 نمایندگی 92
3-2-1 انواع نمایندگی 92
3-2-1-1 نمايندۀ قانونى 92
3-2-1-2 نمايندۀ قراردادى 93
3-2-2 نمایندگی در فقه 93
3-2-3 نمایندگی در قانون 94
3-3 عاملی 96
3-3-1 عاملی در فقه 97
3-3-2 عاملی در قانون 97
3-4 قرارداد دلالی 98
3-4-1 دلالی در قانون 99
3-5 نـمایندگی تجاری 101
3-5-1 تعریف 101
3-5-2 نـمایندگی تجاری در قانون ایران 101
3-6 کارگزار 103
3-6-1 شرکت‌های کارگزاری 104
3-6-2 کارگزاری 105
3-6-1-1 خدمات کارگزاری 105
3-6-1-2 اهمیت کارگزار در بورس 106
3-6-1-3 کارگزاران بورس 106
3-6-3 ويژگيهاى قرارداد کارگزاری 106
3-6-3-1 عقدى است معوّض 106
3-6-3-2 عقدى است لازم 106
3-6-3-3 تفاوت قرارداد کارگزاری با حق العمل كارى‌ 107
3-6-3-4 شرايط و اركان قرارداد کارگزاری 107
3-6-3-5 ايجاب و قبول‌ 107
3-6-3-6 شرايط عمومی 108
3-6-3-7 تعيين حق الزحمه کارگزار 108
3-6-4 اركان قرارداد کارگزاری 108
3-6-4-1 «سرمايه و کالا» 108
3-6-4-2 «اقدام به معامله» 109
3-6-5 قرارداد کارگزاری عقدى است عهدى، معوّض 109
3-6-6 تكليف آمر 109
3-6-6-1 کارمزد 111
3-6-6-1-1 کارمزدهای خریدار کالا برای هر قرارداد خرید 111
3-6-6-1-2 کارمزدهای فروشنده کالا برای هر قرارداد فروش 111
3-6-6-2 تخفیف کارمزد 112
3-6-7 وظایف کارگزار 113
3-6-7-1 بايد طبق دستور آمر عمل كند 114
3-6-7-2 کارگزار امين است (در صورت تعدّى و تفريط ضامن است) 114
3-6-7-3 عدم معامله به همراه مال خود 114
3-6-7-4 کارگزار حق ندارد قرارداد خود را به کارگزار دیگر تفویض کند 114
3-6-8 پایان قرارداد کارگزاری 114
3-6-8-1 موت و حجر آمر 115
3-6-8-2 پایان شخصیت حقوقی کارگزار 115
3-6-8-3 عدم امكان انجام عملی كه در قرارداد آمده 115
3-6-8-4 آثار انحلال قرارداد 116
نتيجه گيري 117
پیشنهادها 122
منابع 123
پیوست 126
چکیده:
در حال حاضر ابزارهای مالی گوناگونی طراحی و در بازارهای مالی وجود دارد و آنها تسهیل و گسترش تجارت و مدیریت ریسک خرید و فروش و همچنین افزایش کارایی بازار می باشد. یکی از این راه ها، ایجاد بورس ها در سراسر جهان می باشد. کشور ایران نیز در جهت نیل به این مهم در سال های گذشته اقدام به ایجاد بورس اوراق بهادار نمود و پس از آن و برای پیشرفت بهتر، اقدام به تأسیس بورس کالا نمود و سعی دارد تا با عرضه محصولات گوناگون و ایجاد بسترهای مناسب برای ارائه محصولات بیشتر، تجارت و اقتصادی پویا را برای کشور حاصل نماید.از مباحثی که باید در اینگونه بازارهای نوظهور که همچون بازارهای گذشته قدمتی چند هزار ساله ندارند، به آنها توجّه کرد؛ مسأله قانون گذاری و توجّه به حقوق افراد در بورس می باشد. لذا سعی شده تا علاوه بر آشنایی کلی با بورس و تاریخچه آن، چگونگی معاملات و برخورد افراد در بورس مورد بررسی قرار گیرد.
واژگان کلیدی:
بورس، بورس کالا، کارگزار، حقوق قرارداد
مقدّمه
همانطور که از عنوان این تحقیق بر می آید ما در اینجا به دنبال تبیین بررسی ماهیت و آثار و احکام حقوقی معاملات در بورس کالا می باشیم.
شیوه ی بیان این تحقیق بصورت تحلیلی- توصیفی و شیوه ی گردآوری مطالب بصورت کتابخانه ای می باشد.
هدف از این تحقیق واکاوی و بررسی موارد موجود در قوانین بورس کشور بصورت خلاصه می باشد تا علاوه بر آشنایی بیشتر و تسلط بهتر خواننده با مفاد این مواد، زوایای مختلف آن بیشتر روشن گردد.
در این نگارش سعی شده تا چینش مطالب صحیح باشد و حفظ امانت منابع در آن رعایت گردد ولی شاید به دلیل گستردگی منابع، علیرغم میل نگارنده مواردی از قلم افتاده باشد که پوزش می طلبم.
در فصل اول به مفاهیم و مبانی نظری پژوهش خواهیم پرداخت و سپس مروری خواهیم داشت بر بورس و انواع آن و بالاخص بورس کالا در ایرانو در پایان فصل اول به مزایای بورس می پردازیم و نگاهی خواهم داشت به آینده بورس و بالاخص آینده بورس کالا در کشورهای مختلف تا پایه های نظری تحقیق را بطور کامل بیان نموده باشیم و امید است پس از اتمام فصل اول خواننده گرامی با مفاهیم بورسکالا به اختصار آشنا گردد. در فصل دوم و سوم به سئوالات و فرضیه های تحقیق می پردازیم بدین نحو که ابتداماهیت قراردادهای بورسی را مورد بررسی قرار می دهیمو در فصل سوم نهاد کارگزاری بورس را مورد مطالعه قرار خواهیم داد تا در نهایت به نتیجه ای مطلوب برسیم.
پیشاپیش از تمامی بزرگوارانی که با پیشنهادها و انتقادهای سازنده ی خویش ما را در ارائه هرچه بهتر این پژوهش یاری می نمایند کمال تشکر و قدردانی را دارم.
امید است این تحقیق گامی باشدهر چند کوچک در جهت غنای هر چه بیشتر علم حقوق در کشور عزیزمان ایران و بعنوان عمل خیری نزد ایزد منان مورد قبول قرار گیرد.
پری محفوظی هشتجین
آدرس پست الکترونیک:
[email protected]
1- بیان مسأله تحقیق
در گذشته بازارها دارای شکل و شمایلی خاص نبودند لیکن به مرور و با گذشت زمان محلهایی با با اشکالی خاص ایجاد شدند که اکثر افراد برای خرید و فروش و کسب سود یا تامین نیازهای خویش راهی آن می شدند. امروزه اقتضای زمان چنین بازرهایی را بر نمی تابندو در کنار وجود بازارهای قبلی مکان هایی موسوم به بورس جهت خرید و فروش کالاها در حجم وسیع ایجاد گردیده است.
بورس، در اصطلاح علم اقتصاد، مکانی است که کار قیمت گذاری و خرید و فروش کالا و اوراق بهادار در آن انجام می گیرد و به دو نوع بورس کالا و بورس اوراق بهادار است.
در اصطلاح علم اقتصاد، به بازار تشکیل یافته ای که در آن کالا یا کالاهای معینی مورد معامله قرار می گیرند بورس کالا گفته می شود. کالاها در بازار بورس به شکل انبوه موجود نیستند تنها نمونه هایی از آنها در این مراکز نگه داری می شود. بورس ها کالاهای استانداردی را پذیرش می کنند و اشخاص از طریق کارگزاران معاملاتی را انجام می دهند که می تواند بصورت نقدی یا مشتقات مبتنی بر کالا باشد. کالاها در انبارهای تحت نظارت بورس ها نگهداری می شود و بورس ناظر بر مبادلات، تسویه و تحویل کالاهاست. عمده ترین کالاهای مورد معامله در بورس های کالا عبارتند از گندم، جو، قهوه، کاکائو، آهن، مس، زغال سنگ، نفت، پنبه، چرم، مواد شیمیایی و مواد خام و کالاهای واسطه ای نیز در بورس کالا مورد معامله قرار می گیرند. مهمترین مزیت ناشی از بورس کالا امکان پوشش ریسک نوسانات نرخ ارز استف بدین ترتیب بازرگانان به کمک بورس کالا می توانند ریسک خود را در واردات و صادرات کالاها و مواد اولیع به حداقل برسانند. همچنین بورس کالا وجب شفافیت در قیمت گذاری کالاهای پذیرش شده نیز می شود.
بورس ایران در سال 1346 راه اندازی شد و سپس در راستای تحقق اهداف برنامه سوم و چهارم توسعه، که مطابق با آنها شورای عالی بورس موظف به راه اندازی و گسترش بورس های کالایی در ایران شناخته شده بود، بورس فلزات در شهریور 1382 (نخستین بورس کالایی در ایران) و بورس کالای کشاورزی در شهریور 1383 آغاز به فعالیت کردند. بر مبنای قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران (مصوب 1 آذر 1384، مجلس شورای اسلامی، و با تصویب شورای عالی بورس، شرکت بورس کالای ایران در آذر 1385 با در هم آمیختن بورس فلزات و بورس کالای کشاورزی تشکیل شد و پس از پذیره نویسی و برگزاری مجمع عمومی، از مهر 1386 کار خود را زیر نظر سازمان بورس و اوراق بهادار آغاز کرد. بورس کالای ایران به داد و ستد نقد، نسیه و سلف انواع محصولات صنعتی و کشاورزی در ایران می پردازد و راه اندازی معاملات ابزارهای مشتقه و به ویژه قراردادهای آتی را در برنامه های پیش روی خود دارد.
قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران (1 آذر 1384) اصلی ترین قانون حاکم بر اوراق بهادار و بورس های ایران است. این قانون مشتمل بر 60 ماده و 29 تبصره در جلسه عادی روز سه شنه، 1 آذر 1384، مجلس شورای اسلامی تصویب شد و در 2 آذر 1384 به تایید شورای نگهبان رسید و طبق ماده 2 این قانون، در راستای حمایت از حقوق سرمایه گذاران و با هدف سامان دهی، حفظ و توسعه بازار شفاف، منصفانه و کارای اوراق بهادار و به منظور نظارت بر حسن اجرای این قانون، شورای عالی بورس و اوراق بهادار و سازمان بورس و اوراق بهادار – به عنوان ارکان اصلی اوراق بهادار ایران – با ترکیب، وظایف و اختیارات مندرج در این قانون تشکیل می شود.
بورس از طریق جذب و به کار انداختن سرمایه های راکد، حجم سرمایه گذاری در جامعه را بالا می برد. بورس بین عرضه کنندگان و تقاضاکنندگان سرمایه ارتباط برقرار می کند و معاملات بازار سرمایه را تنظیم می نماید. هم چنین با قیمت گذاری سهام و اوراق بهادار تا حدودی از نوسان شدید قیمت ها جلوگیری می کند. بورس مردم را به پس انداز تشویق و بدین وسیله باعث به کارگیری پس انداز مردم در فعالیت های اقتصادی می شود. بورس سرمایه لازم برای اجرای پروژه های دولتی و خصوصی را فراهم می آورد لیکن هنوز اکثر افراد تفاوت بین انواع بورس را به درستی نمی دانند و آگاه نیستند که برای تامین کدام نوع از نیازهای خویش بهتر است به بورس مراجعه نمایند یا قوانین مربوط به بورس را چگونه باید تفسیر کند!
الاایحال بنظر می رسد علیرغم پژوهش های انجام شده بر روی این پدیده در رشته حقوق، اقتصاد، حسابداری، فقه و حتّی روانشناسی آنگونه که بایسته و شایسته است به زوایای مختلف این پدیده پرداخته نشده است. نگارنده در این پایان نامه قصد دارد تا به فراخور توان، برخی از زوایای تاریک این مسئله حقوقی – بازرگانی مورد بررسی و واکاوی قرار دهد.

2- اهمّیت و ضرورت انجام تحقیق
علیرغم کارکردهای مناسبی که بازار بورس برای پس انداز یا کم کردن نقدینگی در جامعه یا ثبات قیمت ها می تواند داشته باشد و با وجود سعی اقتصاددانان در افزایش آگاهی مردم نسبت به پدیده بورس لیکن با نگاهی به اقشار مختلف جامعه و حتّی قشر تحصیل کرده لاجرم باید پذیرفت که آگاهی افراد نسبت به بورس و قوانین و مقررات آن بسیار ناچیز می باشدلذا بنظر می رسد این مسئله بیشتر از آنچه تا کنون بدان پرداخته شده است نیازمند بررسی و تحقیق و پژوهش می باشد تا در آینده ای نه چندان دور شاهد نتایج مثبت بورس در جامعه باشیم.

3- اهداف تحقیق
این تحقیق در پی بررسی در مورد بازار بورس کالا، اهداف آن و تفاوتهای موجود میان بازار بورس کالا و بازار اوراق بهادار می باشد؟ همینطور در پی آن هستیم تا دریابیم چه نوع کالاهایی و با چه ویژگی هایی در حال حاضر در بورس کالا ارائه می شود یا می توانند در آینده وارد این بازار شوند؟ همچنین برخی دیگر از مباحث حقوقی نظیر امکان و میزان تخفیف در کارمزد(مربوط به بخش کارگزاری) مورد بررسی قرار خواهد گرفت. بعبارت اخری سعی خواهد شد تا ا این رهگذر، در حد خود به پاسخ هایی قابل قبول درباره سئوالات مطرح شده برسیم.
سعی خواهد شد تا با بررسی زوایای گوناگون موضوع مواردی را برای اصلاح یا تصویب در آینده برای قانون گذار فراهم نماییم و نیز نتایج بدست آمده می توان از سوی قوای مقنّنه و مجریه کشور مورد بهره برداری واقع شود. هدف آرمانی این پژوهش دستیابی به قوانینی است که بتواند بیشترین فایده را بر نظام تقنینی ایران داشته باشد.

4- پرسش های تحقیق
1- آیا ارائه کالا در بورس ایجاب محسوب می گردد؟
2- ماهیت کارگزاری بورس وکالت محسوب می شود یا نمایندگی؟
3- حداکثر امکان تخفیف در کارمزد (مربوط به بخش کارگزاری) تا چه اندازه می باشد؟
5- فرضیه های تحقیق
1- بنظر می رسد ارائه کالا در بورس نوعی دعوت و اعلام رغبت به معامله می باشد زیرا یکی از شرایط ایجاب در فقه معین بودن طرف ایجاب می باشد و در قانون کشور ما نیز جز در مورد عقد جعاله آن هم بطور خاص، چنین مطلبی مورد قبول واقع نشده است.
2- با توجه به قوانین موجود در زمینه کارگزاری، بنظر می رسد عمل کارگزاری در بورس با وکالت سنخیت بیشتری دارد.
3- طبق مصوبه کانون کارگزاران حداکثر امکان تخفیف در کارمزد (مربوط به بخش کارگزاری) آن هم برای عرضه کننده های کالا 25% است و تخفیف بیشتر تخلف محسوب شده و حتی ممکن است منجر به لغو مجوز کارگزاری شود لیکن بنظر می رسد این مطلب نافی حق کارگزار برای تخفیف و حتی گذشت کامل از حق خود نیست لیکن در مقابل اداره دارایی و مالیات نمی تواند به چنین تخفیفی استناد نماید.
6- سوابق و پیشینه تحقیق
در مورد بورس و بورس کالا در رشته حقوق، فقه، اقتصاد، حسابداری و بازرگانی کتاب ها و مقالات متعددی به رشته تحریر درآمده است که به برخی از مطالعات انجام شده بصورت مختصر اشاره می نماییم:
– میرز، ت، پیش بینی قیمت سهام در بورس به روش تحلیل تکنیکال، انتشارات نص، ترجمه شادی سمیعی فر و محمدرضا شعبانعلی، 1392.
– سجادی، ج، بورس، انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران، 1391.
– فراهانی فرد، کامیار؛ صبری، رضا، مفاهیم اولیه بورس به زبان ساده، تهران، نشر چالش، 1383.
– مکدوول، ب . ا، مدیریت سرمایه در بازارهای مالی، انتشارات آراد، ترجمه ابراهیم صالحی رامسری و سینا محامی، 1391.
– خانی، ع؛ صادقی، م، تاثیر برگشت، پایداری و ناهنجاری اقلام تعهدی بر سود دوره شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار، مجله پژوهش های تجربی حسابداری، تابستان 1392 – شماره 8 (علمی – پژوهشی).
– چراغی، د، اقتصاد و بازرگانی ایران: مزایا، محدودیت ها و موانع توسعه بورس کالا در ایران، مجله بررسی های بازرگانی، بهمن و اسفند 1383 – شماره 10 (علمی و ترویجی).
همچنین سازمان بازرسی و نظارت بر قیمت و توزیع کالا و خدمات وابسته به وزارت بازرگانی در تحقیقی با عنوان «آشنایی با بورس کالا» به بررسی این مقوله و آثار جانبی آن پرداخته است. (سازمان بازرسی، 1377، ص 75-78).
همینطور برای بررسی بهتر می توان به قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران (مصوب 1 آذر 1384) مراجعه نمود.
7- روش تحقیق
این تحقیق از نوع تحقیقات تحلیلی- توصیفی است و همچنین این تحقیق از نوع پژوهش های کتابخانه ای و نیز اسنادی به شمار می رود.
گردآوری اطلاعات در این تحقیق بصورت کتابخانه ای و بمنظور مطالعه و بررسی گزارش های علمی – پژوهشی و کتب مرجع می باشد. همینطور از پایگاه های اینترنتی بمنظور دستیابی به مقالات معتبر و استخراج داده های بیشتر استفاده می شود. اطلاعات پایه در این پایان نامه از طریق مطالعه کتب مربوطه، شبکه اینترنت و با کنکاش و مطالعه در بانکهای اطلاعاتی و سایتهای علمی معتبر بین المللی که پیش تر در زمینه های مرتبط تحقیق نموده اند به دست می آید و در ادامه سعی می نماییم تا با استفاده از یافته های موجود، علاوه بر پاسخ به سئوال های تحقیق، پیشنهادهایی در جهت رفع کاستی ها یا نواقص احتمالی ارائه گردد.

8- ساختار تحقیق:
ساختار تحقیق شامل موارد ذیل می باشد:

روش گردآوری اطلاعات:
این تحقیق از نوع تحقیقات تحلیلی- توصیفی می باشد و از نوع پژوهش های کتابخانه ای و نیز اسنادی به شمار می رود و در آن از فیش برداری استفاده خواهد شد البته ممکن است به فراخور نیاز از مصاحبه یا سایر روشها نیز استفاده گردد.

ابزار گردآوری اطّلاعات:
استفاده از فیش برداری و بانک های اطّلاعاتی و شبکه های کامپیوتری می باشد.

روش ها و ابزار تجزیه و تحلیل داده ها:
در این تحقیق سعی خواهد گردید تا با گردآوری مطالب از کتب علمی در رشته های مختلف (حقوق، روانشناسی و جامعه شناسی)، سمینارها و مقالات و ژورنال های بین المللی با اشراف به زوایای گوناگون موضوع، به سئوال های مطرح شده پاسخ های متناسب داده شود.
در فصل نخست كليات و تايخچه پيدايش بورس مورد بحث و بررسي قرار گرفته است و در فصل بعد به چگونگي انجام معمله در بازار بورس و بطور اختصاصي بورس كالا پرداخته شده است و در فصل سوم نهاد كارگزاري و قرارداد مربوط به كارگزاري مورد بحث مي باشد كه با وجود كمي مطالب در اين زمينه سعي شده است با پرداختن به اصول قراردادهاي مشابه مانند عقد وكالت و نمايندگي و ساير عقود مشابه، در اين زمينه بررسي هاي لازم صورت گيرد.
در اینجا این تحقیق به پایان می رسد و بجاست تا نکانی ذکر گردد. ابتدا باید خاطرنشان گردد که در تهیه این تحقیق با انبوهی از منابع روبرو بودم که علیرغم اینکه از نظر حقوقی جایگاه رفیعی داشتند لیکن به جهت عدم اطلاع مشخصات نشر، از آنها استفاده نشد. همچنین از آنجا که رجوع به مطالب و منابع اصیل و دست اول می تواند در درک و توضیح مطلب مفیدتر باشد لذا برای تهیه مطالب جهت نگارش این تحقیق تا حد امکان به کتب منتش شده توسّط انتشارات بورس مراجعه گردید لیکن به دلیل اینکه در برخی از کتب مربوط به انتشارات بورس، نامی از نویسنده ذکر نشده بود به جهت حفظ امانت و همینطور برای ارجاع مناسب مطالب، مناسب نمود تا برای ارجاع از نام انتشارات بجای نام نگارنده استقاده شود و در ادامه سایر مشخصات از قبیل سال انتشار و غیره جهت تشخیص بهتر بیان گردد. البته جاداشت تا در این زمینه واکاوی موضوع و برای تبیین بیشتر آن، به موضوعات دیگری نیز پرداخته شود لیکن به دلیل پرهیز از اطاله کلام، از این موضوع پرهیز شد. خواننده ارجمند می تواند برای مطالعه بیشتر به آیین نامه ها و دستورالعمل های مربوطه در سایت فارسی شرکت بورس کالای ایران (به آدرس:www.ime.co.ir) مراجعه نماید. همچنین کتب مفید و گرانقدري در این زمینه توسّط بزرگانی به رشته تحریر درآمده است که مطالعه آنها می تواند بسیار مفید باشد که از ذکر آنها خودداری می کنیم زیرا در قسمت منابع فهرست برخی از کتب و مقالات موجود در این زمینه قرار دارد. در پایان تنها می توان گفت «والله العالم»
فصل اول
مفاهیم و مبانی نظری تحقیق

پیشگفتار
بازار محل تلاقی عرضه و تقاضا و نیز تعیین قیمت کالاها یا خدمات می باشند. یکی از بازارهای شناخته شده در جهان، بورس کالا می باشد که در آنجا خریداران و فروشندگان بدون انتقال کالا می توانند به معامله آن بپردازند و در زمان مقرر در قراردادهایشان از محل عرضه بطور مستقیم کالا را به محل تقاضا ارسال کنند. این امر نه تنها موجب کاهش هزینه های حمل و نقل و تسهیل در تجارت کالاها می شود، بلکه فرصت اقدامات سودجویانه را از بین می برد. در نهایت کالاها و خدمات با قیمت عادلانه تری به دست مصرف کننده نهایی می رسد.
بازارهای کالایی در کشورهای صنعتی بویژه آمریکا و انگلیس قدمتی طولانی دارند، اما در کشورهای رو به رشد از جمله ایران هنوز شکل درستی به خود نگرفته اند.
بازار کالا امکان پیش فروش کردن کالا و تامین مالی مورد نیاز برای تولیدکنندگانی که با کمبود نقدینگی، مواجه هستند، مفید هستند. با وجود آنکه بورس کالا می تواند آثار مثبت اقتصادی قابل ملاحظه ای به وجود آورد، اما در تشکیل آن در کشورهای رو به رشد از جمله ایران می بایست دقت نظر کافی به عمل آید. (سازمان بازرسی، 1377، ص 75-78).
یکی از سیاست های مؤثر در کنترل قیمت ها در بازار و برقراری شرایط تعادل قیمت ها، فراهم ساختن امکان استفاده همگان از اطلاعات و دستیابی آنان به بازار کالا و خدمات می باشد. برقراری امکان استفاده از اطلاعات سبب می شود تا متقاضیان واقعی کالاها و خدمات، عرضه کنندگان را شناخته و از طریق مذاکره مستقیم در محیطی که رقابتی و قانونمند می باشد، بتوانند با قیمت های حقیقی به کالاهای موردنظر خود دست یابند. این فرآیند سبب می شود تا افرادی که به دنبال استفاده از شرایط نبودن اطلاعات هستند، نتوانند از فرصت ها به صورت پیش خرید به نفع خود سوءاستفاده نمایند و از دلالی سود ببرند.
بورس کالا به عنوان مکانی که در آن کالاهای گوناگون معامله می شوند، می تواند شرایطی را فراهم کند که تولیید کننده کالای خود را زودتر از موعد به بازار عرضه کرده و آینده ی فروش محصولات خود را با قیمت های واقعی تضمین نماید و به دلیل وجود انواع نتقاضیان در بازار، مجبور به فروش کالا به خریدار خاصی نگردد.
در ادامه سعی خواهد گردید تا ساز و کار بورس های کالا در جهان شرح داده شود و سپس با توجه به نیاز کشور، در گزارش های دیگر بورس کالا در ایران بطور جامع مورد بررسی قرار گیرد.
1-1 تعریف بازار
بازار بطور کلی به مکانی اطلاق می گردد که در آن خریداران و فروشندگان برای خرید و فروش منابع، کالاها و خدمات خود گرد هم می آیند. در گذشته اصطلاح بازار به یک مکان جغرافیایی اطلاق می شد ولی امروزه محدودیت جغرافیایی و فیزیکی برای بازار وجود ندارد و بازارهای نوین حد و مرزی ندارند. (سازمان بازرسی، 1377، ص 75-78)
1-2 انواع بازار
از نظر مکانی، بازارها به دو دسته بازار فیریکی و الکترونیکی تقسیم شده اند. بازار فیریکی مکان مشخصی است که در آن کالا یا کالاهای خاصی دادوستد می شود؛ در حالی که بازار الکترونیکی حد و مرزی نداشته و برای دادوستد از ابزارهایی نظیر رایانه، تلفن، مودم، ماهواره و… استفاده می شود. انواع بازارهای موجود در اقتصاد را می توان بدین گونه تقسیم کرد:
1- بازار محصولات (کالاهای ساخته شده و خدمات)
2- بازار عوامل تولید (نیروی کار و سرمایه) که بازار عوامل نامیده می شود.
برخی از بازارهای شناخته شده از نظر دادوستدها عبارتند از:
1- بازار کالا و خدمات
2- بازار پول
3- بازار سرمایه
در بازار کالا و خدمات، انواع کالا و خدمات بدون اینکه در بازار آورده شود، معامله می شوند و وسیله ی دادوستد اسناد، اوراق گمرکی، بارنامه و یا قراردادهایی هستند که نشان دهنده ی کیفیت و مقدار کالاها و خدمات می باشند. در بازار پول و بازار سرمایه نیر انواع اوراق بهادار دادوستد می شود.
در بازار پول، اغلب اسناد و اوراق بهادار دارای سررسید کمتر از یک سال و در بازار پول اغلب داریی های مالی دارای سررسید بیش از یک سال معامله شوند. اصطلاحا به اوراق بهادار با سررسیدکمتر از یک سال، دارایی مالی کوتاه مدنت و به اوراق بهادار با سررسید بیش از یک سال، دارایی مالی بلند مدت گفته می شود. (منظور ار دارایی های مالی، انواع مختلف اوراق بهادار از جمله سهام، اوراق قرضه، اوراق مشارکت و ابزار مشتقه می باشد.) مجموعه ی بازار پول و بازار سرمایه نیز بازار مالی را تشکیل می دهند.
1-3 خدمت به اشخاص در قالب يك بخش مالي
سیستم یا بخش مالی به شبکه ای از بازارهای مالی، تجار، خانواده ها، دولت و مؤسساتی اطلاق می شود که در این سیستم با هم فعالیت و دادوستد کرده و عملیات آنها بر اساس مقررات خاصی صورت می گیرد. این مجموعه، جریان پول و انواع سپرده ها و انواع اوراق بهادارو ابزارهای بازارهای پول و سرمایه را در اختیار گروه های مختلف در بخش حقیقی (تولیدی) اقتصاد قرار می دهند. بر این اساس، می توان گفت که بخش مالی تزریق کننده ی حیات به بخش حقیقی اقتصاد است. به علاوه، مجموعه ی مزبور از طریق فراهم آوردن خدمات لازم برای پرداخت ها، تجهیز پس انداز، تخصیص اعتبار و و ایجاد وسایل لازم برای مقابله با خطرات تجاری و تولیدیو نوسانات قیمت، عملا فعالیت های حقیقی اقتصاد را تسهیل نموده و در جریان این فعالیت ها (هم از لحاظ کمی و هم از لحاظ کیفی) تغییر و تحول ایجاد می کنند.همچنین بخش مالی می توانداطلاعات با ارزشی را در اختیار بخش حقیقی قرار دهد که این اطلاعات به نوبه ی خود، زمینه ساز افزایش کارآیی فعالیت های کارفرمایان اقتصادی و مدیران واحدهای تولیدی می باشد. حتی قراردادهای مالی منعقد شده در بخش مالی، به عنوان پاسخی به شرایط و ویژگی های ریسکی و اطلاعاتی اقتصاد تلقی می شود و شرایط مندرج در قراردادها به شرایط اطلاعاتی و ریسکی بستگی دارد.
در بخش مالی علاوه بر آنکه از طریق اوراق بهادار نظیر سهام، اوراق قرضه و یا وام های بانکی، تامین نقدینگی مورد نیاز بخش حقیقی انجام می شود؛ ابزارهای دیگری نیز برای تسهیل مبادله در بخش حقیقی طراحی شده است. بخشی از این ابزارها، قراردادهایی هستند که در بازارهای مالی رایج بوده و کالا را قبل از تحویل، دادوستد می نمایند. این ابزارها در بازارهای سرمایه بین المللی متداول بوده و اغلب معاملات کالا بر اساس آنها انجام می شود. ابزارهای یاد شده، قراردادهایی هستند که اصطلاحا ابزار مشتقه نامیده می شوند.
1-4 ابزار مشتقه در بازار سرمایه
قراردادهای مورد استفاده در بازار سرمایه که در همه بازارها رایج بوده و امکان به کار گرفتن آنها در ایران نیز وجود دارد، عبارتند از:
1-4-1 قرارداد آینده (Futures Contract)
قرارداد آینده قراردادی است که در آن دو طرف تعهد می کنند که در یک تاریخ مشخص، کالایی را به قیمت مشخصی که بازار آن را تعیین می کند، با هم مبادله نمایند. این معامله طبق ضوابط رسمی بورس بوده کیفیت کالا نیز بر اساس همین ضوابط تعیین می شود، ضمن اینکه خریدار و فروشنده موظف به عمل کردن به قرارداد هستند. این قراردادها در بازارهای رسمی و بورس انجام شده و مقداری از مبلغ کالاهای مورد معامله نزد سازمان بورس، به عنوان وجوه تضمین حسن انجام قرارداد، قرار می گیرد.
دلیل اصلی انجام این نوع معاملات، نگرانی خریدار از احتمال افزایش قیمت یا نگرانی فروشنده از احتمال کاهش قیمت در بازار است.
1-4-2 قراردادهای احتمالی (Option Contract)
این نوع قرارداد مربوط به اوراق بهادار بوده و دارنده ی برگه ی برگه اختیار معامله (که خود نوعی اوراق بهادار است) حق دارد ظرف مدت معینی اوراق بهادار خاصی (مثل سهام شرکت ها) را به قیمت توافقی معامله کند. توضیح اینکه اوراق بهادار می توانند اسنادمربوط به کالا نیز باشند. قراردادهای اختیاری به دو دسته تقسیم می شوند:
1-4-2-1 قرارداد اختیار خرید (Call Option Contract)
در این قرارداد، خریدار پس از پرداخت مبلغی مشخص به فروشنده اختیار، حق دارد که تا تاریخ مشخص و تعیین شده در قرارداد در صورت تمایل، دارایی مشخصی را با کیفیت و قیمت تعیین شده توسط بازار رسمی بورس از فروشنده خریداری کند. در صورتی که خریدار از خرید دارایی منصرف شود، تنها مبلغ پیش پرداخت را از دست خواهد داد. بنابراین تا زمانی که خریدار از حق خود استفاده نکرده است، هیچ تعهدی در قبال فروشنده ندارد ولی در صورتی که خریدار مایل به خرید باشد و از حق خود استفاده کند، فروشنده مجبور است که تعهد را طبق قرارداد انجام دهد.(صالح آبادی، 1385، ص 74)
1-4-2-2 قرارداد اختیار فروش (Put Option Contract)
در این قرارداد، برعکس قراردا اختیار خرید، فروشنده پس از دریافت مبلغی به عنوان پیش پرداخت از خریدار، در صورتی که مایل باشد در تاریخ معینی دارایی مشخصی را به قیمت توافق شده به وی می فروشد. زمان اجرای قرارداد، نوع دارایی و قیمت و کیفیت کالا توسط بازار رسمی بورس مشخص می شود. تا زمانی که فروشنده مایل به استفاده از حق خود نباشد، خریدار نمی تواند کالا را بخرد ولی در صورت استفاده از حق خود، خریدار مجبور به خرید کالا می باشد.(هال، 1384، ص 35 – 36)
قراردادهای آینده و اختیاری الزاماً باید در بازار بورس انجام شود ولی برخی از قراردادها وجود دارند که لزوماً در بازار بورس انجام نمی شوند. این قراردادها عبارتند از:
1-4-2-2-1 قرارداد پیشرو (Forward Contract)
این نوع قرارداد دقیقا مشابه قرارداد آینده بوده و تفاوت آنها در این است که این قراردادها در خارج از بازار بورس انجام شده و همچنین به علّت اعتبار بالای هر دو طرف، مبلغ قرارداد در زمان تحویل کالا پرداخت می شود. در این قرارداد، دو طرف تعهد می کنند که در تاریخی معیّن و با یک قیمت مشخص (توافق شده) کالایی را با کیفیت مشخص مبادله نمایند.
شرط اصلی این نوع قرارداد، انتظارات کاملاً متفاوت خریدار و فروشنده از روند قیمت ها در آینده است. انتظارات متفاوت به این معنی که خریدار ممکن است احساس کند قیمت ها در آینده گران خواهد شد، متقاضی خرید می شود. از سوی دیگر فروشنده ی دیگری ممکن است تصوّر کند که در آینده قیمت ها ارزان خواهد شد، بنابراین ترجیح می دهد که در حال حاضر کالای خود را بفروشد. بنابراین خریدار و فروشنده که برداشت متفاوتی از آینده دارند، یکدیگر را ملاقات کرده و اقدام به عقد قرارداد می کنند.
1-4-2-2-2- قرارداد سلف و استثناء (Futures contract & exception contract)
قرارداد سلف، قراردادی است که به موجب آن دو طرف تعهّد می نمایند در تاریخ مشخص، با یک قیمت مشخص، کالایی با کیفیت معلوم را که برا اساس توافق طرفین تعیین خواهد شد مبادله نمایند. پیش شرط اصلی این قرارداد نیز مانند قراردادهای پیشرو، انتظارات متفاوت فروشنده و خریدار نسبت به قیمت های آینده است.(شرکت بورس کالاي ايران، 1382، ص 4)
چنانچه در این قرارداد تمام مبلغ کالا پیش پرداخت شود، قراردا سلف است و اگر مبلغ به صورت قسطی و حداکثر تا سررسید پرداخت گردد، آن را قرارداد استثناء گویند. قراردادهای سلف و استثناء را در بازار بورس نیز می توان استفاده کرد. در این حالت سهام به عنوان کالا مبادله می شود، به این صورت که خریدار ، تعداد معینی از سهام شرکتی را برای دریافت در تاریخ معیّنی خریداری می نماید و وجه آن را به اقساط در قرارداد استثناء و یک جا در قرارداد سلف پرداخت می نمایند. این نوع قرارداد در صورتی ایجاد می شود که خریدار سهام نگران گران تر شدن سهام و دارنده ی سهام نگران کاهش قیمت یا عدم تغییر قیمت می باشد.
1-4-2-2-3 قرارداد معاوضه (Swap Contract)
قرارداد معاوضه قراردادی است که به موجب آن طرفین تعهّد می نمایند که برای مدت معینی (مدت آن توافقی اس) دو دارایی یا منافع حاصل از دو دارایی را با کیفیت مشخص به نستی که هنگام عقد قرارداد مشخص می شود، معاوضه نمایند. س از سررسید، هر یک از طرفین موظّف است عین دارایی را به صاحب آن برگرداند. این دارایی ممکن است فیزیکی یا مالی باشد. این قراردادها به صورت غیررسمی و خارج از بازار بورس انجام می شوند.(هال، 1384، ص 261)
1-5 عوامل مؤثر بر قیمت بازار
همان گونه که ذکر شد، دلیل عمده استفاده از ابزار مشتقه، پیش بینی تغییر قیمت کالا در بازار است. حال باید دید که عوامل تأثیر گذار بر قیمت در بازار کدامند.
برای پیش بینی قیمت کالا در آینده و یا تعیین قیمت در حال حاضر، نیاز به اطلاعات کامل می باشد. منظور از اطلاعات کامل، وضعیت گذشته قیمت کالا و همچنین اطلاع از وضعیت عرضه و تقاضای کالا در حال حاضر می باشد. هنگامی که اطلاعات گذشته و حال بازار به دست آمده، آنگاه بر اساس این اطلاعات و پیش بینی روند قیمت بازار در آینده، انتظارات کارگزاران بازار و همچنین در نظر گرفتن سایر عوامل احتمالی تأثیر گذار بر قیمت، وضعیت آینده کالا ترسیم می شود. چنانچه یک بازار کارامد را در نظر بگیریم، فرض های زیر باید مدنظر باشد.
1- قیمت های جاری در بازار، نشان از آینده قیمت ها و رشد یا رکد بازار دارد.
2- قیمت های جاری معیار مناسبی برای ارزشی ذاتی (ارزش واقعی) می باشد.
3- بازار حافظه ندارد وتغییر قیمت ها کاملا تصادفی است، یعنی قیمت گذشته بر قیمت حال بی تأثیر است.
4- در تصمیم گیری برای سرمایه گذاران استقلال وجود دارد. (توضیح اینکه فرض های بالا مربوط به یک بازار کارامد می باشند و اگر اقتصاد کارامد باشد، کلیه فرض های بالا بر آن حاکم است و این مطلب – به ویژه بند 3 – مختص بورس کالا نمی باشد.)
در بین فرض های بالا، فرض 3 از بقیه مهم تر است. اگر باور داشته باشیم که بازار حافظه ندارد، بنابراین نباید نگران تغییر قیمت باشیم و اگر تغییرات تصادفی فرض شود، همان گونه که کاهش قیمت مشاهده می شود، بایستی افزایش قیمت هم دیده شود و دلیلی ندارد که فرض کنیم روند بازار همواره کاهشی خواهد بود.
شکل زیر، عوامل مؤثر بر قیمت بازار را نشان می دهد:
آیندهحالگذشته
نمودار فوق نشان می دهد که پیش بینی قیمت در بازار، تحت تأثیر عواملی چون اطلاعات گذشته، وضعیت کنونی، انتظارات آینده و سایر عوامل دیگر می باشد. در یک بازار کارآ، عوامل های 1 و 2 و 3 به عنوان عامل های تعیین کننده قیمت شناخته می شوند و عامل چهارم که قابل پیش بینی نیست، عامل نوسان قیمت می باشد و از این رو قیمت در بازار کارآ، دقیقاً قابل پیش بینی نمی باشد.
آنچه که تاکنون گفته شد، ابزارها و عواملی بود که در بازارهای سرمایه و کالا و خدمات مورد استفاده قرار می گیرند. همچنین مکانیزم تعیین قیمت ها نیز از ضرورت های بازار می باشد. حال از آنجا که بحث اصلی مربوط به بازار مبادله کالا می باشد، توجه خود را به بازار مبادله کالا یا بورس کالا معطوف می نماییم.
1-6 بورس
بورس در اصطلاح به مکانی گفته می شود که پاره ای از کالاها و اوراق بهادار قیمت گذاری و سپس خرید و فروش می شوند. برای انجام معاملات در بورس ها، لازم است خریداران و فروشندگان به کارگزاری های فعال در بورس مراجعه نمایند. کارگزار یک شخص حقوقی است که اوراق بهادار را برای دیگران و به حساب آنها معامله می کند. (فصل اول قانون بازار اوراق بهادار مصوب آذر ماه سال 1384) بر این اساس بورس به دو نوع تقسیم می شود.
1- بورس کالا
2- بورس اوراق بهادار
1-6-1 بورس اوراق بهادار
در بورس اوراق بهادار، سهام و اوراق بهادار منتشر شده در بازار، مورد معامله قرار می گیرد. این بازار مکانی برای تأمین منابع مالی بنگاه ها از محل فروش اوراق بهادار می باشد.
1-6-2 بورس کالا و ویژگی های آن
در بورس کالا، کالایی که کاربرد همگانی داشته و زود فاسد نمی شوند، خرید و فروش می شود. این بورس، بازار دادوستد همیشگی برخی از کالاها در مکان معیّنی که مقررات و قانون های ویژه ای بر آن حکمفرماست.

اگر به مکان هایی که در سده های پیشین قط برای دادوستد و نرخ گذاری کالا اختصاص یافته، بتوان کلمه بورس را نسبت داد، باید مردم مصر و بابل را از پایه گذاران بورس دانست. البته در آن زمان تنها کالاهای تجاری در ایین گونه مکان ها دادوستد می شد و بیشتر به صورت پایاپای بود. در قرون وسطی د ر شهرهای ونیز و فلورانس، معاملاتی بر روی حواله های کتبی بازرگانان و صرافان انجام می شد و می توان گفت سرچشمه ی تشکیل بورس اوراق بهادار و بورس کالا می باشد.
بورس کالا بازاری قانونمند و رسمی می باشد که به منظور خرید و فروش برخی کالاها تشکیل شده و تعداد زیادی از عرضه کنندگان یا تولیدکنندگان، کالای خود را در آن بازار عرضه می کنند تا پس از بررسی های کارشناسی و قیمت گذاری توسط کارگزاران آن بازار، مورد دادوستد قرار گیرد.
بورس کالا برای برخی از محصولات کشاورزی نظیر ذرت، گندم، قهوه، چای، دانه های روغنی، چرم، شکر، جو، پنبه، کاکائو، پشم و… و فلزاتی مانند فولاد، طلا، نقره، مس، طلای سفید و… در کشورهای مختلف وجود دارد.(شهرآبادی، 1392، ص 20)
در بورس، کالاهای مورد معامله به بازار آورده نمی شوند، بلکه وجود آنها با اسنادی که نشان دهنده ی میزان ویژگی ها و کیفیت کالاها (نظیر بارنامه) می باشند، به اثبات می رسد. قسمت عمده معاملات در بورس کالا به منظور خرید و فروش و تحویل آینده انجام می شود. به طور کلی کالاهای مورد معامله در بازار بورس کالا باید از ویژگی هایی برخوردار



قیمت: تومان

c (2770)

دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی
پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد
در رشته روانشناسی عمومی
نقش واسطه ای خشم و نشخوار خشم در رابطه بین عاطفه منفی و بازداری اجتماعی با شدت تنگی عروق کرونری
استاد راهنما
دکتر محمدعلی بشارت
استادان مشاور
دکتر علی زاهد مهر
دکتر مسعود غلامعلی لواسانی
نگارش
معصومه درویشی لُرد
زمستان 1391
نقش واسطه ای خشم و نشخوار خشم در رابطه بین عاطفه منفی و بازداری اجتماعی با شدت تنگی عروق کرونری
چکیده
خشم و نشخوار خشم در پژوهشهای مختلف به عنوان عوامل زمینه ساز بیماری قلبی مورد بررسی قرار گرفته اند. عاطفه منفی و بازداری اجتماعی نیز به عنوان مؤلفههای شخصیت نوع D از عوامل خطر برای بسیاری از بیماریهای جسمی و از جمله بیماری قلبی معرفی شده اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش واسطه ای خشم و نشخوار خشم در رابطه بین عاطفه منفی و بازداری اجتماعی با شدت تنگی عروق کرونری انجام گرفت. تعداد 200 بیمار مبتلا به تنگی عروق کرونری (112 مرد، 88 زن) در این پژوهش شرکت کردند. از بیماران خواسته شد مقیاس خشم چند بعدی (MAI؛ سیگل، 1986)، مقیاس نشخوار خشم (ARS؛ ساکودلسکی و گلاب و کرامول، 2001) و مقیاس شخصیتی نوع D (DS14؛ دنولت، 2005) را تکمیل کنند. برای تحلیل داده های پژوهش از شاخصها و روشهای آماری شامل فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار، ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل مسیر استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که متغیرهای خشم، نشخوار خشم، عاطفه منفی و بازداری اجتماعی با شدت تنگی عروق در سطح 01/0 p < رابطه معنادار دارند. نتایج تحلیل مسیر نیز نشان داد که خشم و نشخوار خشم در رابطه بین عاطفه منفی و بازداری اجتماعی با شدت تنگی عروق کرونری نقش واسطه ای ایفا میکنند. همچنین شدت تنگی عروق تحت تأثیر متغیر جنس (تنگی عروق شدیدتر در مردان) و متغیر سن (تنگی عروق شدیدتر در دامنه سنی 65-55 سال) قرار داشت. بر اساس یافته های پژوهش حاضر می توان نتیجه گرفت که رابطه بین مؤلفه های شخصیت نوع D با شدت تنگی عروق کرونری یک رابطه خطی ساده نیست و عوامل دیگر مثل خشم و نشخوار خشم در رابطه بین این دو متغیر نقش واسطه ای دارند.
واژههای کلیدی: خشم، نشخوار خشم، عاطفه منفی، بازداری اجتماعی، تنگی عروق کرونری
فهرست مطالب
فصل اول: معرفی پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………………….. 8
1-1- مقدمه و بیان مسأله ………………………………………………………………………………………………………………………………. 9
1-2- اهمیت و ضرورت پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………. 15
1-3- هدفهای پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………………………… 16
1-4-فرضیههای پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 16
1-5- متغیرهای پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………………………… 17
1-6- تعریف متغیرهای پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………….. 17
فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه پژوهش ……………………………………………………………………………………………… 20
2-1- بیماری عروق کرونر …………………………………………………………………………………………………………………………….. 21
2-1-1- عوامل زمینه ساز بیماری عروق کرونری ………………………………………………………………………………………… 22
2-1-2- شیوع بیماری عروق کرونری …………………………………………………………………………………………………………… 25
2-1-3- تشخیص و درمان تنگی عروق کرونری …………………………………………………………………………………………… 27
2-1-3-1- آنژیوگرافی …………………………………………………………………………………………………………………………………… 27
2-1-3-2- اکوکاردیوگرافی …………………………………………………………………………………………………………………………… 27
2-1-3-3- جراحی قلب ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 28
2-1-3-4- آنژیوپلاستی ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 28
2-1-3-5- دارودرمانی …………………………………………………………………………………………………………………………………. 30
2-1-4- نظریههای سبب شناسی بیماری قلبی- عروقی …………………………………………………………………………… 30
2-1-4-1- نظریه فیزیولوژیکی بیماری قلبی- عروقی ……………………………………………………………………………….. 30
2-1-4-2- نظریه روانپزشکی بیماری قلبی- عروقی ………………………………………………………………………………….. 31
2-1-4-3- نظریههای روانشناختی بیماری قلبی- عروقی …………………………………………………………………………. 31
2-1-4-3-1- الگوی رفتاری نوع A، B و C ……………………………………………………………………………………………. 31
2-1-4-3-2- الگوی رفتاری نوع D ………………………………………………………………………………………………………….. 32
2-2- شخصیت نوع D ………………………………………………………………………………………………………………………………… 33
2-2-1- تعریف شخصیت نوع D ………………………………………………………………………………………………………………… 33
2-2-2- مؤلفههای شخصیت نوع D …………………………………………………………………………………………………………… 34
2-2-2-1- عواطف منفی ……………………………………………………………………………………………………………………………. 34
2-2-2-2- بازداری اجتماعی ……………………………………………………………………………………………………………………… 35
2-2-3- شخصیت نوع D و پیامدهای روانشناختی …………………………………………………………………………………… 36
2-2-4- شخصیت نوع D و پیامدهای جسمی ………………………………………………………………………………………….. 37
2-2-5- شخصیت نوع D و بیماری قلبی …………………………………………………………………………………………………. 38
2-3- خشم ………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 41
2-3-1- تاریخچه خشم …………………………………………………………………………………………………………………………….. 41
2-3-2- تعریف خشم ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 42
2-3-3- تفاوت خشم با پرخاشگری و خصومت ………………………………………………………………………………………. 44
2-3-4- خشم به عنوان سازه ای چند بعدی ………………………………………………………………………………………….. 45
2-3-4-1- بعد عاطفی خشم …………………………………………………………………………………………………………………… 46
2-3-4-2- بعد شناختی خشم ………………………………………………………………………………………………………………… 46
2-3-4-3- بعد رفتاری خشم …………………………………………………………………………………………………………………… 47
2-3-5- خشم صفت و خشم حالت …………………………………………………………………………………………………………. 48
2-3-6- درونی سازی، برونی سازی و کنترل خشم ………………………………………………………………………………… 49
2-3-7- همبودی خشم و اختلالات روانی ………………………………………………………………………………………………. 50
2-3-8- همبودی خشم و اختلالات جسمی ……………………………………………………………………………………………. 51
2-3-9- خشم و بیماری قلبی ………………………………………………………………………………………………………………….. 51
2-4- نشخوار خشم …………………………………………………………………………………………………………………………………… 53
2-4-1- انواع نشخوار ………………………………………………………………………………………………………………………………….. 55
2-4-1-1- نشخوار غم ……………………………………………………………………………………………………………………………….. 55
2-4-1-2- نشخوار خشم …………………………………………………………………………………………………………………………….. 55
2-4-3- نشخوار و پیامدهای روانشناختی ………………………………………………………………………………………………….. 57
2-4-3- نشخوار و پیامدهای جسمی …………………………………………………………………………………………………………. 58
2-3-4- نشخوار و بیماری قلبی …………………………………………………………………………………………………………………. 58
2-5- پیشینه پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………………………. 60
2-5-1- پژوهشهای داخلی ………………………………………………………………………………………………………………………… 60
2-5-2- پژوهشهای خارجی ……………………………………………………………………………………………………………………… 62
2-6- مطالعه حاضر ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 64
فصل سوم: روش تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………….. 66
3-1- طرح پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………………………….. 67
3-2- جامعه آماری، نمونه و روش انتخاب نمونه ……………………………………………………………………………………….. 67
3-3- ابزار سنجش ………………………………………………………………………………………………………………………………………. 68
3-3-1- مقیاس شخصیت نوع D ………………………………………………………………………………………………………………. 68
3-3-2- مقیاس خشم چند بعدی ……………………………………………………………………………………………………………… 69
3-3-3- مقیاس نشخوار خشم …………………………………………………………………………………………………………………… 70
3-3-4- روش اجرای پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………. 71
3-3-5- روشهای آماری تحلیل داده های پژوهش …………………………………………………………………………………. 72
فصل چهارم: نتایج پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………….. 73
4-1- نتایج توصیفی ………………………………………………………………………………………………………………………………… 74
4-2- نتایج استنباطی ………………………………………………………………………………………………………………………………. 77
4-3- نتایج فرعی ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 83
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری …………………………………………………………………………………………………………. 85
5-1- تفسیر نتایج پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………….. 86
5-2- پیامدهای نظری و عملی پژوهش …………………………………………………………………………………………………… 89
5-3- محدودیتهای پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………… 89
5-4- پیشنهادهای پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………. 90
فهرست منابع فارسی ………………………………………………………………………………………………………………………………. 92
فهرست منابع انگلیسی …………………………………………………………………………………………………………………………… 94
چکیده انگلیسی …………………………………………………………………………………………………………………………………….. 115
فصل اول
معرفی پژوهش
1- معرفی پژوهش
1-1- مقدمه و بیان مسأله
بیماری قلبی-عروقی1 (CVD)، یک مشکل سلامت عمومی در کشورهای توسعهیافته شامل ایالات متحده و اروپا است. برای دههها CVD، علت اصلی مرگ و میر و ناتوانی در غرب محسوب میشد و اخیراً پیشرفتهایی در درمانهای غیر جراحی، نظیر آنژیوپلاستی2 و پیشرفتهایی در مدیریت پزشکی صورت گرفته است (راجر، دی اسکریمین، بوریل و فاربس3، 2011). این بیماری یکی از عمومیترین و پرهزینهترین بیماریها محسوب میشود. نزدیک به 80 درصد مرگهای ناشی از بیماریهای قلبی- عروقی و 87 درصد از ناتوانیها در حال حاظر در کشورهای با درآمد متوسط و پایین اتفاق میافتد (ردی4، 2004). آخرین برآورد انجمن قلب امریکا5 تخمین زده است که یک سوم امریکاییهای بزرگسال، نزدیک به 80 میلیون نفر، بعضی از اشکال CVD، فرمهای عمومیتر آن شامل پرتنشی6 (افزایش فشار خون)، تنگی عروق کرونری7، درد قفسه سینه8 و سکته قلبی9 را نشان میدهند. دادههای مرگ و میر، تخمین زده اند که CVD علت اصلی در 3/36% مرگ در سال 2004 بوده است (رزموند، فلِجل، فرایدی، فورِی، گو و همکاران10، 2007). در سال 2007 هزینههای مستقیم و غیر مستقیم CVD 8/431 بیلیون دلار برآورد شده است (اسمیت و بلومنتال11، 2011).
دادههای مطالعات آینده نگر نشان میدهد که عوامل خطرCVD (مثل پرتنشی، دیابت، عدم فعالیت فیزیکی12) نقش مهمی در رشد بیماری کرونری قلب بازی میکنند. مطالعات کنترل شده از 52 کشور، تغییرپذیری عوامل خطر را برای بیش از 90% خطرات اصلی بیماری کرونری قلب نشان میدهد. این عوامل شامل سیگار کشیدن، سطوح چربی خون غیرطبیعی، پرتنشی، دیابت، چاقی درون بطنی13، عدم فعالیت فیزیکی، مصرف روزانه میوه و سبزی کم، استفاده زیاد از الکل و عوامل روانشناختی14 میشود (رزموند و همکاران ، 2007، یوسوف، هاوکن، آنپو، دنس و اوزوم15، 2004).
بهعلاوه، برخی پژوهشها روی عوامل خطر روانشناختی برای CVD مثل افسردگی (لیچمن، بیگر، بلومنتال، فراشور- اسمیت، کافمن و همکاران16، 2008)، حمایت اجتماعی17 (لِت، بلومنتال، بابیک، استرومن، رابینز و همکاران18، 2005) و خصومت19 (چیدا و استپتو20، 2009) متمرکز شده اند. بسیاری از پژوهشها نقش عوامل خطر رفتاری و روانشناختی را در همه گیریشناسی21 و بیماریزایی22 CVD در نظر گرفته اند (موسلمن، ایونس و نمروف23، 1998؛ شر24، 1999؛ اورسانو، اپشتاین و لازر25، 2002). در کنار عوامل خطرزای سنتی بیماری قلبی که ذکر شد، اخیراً علاقه به شخصیت به عنوان عامل خطری در پیش آگهی طولانی مدت بیماران قلبی مطرح شده است (دنولت، ویس و براتسرت26،2000). یکی از تأثیرگذارترین این عوامل، الگوی رفتاری نوع A است که شامل جاه طلبی27، پرخاشگری، رقابت جویی، بی تابی28، تنش عضلانی، گوش بزنگی29، چابکی و سبک کلامی تلقینی، رنجش، خصومت، و افزایش بالقوه خشم میشود. افراد نوع A در خطر فزاینده رشد بیماری قلبی هستند (موسلمن و همکاران، 1998).
اخیراً سازه شخصیتی جدیدی، با عنوان نوع30D پیشنهاد شده است. این سازه نتیجه بررسی سبک های مقابله ای مردانی با بیماری قلبی است. شخصیت نوعD یا “آشفته” با ترکیبی از دو سازه شخصیتی: عاطفه منفی31 (NA) و بازداری اجتماعی32 (SI)، مشخص میشود (پدرسن و دنولت33،2006؛ دنولت، 2005). عاطفه منفی تمایل به تجربه هیجانهای منفی به طور ثابت، از قبیل بی قراری و ملالت34، بیم35و تحریک پذیری36 در تمام زمانها و موقعیت هاست، در حالیکه بازداری اجتماعی، تمایل به بازداری بیان هیجانها، سطوح بالای تجربه ناایمنی در موقعیتهای اجتماعی و کنترل خودآشکارسازی37 به طور افراطی از ترس عدم رضایت38 دیگران است (دنولت و همکاران، 2000). شخصیت نوع Dنسبتاً شایع است؛ برآوردها دامنهای از 21% در جمعیت عمومی تا 28% در بیماران قلبی- عروقی و 53% در افراد دارای فشار خون بالا را نشان میدهد (دنولت، 2005). نظریه پردازان نوع D معتقدند که تأثیر هم افزایی39NA بالا با SI بالا، سلامت کمتر و بویژه پیشآگهی قلبی ضعیف تر را پیش بینی میکنند (دنولت، پدرسن، رینتس و کنرادس40، 2006). بررسیهای نظامدار در میان بیماران قلبی- عروقی (دنولت، شیفر و اسپک41،2010) بیماران غیر قلبی-عروقی (ملس و دنولت42، 2010الف) و افراد سالم (ملس و دنولت،2010ب) نشان میدهد که شخصیت، پیش بینی کننده پایدار و قوی اختلال در کیفیت زندگی و سلامت روانی در افراد است. مطالعات قبلی مؤید این نکته است که نوع D، بیماری قلبی سخت را پیش بینی میکند و ممکن است با شاخصهای روانشناختی و فیزیولوژیکی پیشآگهی بد در بیماران قلبی مرتبط باشد. برای مثال، بیماران نوع D با بیماری ایسکمی قلبی43 نمره بیشتری در فرسودگی حیاتی44، قطع نظر از متغیرهای دیگر، دریافت میکنند (پدرسن و میدل45، 2001). در یک مطالعه پیگیری 6-10 ساله، بیماران قلبی که به عنوان نوع D طبقه بندی شدند، در مقایسه با بیماران غیر نوع D، 4 برابر بیشتر در معرض خطر مرگ قرار داشتند (دنولت، سیس، استروبان، رامبوتز ، گیلبرت و همکاران46، 1996).
اگرچه شواهد فزاینده ای فرض میکنند که ارتباط بالقوه ای بین نوع D و بیماری قلبی وجود دارد، این که چه مکانیسمهای خاصی شخصیت نوع D را به بیماری قلبی مرتبط میکند، مبهم و ناشناخته است. این مکانیسمها ممکن است (الف) به طور مستقیم از طریق عوامل روانی- فیزیولوژیکی مثل واکنشهای قلبی- عروقی یا (ب) به طور غیر مستقیم از طریق به واسطه متغیرهای روانی- اجتماعی عمل کنند. شواهد از مورد (الف) که توسط هابرا، لیندن، آندرسون و وین برگ47 (2003) تدوین شده است، حمایت میکنند که نشان می دهد که مؤلفههای نوع D – NA و SI – با تغییر ضربان قلب و افزایش فشارخون در مردان سالم مرتبط هستند. رفتارهای مرتبط با سلامت یک واسطه آشکار را بین نوع D و بیماری نشان میدهند. بیماران نوع D ممکن است به احتمال بیشتری رفتارهای ناسازگار با سلامت مثل سیگار کشیدن، ورزش نکردن و داشتن رژیم غذایی نامناسب را انجام دهند. بنابراین نوع D شخصیت می تواند به پیش آگهی ضعیف تر در بیماران قلبی- عروقی، از طریق سبک زندگی انتخاب شده، منجر شود. در تبیین مکانیسمهای بالقوه بین نوع D و بیماری، نه تنها ارتباط بین نوع D و رفتارهای سالم مهم است، بلکه این نکته نیز باید در نظر گرفته شود که نوع D یک عامل خطر برای سلامت ناچیز در جمعیت عمومی محسوب میشود (ویلیامز، اوکونر، هوارد، هوقس، جانسون و همکاران48، 2008). پدرسن، لموس، ون وورن، لیو، دیمن و همکاران49 (2004) در مطالعه شان روی بیماران قلبی، به این نتیجه رسیدند که بین نوع D و سیگار کشیدن رابطه وجود دارد. افراد با نوع D به احتمال بیشتری در مقایسه با افراد غیر نوع D (37% در مقابل 29%) سیگار میکشند. به علاوه آنها از نظر اجتماعی بازداری میشوند و کمتر احتمال دارد که رفتارهای ارتقا دهنده سلامت را بکار بگیرند (کیرکالدی، شفارد و سیفن50، 2002). مکانیسم دیگری که ممکن است نوع D روی پیامدهای مرتبط با سلامت اثر بگذارد از طریق حمایت اجتماعی است که هم به تعداد برخوردهای اجتماعی شخص و هم به کیفیت آنها اشاره دارد. افراد نوع D در مقایسه با افراد غیر نوع D سطوح بالاتری از بیگانگی اجتماعی ادراک شده را تجربه میکنند (دنولت و همکاران، 2006) که درنهایت میتواند به حمایت اجتماعی کاهش یافته منجر شود. تعدادی از مطالعات نشان میدهند که حمایت اجتماعی برای وضعیت سلامت مطلوب ضروری است. برای مثال بین حمایت اجتماعی و مرگ ومیر ارتباط معکوسی وجود دارد که نشان میدهد افراد با سطوح بالاتر حمایت اجتماعی، پیامدهای سلامتی بهتری را نشان میدهند. در واقع فقدان حمایت اجتماعی یکی از قویترین عوامل خطر برای بیماری قلبی است (شاریورز و دی ریدر51، 2000).
نوع شخصیتی D، با درماندگی روانشناختی در بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونر52 (CAD)، شامل نشانههای بیگانگی اجتماعی53 و افسردگی (شیفر، پدرسن، ویدرشون، هندریک، وینتر و همکاران54، 2005)، خشم و اضطراب (چیداو استپتو، 2009)، بدبینی55(کولا، آسیماکوپولا، اسکینر، اسپیمپولو، مارش و همکاران56، 2007) و فرسودگی حیاتی (پدرسن و میدل، 2001) رابطه دارد. افراد با شخصیت نوع D از مقابله ناهنجار در پاسخ به بیماری استفاده میکنند. این راهبرد مقابله، واسطه ای بین شخصیت نوع D و سلامت محسوب میشود (یو، چن، ژانگ و لیو57، 2010). بنابراین، شخصیت نوع D میتواند از طریق تأثیر گذاری بر انتخاب و شیوههای سبک زندگی، به پیش آگهی ضعیف تر در بیماران مبتلا به CVD منجر شود (ملس و دنولت، 2010ب).
از سوی دیگر، تحقیقات رابطه بین خشم58 (به عنوان یکی از مؤلفههای عواطف منفی در شخصیت نوع D) و احساسات مربوط به خشم با افزایش بیماری قلبی- عروقی را نشان میدهد. خشم یک هیجان بنیادی است که به عنوان حالت احساسی منفی در ارتباط با ارزیابی شناختی، تغییرات روانشناختی و تمایل به عمل تعریف میشود (کاسینو و ساکودالسکی59، 1995). خشم شامل عقاید خود- توجیهی یا مقصر دانستن دیگران تعریف میشود (راستینگ و نولن- هاکسما60، 1998). وایدبک61 (2006)، خشم را به عنوان یک هیجان طبیعی تعریف کرده و آن را ناراحتی شدید و پاسخ هیجانی به تحریک ارزیابی شده میداند.
این فرض وجود دارد که مکانیسمهایی بهواسطه خشم، خطر CVD را از طریق واکنشهای قلبی- عروقی62 (CVR) مزمن به استرس، ایجاد میکنند (چیدا و استپتو، 2009). در حمایت از این فرضیه، تعدادی از مطالعات به رابطه بین خشم و واکنشهای قلبی- عروقی (CVR) برای استرسهای آزمایشگاهی، بخصوص تعارضهای بین شخصی، استناد میکنند (چیدا و استپتو، 2010؛ همر، اُدنل، لاهیری و استپتو63،2010). خشم با پیش آگهی ضعیف در بیماران تنگی عروق کرونری رابطه دارد (چیدا و استپتو، 2009) و به عنوان یک عامل خطرزا برای CAD محسوب میشود (بویل، ویلیامز، مارک، برامت، سیگلر و همکاران64، 2005). خشم میتواند ایسکمی قلبی و آریتمیهای بطنی را تحریک (برگ، لامپرت، جوسکا، بتسفورد و جین65، 2004؛ کوپ، کرانتز، نیرینگ، گاتدینر،کوئیگلی و همکاران66، 2004؛ لامپرت، شاسترمن، برگ، مک فرسون، بتسفورد و همکاران67، 2009) و حوادث نامطلوب قلبی را پیش بینی کند (دنولت و برتسرت68، 1998). این طور فرض میشود که در مورد آسیب زا بودن خشم، تفاوتهای فردی مطرح هستند (دنولت و پدرسن69، 2009) که ممکن است به نحوه تنظیم هیجان ارتباط داشته باشد. فرونشانی خشم شکلی از تنظیم هیجانی است که شامل بازداری از بیان احساس خشم میشود و با افزایش خطر CAD (دمبروسکی، مک دوگال، ویلیامز، هانی و بلومنتال70، 1985)، افزایش واکنش قلبی- عروقی (جان و گروس71، 2004)، کاهش تغییر پذیری ضربان قلب (بروس شت و تایر72، 1998)، و مرگ و میر قلبی (هاربورگ، جولیوس، کاچیروتی، گیلبرمن و شورک 73 ،2003)، رابطه دارد.
پاسخهای قلبی-عروقی هم در مورد عوامل استرس زا و هم در مورد یادآوری بعدی همان عوامل (نشخوار74) دیده میشود (گلین، کریستنفلد و گرین75، 2002). یکی از راههایی که از طریق آن، پاسخهای فیزیولوژیک به عوامل استرسزا بعد از حضور فوری آن ادامه پیدا میکند، بازگشت سطوح آن است. تعریف نشخوار شامل توجه متمرکز بر احساسات و افکار غم انگیز یا خشمگینانه است. نشخوار عبارت است از تمرکز منفعلانه و مکرر روی نشانههای شخصی پریشانی و اوضاع احاطه کننده این نشانهها که با افکار منفی، ناخشنودی، غمگینی و افسردگی رابطه دارد (نولن-هاکسما، 2000؛ وتکینز76، 2004). نشخوار خشم77 همچنین با افزایش عاطفه منفی، افکار خودکشی، سازگاری ناکارامد، فشار خون بالا و افزایش پرخاشگری رابطه دارد (لیندن و هوگن78، 2004؛ بوشمن79، 2002؛ به نقل از بشارت و شهیدی،2010). پژوهشها نشان میدهد که نشخوار با پیامدهای منفی زیادی رابطه دارد. افرادی که نشخوار میکنند سطوح بالاتری از هیجانهای منفی را تجربه خواهند کرد (سگرستوم، تسائو، آلدن و کرسک80، 2000) و کنترل کمتری روی افکار غیر ارادی خود دارند (وتکینز، 2004).
با توجه به روابط تأیید شده عاطفه منفی و بازداری اجتماعی با متغیر تنگی عروق کرونری و همچنین خشم و نشخوار خشم با تنگی عروق کرونری این احتمال مطرح میشود که متغیرهای شخصیت نوع D از طریق خشم و نشخوار خشم، تعیین کننده تنگی عروق کرونر قلب باشند. مسأله اصلی پژوهش حاضر، بررسی این موضوع است که آیا متغیرهایی مثل خشم و نشخوار خشم میتوانند در رابطه بین عاطفه منفی و بازداری اجتماعی با شدت تنگی عروق کرونری، نقش واسطه ای داشته باشند؟

1-2- اهمیت و ضرورت پژوهش
اگرچه مرگ و میر بر اثر بیماری قلبی- عروقی (CVD) در کشورهای توسعه یافته کاهش داشته، اما CVD، به خصوص سکته قلبی و بیماری مغزی-عروقی81، هنوز علت اصلی مرگ محسوب میشود (بینا دیز، دل وال گارسیا، پلگرینا، مارتینز مارتینز، پناکوبا و همکاران،82 2005). طبق برآورد سازمان جهانی بهداشت ، بیماری کرونری قلب اصلیترین علت مرگ در کشورهای با درآمد متوسط و پایین و دومین علت در کشورهای با درآمد بالا است. سبک زندگی و عوامل محیطی نقش مهمی در رشد بیماری تنگی عروق کرونری بازی میکند (یوسوف و همکاران، 2004). بر اساس گزارش تقوی (2002) بیماری عروق کرونر اولین علت عمده مرگ و میر در جمعیت ایران در سال 2000 بوده و هر روزه تعداد زیادی از افراد جامعه را به کام مرگ میبرد و یا ناتوان میسازد، به طوریکه از هر سه مورد مرگی که اتفاق میافتد علت یکی از آنها بیماری قلبی- عروقی است. به نظر میرسد این بیماری بیشترین بار بیماری83 را به خود اختصاص داده باشد. این بیماری همچنین، علت عمده صرف هزینههای بهداشتی است (آندروئولی84، 2004). میان عوامل خطر بیماری قلبی- عروقی میتوان به متغیرهای زیستی همچون چاقی (گلدباچر، ماتیوز، و سالومون85، 2005)، فشارخون (سفر، لوی و استرایکر- بادیر86، 2003) و متغیرهای روانی اجتماعی مانند هیجانهای مثبت، البته به صورت کاهنده واکنش قلبی- عروقی، استرس (کلسی، اُرنداف، و آلپرت87، 2007؛ ماسترولوناردو، پیکاردی، آلیسینو، بلومو و پاسکویینی88، 2006)، عوامل استرسزای اجتماعی (چن، ماتیوز، سالومون و اوارت89، 2002) ، افسردگی (کارول، فیلیپس، هانت و در90، 2007)، شخصیت نوع D (هابرا و همکاران، 2003)، خصیصه های شخصیتی (هوقس و کالینان91، 2007)، فقدان کنترل (استپتو، 2001)، سرکوب هیجانی (روبرتس، لونسون، و گروس92، 2008) اشاره کرد. در تمام پژوهشها به معرفی عوامل خطرزای بیماری قلبی– عروقی اشاره شده است اما آنچه مهم است بررسی رابطه بین این متغیر هاست که چگونه در تعامل با هم به افزایش خطر ابتلا به بیماری قلبی میانجامد تا بتوان با شناسایی این عوامل هم از پیشرفت چشمگیر این بیماری جلوگیری کرد و هم با بهکارگیری راهکارهای مناسب از هزینه های هنگفتی که سالیانه تمام کشورها زیر بار فشار این بیماری متحمل میشوند، کاست. از دیگر سو، پیامدهای نظری (در زمینه آسیب شناسی و مدل های نظری) و عملی (پیشگیری، درمان و پژوهش های بالینی) این پژوهش برضرورت و اهمیت آن میافزاید.

1-3- هدف های پژوهش
هدف اصلی این پژوهش شناسایی نقش واسطه ای خشم و نشخوار خشم در رابطه بین عاطفه منفی و بازداری اجتماعی در تنگی عروق کرونری است. هدفهای دیگر این پژوهش به شرح زیر دنبال میشوند:
– تعیین رابطه مؤلفههای شخصیت نوع D (عاطفه منفی و بازداری اجتماعی) با شدت تنگی عروق کرونری
– تعیین رابطه خشم و نشخوار خشم با شدت تنگی عروق کرونری
1-4- فرضیه های پژوهش
فرضیه اول: عاطفه منفی و بازداری اجتماعی با شدت تنگی عروق کرونری رابطه مثبت دارند.
فرضیه دوم: خشم و نشخوار خشم با شدت تنگی عروق کرونری رابطه مثبت دارند.
فرضیه سوم: خشم در رابطه بین عاطفه منفی و بازداری اجتماعی با شدت تنگی عروق کرونری نقش واسطه ای دارد.
فرضیه چهارم: نشخوار خشم در رابطه بین عاطفه منفی و بازداری اجتماعی با شدت تنگی عروق کرونری نقش واسطه ای دارد.

1-5- متغیرهای پژوهش
متغیر پیش بین: عاطفه منفی و بازداری اجتماعی
متغیر ملاک: شدت تنگی عروق کرونری
متغیر واسطه ای: خشم و نشخوار خشم
متغیر کنترل: نداشتن سابقه اختلال های روانپزشکی و بیماری جدی پزشکی غیر از تنگی عروق کرونری
1-6- تعریف متغیرهای پژوهش
تنگی عروق کرونری قلب: بر اثر تنگی و انسداد عروق کرونری، عروقی که خون پر از اکسیژن را به قلب میرسانند، به وجود میآید. در این اختلال، دیواره یک یا چند شریان کرونر قلب به دلیل رسوب موادی به نام پلاک، به طور جزئی یا کلی مسدود و جریان خون به بخشهای مختلف قلب به صورت دایم یا موقت مسدود میشود. در این پژوهش، ویژگی بیماری قلبی بر اساس تشخیص متخصص (تنگی عروق کرونری بیش از 50% درآنژیوگرافی) به عنوان گرفتگی یک رگ، دو رگ و سه رگ سنجیده میشود.
شخصیت نوع D: این سازه مفهومی از شخصیت مبتنی بر دو ویژگی کلی و ثابت شخصیتی است. این ویژگیهای کلی شامل عواطف منفی و بازداری اجتماعی است (دنولت، 1998). تظاهر بارز این دو ویژگی در فرد معرف وی به عنوان شخصیت نوع D میباشد. از نقطه نظر بالینی افراد نوع D مستعد نگرانی، تنش، احساس ناشادی و نگاه تیره به زندگی هستند.
عواطف منفی: این مفهوم ارتباط تنگاتنک با مفهوم روان نژندی در نظریههای شخصیت دارد. این ویژگی شخصیتی به عنوان یکی از صفات شخصیت نوع D به تمایل فرد به تجربه کردن هیجانهای منفی در زمانها و موقعیتهای مختلف اشاره دارد. این ویژگی شخصیتی به عنوان یکی از صفات شخصیت نوع D توسط خرده آزمون عواطف منفی (NA) مقیاس شخصیتی نوع D (DS14) مورد ارزیابی قرار گرفت. افراد با نمره بالا در این ویژگی احساس اندوه، اضطراب و تحریک پذیری بیشتری را تجربه میکنند (دنولت، 2005)
بازداری اجتماعی: این مفهوم با درونگرایی در نظریههای شخصیت رابطه بسیار نزدیک دارد. این ویژگی شخصیتی به عنوان دیگر صفت شخصیت نوع D به تمایل فرد به بازداری تجربه هیجانها و رفتارها در تعاملات اجتماعی به منظور اجتناب از عدم تأیید دیگران اشاره دارد. این ویژگی شخصیتی به عنوان دیگر صفت شخصیت نوع D توسط خرده آزمون بازداری اجتماعی (SI) مقیاس شخصیتی نوع D (DS14) مورد ارزیابی قرار گرفت. افراد با نمره بالا در این ویژگی هنگام تعامل با دیگران احساس بازداری شدن، تنش و عدم امنیت میکنند (دنولت، 2005).
خشم: خشم به عنوان یک هیجان بنیادین که با تهدید و ارزیابی منفی مرتبط است، پاسخ فیزیولوژیک را فعال میکند و تمایلات رفتاری را تحت تأثیر قرار میدهد، تعریف شده است. (اسپیلبرگر، جانسون، راسل، کرین، یاکوب و وردن93 ،1991؛ کاسینو و ساکودولسکی94، 1995؛ به نقل از بشارت و شهیدی، 2010). تجربههای خشم همچنین تحت تأثیر ارزیابیهای شناختی شکل می گیرند ( کاسینو و ساکودلسکی، 1995). اسپیلبرگر (1991) معتقد است که خشم بازتابی از یک پدیده چند بعدی و ترکیبی از خشم درونی، خشم بیرونی و کنترل خشم است. در این پژوهش، خشم بر حسب نمره فرد در مقیاس خشم چند بعدی95 (MAI؛ سیگل،1986) سنجیده میشود.
نشخوار خشم: نشخوارگری عبارت است از فرایند تکرار شونده و غالباٌ اجتناب ناپذیر فکر کردن در مورد تجربههای گذشته، که اغلب با افکار منفی در رابطه است (ساکودولسکی، گلاب و کرامول96،2001؛ لیبومیرسکی و نولن- هاکسما97، 1995؛ به نقل از بشارت و شهیدی، 2010). نشخوار خشم یک فرایند شناختی اجتناب ناپذیر و تکرار شوند است که در جریان تجربه خشم ظاهر میشود، پس از آن ادامه مییابد و مسؤل تداوم و افزایش خشم به حساب میآید. در این پژوهش، نشخوار خشم بر حسب نمره فرد در مقیاس نشخوار خشم98 (ARS؛ بشارت، 2010) تعیین میشود.
فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه پژوهش
2- مبانی نظری و پیشینه پژوهش
2-1- بیماری عروق کرونر
بیماریهای قلبی- عروقی یکی از عوامل مهم مرگ و میر درکشورهای توسعه یافته و برخی از کشورهای در حال توسعه است، به طوری که هر ساله بیش از 660 هزار امریکایی درگیر این عارضه میشوند و در کل 2/5 میلیون نفر در ایالات متحده مبتلا به بیماری قلبی هستند، در میان انواع بیماریهای قلبی، بیماری عروق کرونری قلب که ناشی از تنگی و انسداد عروق کرونر است، اولین و دومین علت اصلی مرگ و میر به ترتیب در کشورهای با سطح درآمد پایین و بالا ست (سازمان جهانی بهداشت99، 2008)، که هر ساله افراد زیادی بر اثر ابتلا به آن، جان خود را از دست میدهند و یا به انواع ناتوانیهای مزمن دچار میشوند. اگر چه از سال 1960 میزان مرگ و میر ناشی از بیماری عروق کرونر به بیش از نصف کاهش یافته، اما همچنان اولین عامل مرگ و میر در ایالات متحده است ( انجمن قلب امریکا100، 2002). در سال 1910 تنها 10 درصد از مرگ و میر ها در دنیا به علت بیماریهای قلبی- عروقی بوده است، اما این میزان در سال 2000 به 50 درصد رسیده و پیش بینی میشود تا سال 2020 به حدود 75 درصد مرگ و میرهای شایع جهان برسد (تامپسون، مک فارلند، هیرچ و تاکر101، 2002). میزان مرگ و میر ناشی از بیماریهای قلبی در ایران 46 درصد گزارش شده است (صراف زادگان، ربیعی، کبیر، عسگری، توسلی و همکاران، 2008؛ به نقل از قشقایی، صادقی، مرندی و قشقایی، 2012).
از میان انواع بیماری قلبی، آنچه این پژوهش به آن میپردازد، گرفتگی یا تصلب عروق کرونر است. گرفتگی عروق کرونر زمانی اتفاق میافتد که رسوب چربی، داخل عروق را مسدود کند. عروق کرونر عروقی هستند که خون مورد نیاز عضله قلب را تأمین میکنند. سه رگ به نام رگهای کرونر وظیفه تأمین خون قلب را بر عهده دارند. با افزایش سن، عروق شروع به ضخیم شدن و سخت شدن میکنند، روندی که به آن آرتریواسکلروز میگویند. در بعضی افراد این روند سریعتر اتفاق میافتد که در نتیجه، آترواسکلروزیس102 بروز می نماید. تمام سکتههای قلبی، به جز چند مورد استثناء به علت آترواسکلروز بوجود میآیند. از دهههای 1930 و 1940 میزان مرگ و میر ناشی از بیماریهای قلبی به علت آترواسکلروز به شکل هشداردهنده ای در امریکا افزایش یافت. آترواسکلروزیس یکی از انواع آرتریواسکلروزیس است که با رسوبهای پلاک مانند در دیواره داخلی عروق مشخص میشود. چنانچه آرتریواسکلروزیس عروق کرونر را گرفتار کند باعث بروز بیماری عروق کرونر یا CAD میشود. زمانی که تنگی دهانه داخلی یا مجرای رگ کرونر به حدود پنجاه تا هفتاد درصد برسد جریان خون قلب را دچار مشکل خواهد کرد.

2-1-1- عوامل زمینه ساز بیماری عروق کرونر
سندرمهای بالینی بیماری عروق کرونر از آترواسکلروز زمینه ای شرایین کرونر اپیکارد ناشی میشوند. این حالت تا حدی تقریباً در تمام سنین، هم در زنان و هم در مردان وجود دارد. ولی وسعت آن در هر فرد به زمینه ژنتیکی، عوامل خطر و شرایط هموداینامیک موضعی متفاوتی بستگی دارد (آندروئولی، 2004). مطالعات همه گیریشناسی (برای مثال، تن، گست و اسکو103، 2010؛ وتکینز، 2004) عوامل متعددی را که باعث افزایش احتمال بروز آترواسکلروز میشوند شناسایی کرده اند. به طور کلی میتوان این عوامل را به دو دسته تغییر پذیر104 و تغییر ناپذیر105 تقسیم کرد. از عوامل خطر تغییر پذیر، فشار خون بالا، هیپر لیپیدمی، چاقی دیابت، کمی فعالیت بدنی و مصرف سیگار را میتوان نام برد. عوامل خطر تغییر ناپذیر، سن، جنسیت مذکر و سابقه خانوادگی بیماری زودرس عروق کرونر را شامل میشوند.
نتایج حاصل از مطالعه قلب فرامینگهام نشان میدهد که 50 درصد از کل موارد بیماریهای قلبی- عروقی در ارتباط با 9 عامل خطر شامل سن، جنس، سابقه خانوادگی بیماریهای قلبی، سطح کلسترول خون، سطح لیپوپروتئین با تراکم بالا در خون، فشار خون، مصرف سیگار، دیابت شیرین، و هیپرتروفی بطن چپ بوده است (بستوجی-گرین، دورلی و مویز106، 2002؛ نانچاحال، دانکن، دورینگتون و جکسون107، 2002؛ نوفلچ، کیچل، کایند، سید، سیف و همکاران108، 2003). پژوهشگران عوامل خطر بیماریهای قلبی- عروقی را در پنج دسته زمینه ای (کلسترول، تری گلیسیرید، ابتلا به دیابت، ابتلا به فشار خون، افسردگی، سابقه فشار خون بالا در گذشته)، اجتماعی (مصرف قرصهای ضدبارداری، تحصیلات، ورزش کردن، مصرف سیگار)، اقتصادی (شغل، محل زندگی، سطح درآمد)، خانوادگی (سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری قلبی، نحوه نسبت خانوادگی، ابتلا به بیماریهای وابسته بیماریهای قلبی همانند بیماریهای ریوی، کلیوی، عصبی و اندوکرین)، و دموگرافیک (سن، جنس، تأهل، شاخص توده بدنی) طبقه بندی کرد (کوهپایه زاده، حسنی و میرخانی، 2005). عوامل روانشناختی مانند افسردگی، اختلالات اضطرابی، عصبانیت و خشونت و استرسهای مزمن در طول زندگی، نیز از عوامل خطر مرتبط با بیماری قلبی- عروقی محسوب میشوند (جیانگ، کریشنان، و اوکونر109، 2002؛ لت، بلومنتال، ببیک، شروود، استروومن و همکاران110، 2004؛ روگولز111، 2002). ویلسون و شلم112 (2004)، عوامل جدید زمینه ساز آترواسکلروز را از عوامل سنتی شناسایی شده جدا کردند. این عوامل شامل بالا بودن لیپوپروتئین (a)، هیپرهوموسیتئینمی113 و افزایش میزان 114CRP هستند.
عوامل ژنتیکی مانند ژنهای مربوط به اختلالات ارثی که خطر ابتلا به بیماری ارثی را افزایش میدهند (از قبیل ژنهای مربوط به نابهنجاریهای چربی) و ژنهای مرتبط با افزایش خطر بیماری قلبی- عروقی ( از قبیل ژنهای مربط به سوخت و ساز چربی) نیز در ابتلا به این بیماری نقش دارند. سهم ژنتیک در سبب شناسی CAD در دامنه 20 تا 60 درصد برآورد شده است (نوردلی، ولد و کلونر115، 2005). بعضی مطالعات (برای مثال، تالمود و استفنز116، 2004) نشان میدهند که تعامل عوامل محیطی (مانند سیگار کشیدن) با عوامل ژنتیکی میتواند میزان خطر ابتلا به CAD را تغییر دهد.
بالا بودن فشار خون یکی از عوامل خطر اصلی CAD است. افزایش فشار خون سیستولیک (بالای 140 میلیمتر جیوه) بیش از افزایش فشار خون دیاستولیک ( بالای 90 میلیمتر جیوه) در این بیماری نقش دارد و درمان تهاجمی آن به طور مؤثری خطر را کاهش میدهد (آندروئولی، 2004).
دیابت نوع دو نیز در مردان و زنان به ترتیب دو و سه برابر خطر بیماری قلبی را افزایش می دهد (تن و همکاران، 2010). مقاومت به انسولین و هیپرانسولینمی ( در غیاب دیابت آشکار) با افزایش بروز CAD همراه است (آندروئولی، 2004).
مصرف سیگار یکی از عواملی است که خطر بیماری قلبی- عروقی را افزایش میدهد، به طوری که سکته قلبی و مرگ ناشی از بیماری قلبی را در بین بیماران سیگاری زیر 55 سال تا دو برابر افزایش میدهد (ویلسون، 2004). شواهد نشان میدهد که 12 ماه پس از قطع مصرف سیگار کاهش قابل توجهی در بروز CAD دیده میشود (آندروئولی، 2004). یک بررسی نشان داده است که افرادی که سیگار کشیدن را قطع میکنند و فشار خون و سطح کلسترول را پایین میآورند، خطر مرگ بر اثر بیماری قلبی را به نصف کاهش میدهند (جوسیلاتی، وارتیان، تومیلتو، پکانن و پوسکا117، 1995). جنسیت (مرد بودن) و کهولت سن از دیگر عوامل زمینه ساز بیماری قلبی محسوب میشوند (آلکسوپلوس، تولگاریدیس، داولوروس، کریستودلو، استاتوپولوس و همکاران118، 2003 ).
در سالهای اخیر، علاقه به عوامل روانشناختی گوناگون در سبب شناسی شیوع و مرگ و میر بیماری قلبی- عروقی، روز افزون گشته است. عوامل خطر بیولوژیکی شناسایی شده برای بیماری قلبی- عروقی، مانند سیگار کشیدن، چاقی، چربی بالا، فشار خون بالا و دیابت ، بخش کوچکی از واریانس رشد این بیماری به شمار میآید. متغیرهای روانشناختی نیز، مشابه عوامل خطر سنتی برای بیماری قلبی، می توانند از طریق تغییرات فیزیولوژیکی و با تأثیر بر انتخاب سبک زندگی به سیستم قلبی- عروقی آسیب برسانند (هینس، کوپر و مید119، 2001؛ استپتو، 2000). بنابراین محققان تصمیم گرفتند که شدت عوامل روانشناختی را بر فرایند این بیماری بررسی کنند. چندین مطالعه آینده نگر فرض میکند که اختلالات روحی رایج مانند افسردگی و اضطراب، ممکن است با افزایش خطر بیماری قلبی- عروقی در افراد سالم یا بیماران قلبی- عروقی رابطه داشته باشد. خصومت و نشانگان اضطراب به عنوان عامل خطر بیماری قلبی در جمعیت سالم شناخته می شوند (روزنبلووم، ولنیوس، موکامل و میتلمن120، 2009 ؛ روزانسکی، بلومنتال، دیویدسون، ساب و کابزانسکی121، 2005؛ سولس و بوند122، 2005). عوامل روانشناختی مانند فقدان حمایت اجتماعی به عنوان عامل خطر بیماری قلبی در نظر گرفته میشود. پریشانی روانشناختی و استرس نیز خطر بروز بیماری قلبی را افزایش می دهند (رزینی، بیانچی، لئو، فورچنا، سیراکوسانو و همکاران123، 2008). تیپ های شخصیتی مختلف، با توجه به اثراتشان بر تندرستی تاکنون مورد توجه قرار گرفته اند. یکی از مشهورترین تیپهای شخصیتی که تا کنون به عنوان یک عامل خطرزای بیماری مورد توجه قرار گرفته است، شخصیت نوع A است که با ویژگیهایی نظیر رقابتی بودن، بی حوصلگی، هشیاری، سبک کلامی سریع و همدلانه، تحریک پذیری، بدبینی و خصومت مشخص میگردد (دنولت، 2000؛ هیلبروم و فریدبرگ124، 1988؛ موسلمن و همکاران، 1998؛ شر125، 1999؛ اورسانو، اپشتین و لازار126، 2002؛ ویلیامز و لیتمن127، 1996)
اخیراً یک سازه شخصیتی جدید با عنوان نوع D یا شخصیت پریشان مطرح شده است که برای اولین بار در مطالعه دنولت و همکاران (1995)، در مطالعه ای روی بیماران انفارکتوس میوکارد (MI) مطرح گردید. آنها به این نتیجه رسیدند که نرخ مرگ و میر بیماران با انفارکتوس میوکارد که دارای شخصیت نوع D بودند بسیار بالاتر (39 درصد) از بیماران با سایر انواع شخصیت (5 درصد) بود. یک مطالعه پیگیرانه 10 ساله که توسط دنولت و همکاران (2001) انجام شد نشان داد که میزان مرگ و میر بیماران CHD با شخصیت نوع D چهار برابر مرگ و میر بیماران CHD بدون شخصیت نوع D بود. یکی از عوامل دیگری که در بهبود بیماری قلبی- عروقی مؤثر است خشم و نشخوار خشم میباشـد. پژوهـشها (برای مثال، چیـدا و استپتـو، 2009؛ دنولت و همکاران،2010) نشان میدهند که حوادث خشم برانگیز و یادآوری مجدد این حوادث (نشخوار خشم) باعث بالا رفتن فشار خون، افزایش بیماری قلبی- عروقـی و کاهش بهبـودی مشکلات قلبـی می شود.
2-1-2- شیوع بیماری عروق کرونری
میزان شیوع بیماری قلبی- عروقی در سال 2003 نزدیک به 3/71 میلیون نفر امریکایی یعنی رقمی معادل 2/34 درصد بوده است (رضایی، 2005). طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، میزان شیوع بیماریهای قلبی- عروقی در حال افزایش است و انتظار میرود که این میزان در سال 2020 نیز 4/46 درصد باشد.
حدود یک سوم همه افراد در جوامع غربی در اثر انسداد عروق کرونری میمیرند که تقریباً در همه موارد ناشی از تصلب شرایین است (برانوالد، زیپس و لیبی128، 2001). شیوع بیماری شرایین کرونر با افزایش سن، افزایش مییابد و در هر سنی شیوع این بیماری در مردان نسبت به زنان شایعتر است. این بیماری به طور متوسط در زنان ده سال دیرتر از مردان تظاهر مییابد. این مسأله تا حدودی به اثرات محافظتی استروژن بر میگردد (آندروئولی، 2004). زنان قبل از یائسگی در مقایسه با مردان همسن شان، کمتر مبتلا میشوند اما خطر ابتلا بعد از یائسگی افزایش مییابد (ایسپنز و بیرن129، 2008؛ فراری، آبرگل، فورد، فاکس، گرین لو و همکاران130، 2012؛ تن و همکاران، 2010). در امریکا مرگ های مربوط به CAD در سال 1984 در زنان بیشتر از مردان اتفاق می افتاد (ژنگ131، 2010).
این بیماری معمولاً در اواخر زندگی (بعد از 50 سالگی) رخ میدهد. مردان در سنین کمتر از 50 سالگی بیشتر از زنان، مستعد ابتلا به این بیماری هستند اما بعد از 50 سالگی این اختلاف از بین میرود. بر اساس دادههای انجمن قلبی امریکا یک نهم زنان سنین 45 تا 64 سال و یک سوم زنان بالای سنین 65 سال به شکلی به بیماری قلبی مبتلا هستند. احتمال مرگ ناشی از حمله قلبی طی دو هفته اول در زنان دو برابر مردان بوده و در طی یک سال اول پس از حمله قلبی مرگ ومیر در زنان سی و نه و در مردان سی و یک درصد بوده است. شانس زنده ماندن در زنانی که به سبب حمله قلبی بستری شده اند نسبت به مردان اندکی کمتر است. همچنین مرگ و میر در زنانی که به علت حمله قلبی بستری میگردند، پس از ترخیص نسبت به مردان بالاتر است (زارت، موزر و کوهن132، 2004). زنان مبتلا به اسکیمی قلبی اغلب پیامدهای مخرب بیشتر و پیش آگهی بدتری نسبت به مردان نشان می دهند (استنجل، بومان و استنجل133، 2002).
برخی پژوهشها (برای مثال، نوردلی و همکاران، 2005) نشان میدهند که داشتن سابقه خانوادگی مثبت CAD، خطر بروز این بیماری را دو تا هفت بار نسبت به افرادی که سابقه خانوادگی ندارند، افزایش میدهد.

2-1-3- تشخیص و درمان تنگی عروق کرونری
در طول دهههای گذشته، راهبردهای جدید تشخیص و درمان برای بیماران قلبی- عروقی رشد کرده است که شامل آنژیوگرافی134، اکوکاردیوگرافی135، جراحی بای پس136، آنژیوپلاستی137، بتا- بلوکر درمانی میشود. در بیماران MI، تشخیصهای کوتاه مدت از سال1960 به علت این پیشرفتهای جدید بهبود یافته است (دنولت، 1997).

2-1-3-1- آنژیوگرافی
آنژیوگرافی یا رگ نگاری، پرتونگاری از رگهای خونی، پس از پر کردن آنها از ماده حاجب، برای مشاهده و معاینه دقیق آنهاست و یک روش تشخیصی مطمئن محسوب میشود. این فناوری به سادگی انجام میشود و برای بیمار عوارضی ندارد، به عنوان مثال نیازی به قرار گرفتن در معرض تشعشع نیست (زن138، 2011).

2-1-3-2- اکوکاردیوگرافی
اکوکاردیوگرافی یا پژواک نگاری قلب، یک روش تشخیصی غیرتهاجمی برای انواع بیماریهای قلبی محسوب میشود که بوسیله امواج صوتی، ساختمان قلب به تصویر کشیده میشود و به آسانی میتوان تصاویری با کیفیت بالا از ساختارهای خاص قلبی- عروقی (زائده دهلیز چپ، آئورت سینه، دستگاه دریچه میترال و سپتوم دهلیزی) به دست آورد. معاینه به طور متوسط 20-15 دقیقه طول میکشد (سوارد، خاندریا، اوه، آبل، هوقس و همکاران139، 1988).

2-1-3-3- جراحی قلب
کلیه اعمال جراحی قلب و عروق به دو دسته نقسیم میشوند: 1) جراحی قلب بسته؛ 2) جراحی قلب باز. علت نامگذاری جراحی قلب بسته این بود که در این عمل جراحی، جراح هیچ گونه دیدی نسبت به منطقه عمل ندارد و انگار با چشم بسته انجام میشود. دسته ای هم بر این باورند که نامگذاری قلب بسته در برابر قلب باز به این مفهوم است که در این عمل، جراحی روی قلب در حال ضربان انجام میشود و در حین انجام عمل نیازی به استفاده از ماشین قلب (که وظیفه قلب را در حین جراحی انجام میدهد) و ریه مصنوعی نیست. همه بیمارانی که نیاز به عمل قلب بسته دارند با شرایط روحی بهتر و آرامش و اطمینان خاطر بیشتری به اتاق عمل میروند و پس از عمل، بهبودی سریعتری نشان میدهند.
چنانچه کلیه اعمال جراحی قلبی را با استفاده از ماشین قلب و ریه مصنوعی انجام دهند، جراحی قلب باز نام میگیرد که نخستین بار در سال 1951 میلادی توسط گیبون140 انجام شد. در این شکل جراحی، جراح با شکافتن قلب و در زیر دید مستقیم به جراحی مبادرت میورزد.
در مواردی که تنگی قابل ملاحظه ای در یک یا چند نقطه از عروق وجود داشته باشد انجام عمل جراحی یا بای پس ضرورت دارد. بای پس در واقع معبر جدیدی از خون است که یک طرف آن به آئورت که شریان اصلی بدن است و انتهای دیگرآن به بعد از محل تنگی کرونر دوخته میشود. برای ایجاد این معبر جدید معمولاً از وریدهای پای بیمار استفاده میشود (زارت و همکاران، 2004).

2-1-3-4- آنژیوپلاستی
آنژیوپلاستی یا رگبازسازی شیوه ای درمانی برای رفع تنگی رگهای خونی است که به انواع مختلف انجام میشود.
آنژیوپلاستی با بالون: که از طریق اتساع منطقه تنگ شده شریان بهوسیله بالون انجام میشود. این روش برای اولین بار در سال 1977روی انسان انجام شد و میزان موفقیت اولیه آن در حدود 90 درصد است. تقریباً 30 درصد از بیماران، تنگی دوباره رگ را در ظرف 6 ماه تجربه میکنند. میزان مرگ و میر ناشی از آن حدود یک درصد است. برای انتخاب این روش به طور ایده آل، بیمار باید یک یا دو رگ تنگ داشته باشد (برانوالد و زیپس141، 2005؛ زارت و همکاران، 2004 ).
آنژیوپلاستی با استنت: در این روش با کاتتر وارد شریان تنگ شده میشوند، از انتهای کاتتر یک سیم فنری شکل کوچک ظریف و تو خالی را در محل انسداد قرار میدهند، این فنر در همان محل قرار میگیرد و رگ را باز نگه میدارد (سماوات و حجت زاده، 1384).

شکل 1-2- آنژیوپلاستی به کمک بالن و استنت

آنژیوپلاستی با آترکتومی: در این روش، با کاتتر وارد شریان تنگ شده و ضایعه ای را که موجب بسته شدن رگ شده است میتراشند (زارت وهمکاران، 2004).
2-1-3-5- دارو درمانی
در گرفتگیهای خفیف تر عروق کرونر از دارو های عرضه شده در بازار استفاده میکنند که جریان خون آن قسمت از عضله قلب که دچار آسیب شده از طریق از میان بردن لخته خون برقرار شده و از این طریق از مرگ آن قسمت از عضله قلب جلوگیری میشود (رئیسی و همکاران ، 1374).

2-1-4- نظریه های سبب شناسی بیماری قلبی- عروقی
2-1-4-1- نظریه فیزیولوژیکی بیماری قلبی- عروقی
محور هیپوتالامیک- هیپوفیز- آدرنال142 (HPA) و هورمون استرس کورتیزول کلید ارتباطی بین هیجانهای و قلب است (کوپر و دنولت143، 2007؛ پدرسن و دنولت، 2006). محور HPA کارکردهای متفاوتی را از طریق آزادسازی هومونهایی درون جریان خون در بدن ایجاد میکند. این سیستم با هورمون استرس کورتیزول، کاکردهای ضروری را برای آماده سازی بدن جهت پاسخ به تهدید انجام میدهد. محور HPA متناسب با سطوح تهدید، مقداری از چرخه کوتیزول را در جریان خون تنظیم میکند. این حالت آمادگی پاسخ جنگ و گریز، اثرات قلبی- عروقی مناسبی را شامل ضربان قلب و فشار خون بالا، تنگ شدن رگهای خونی و افزایش قند خون دربردارد. در موقعیتهای خطر واقعی، این حالت قلبی- عروقی شدید لازم است (پدرسن و دنولت، 2006) اما ادامه ارائه کورتیزول میتواند به طور بالقوه اثرات مضری داشته باشد که در نتیجه آن سطوح بالای کورتیزول بر قلب و کل سیستم گردش خون فشار وارد میکند و به افزایش فشارخون و تنگ شدن عروق کرونر منجر می شود (کوپر و دنولت، 2007؛ پدرسن و دنولت، 2006). محققان نشان میدهند که عاطفه منفی می تواند به سطوح بالاتر کورتیزول در طول روز منجر شود (میلر، کوهن، رابین، اسکونر و دویل144، 1999). افراد



قیمت: تومان

c (2771)

دانشگاه آزاد اسلامي واحد کرج
پایان نامه کارشناسی ارشد
رشته روابط بین الملل
عنوان:
بررسی دلایل عدم شکل گیری رژیم کنترل تسلیحات منطقه ای
در خاورمیانه
از سال 2001 تا کنون
استاد راهنما:
دکتر افشین زرگر
استاد مشاور:
دکتر مجید عباسی اشلقی
استاد داور:
دکتر آرمین امینی
دانشجو:
مرتضی علیپور خنکداری
فصل اول:……………………………………………………………………………………………………………. 4
کلیات………………………………………………………………………………………………………………….4
1-1 طرح مسئله5
1-2 علت انتخاب موضوع و اهمیت تحقیق:8
1-3 پیشینه تحقیق:9
1-4 سوال‌هاي تحقیق:15
سئوال اصلی:15
سئوالات فرعی:15
1-5 فرضیه ها :15
1-6 متغیرها :16
1-7 تعریف مفاهیم16
1-8 روش تحقیق:19
1-9 موانع و محدودیت‌هاي تحقیق:19
فصل دوم…………………………………………………………………………………………………………….20
بازدارندگی و ابعاد آن………………………………………………………………………………………………. 20
مقدمه:21
مروری بر ادبیات بازدارندگی:23
گفتار اول: چارچوب نظری (مکاتب موجود در بازدارندگی):25
نظریه رئالیسم کلاسیک:25
2-1 نظریه جبر فناورانه:28
3-1 نظریه رئالیسم ساختاری:29
4- 1. نظریه نهادگرائی نولیبرال:30
5-1 نظریه بازی ها:31
بازدارندگی32
گفتار دوم: شرایط بازدارندگی:34
گفتار سوم: بازدارندگی هسته ای:35
1-3- بازدارندگی فوری یا آنی:36
3-3- بازدارندگی حداقل: 38
گفتار چهارم: انگیزه دستیابی کشورها به سلاح هاي نامتعارف:40
1-4- اشاعه تسلیحات اتمی:42
جمع بندی:44
فصل سوم……………………………………………………………………………………………………………47
فقدان همسویی سیاسی و امنیتی بین دولتها در خاورمیانه:………………………………………………………….. 48
مقدمه:49
1-1 جایگاه کنونی خاورمیانه در بازار اسلحه جهانی51
1-2 وضعیت تسلیحات کشتار جمعی در خاورمیانه57
1-3 انگیزه دستیابی به سلاح های نامتعارف66
1-3 عوامل تشویق‌کننده مسابقه تسلیحات نامتعارف در خاورمیانه73
2-1 آمارهای سلاح های خریداری شده در خاورمیانه75
نتیجه گیری:82
فصل چهارم………………………………………………………………………………………………………….83
وضعیت رژیم کنترل تسلیحات منطقه ای در خاورمیانه…………………………………………………………….. 84
مقدمه:85
1-1 ساختار امنیتی-سیاسی خاورمیانه:86
2-1 مشکلات هویتی86
3-1 خشونت های داخلی در پرتو ظهور جنبش های معترض88
4-1 جنایت های سازمان یافته91
5-1فرسایش حاکمیت های ملی95
6-1 چشم‏انداز امنیت در خاورمیانه102
7-1 آینده تحولات سیاسی و تاثیر آن در عدم شکل گیری رژیمی پایدار در برابر تسلیحات108
2-2 چالش های عمده امنیتی در خاورمیانه:115
2-3 گسترش سلاح های کشتارجمعی در خاورمیانه118
2-4 پرستیژ و جایگاه بهتر در منطقه و جهان119
5-4 سلاح های کشتار جمعی و شکل گیری رژیم منطقه ای عدم امنیت119
1-5 خاورمیانه و منطقه عاری از سلاح هسته­ای127
جمع بندی:129
فصل پنجم …………..……………………..…………………………………………………………………………………………….131
تحليل و نتيجه‌گيري نهايي…………………………………………………………………………………………. 131
مقدمه:132
گفتار اول – مدل و مبانی نظری رژیم های کنترل تسلیحات135
1-1 ساختار مفهومی کنترل تسلیحات135
2-1- الزامات نظری در شکلگیری رژیم های بینالمللی امنیتی منطقهای136
الف- منطق و اصول زیربنایی شکلگیری رژیم کنترل تسلیحات136
شکل گیری رژیم امنیتی140
الف. مرحله اول:140
ب.مرحله دوم:140
ج. مرحله سوم:141
ب- نظریه بازی ها و موضوع دستیابی به ثبات استراتژیک141
ج- ثبات استراتژیک و همکاری143
گفتار دوم – خاورمیانه و رژیم کنترل تسلیحات144
2-1.متغیرهای تأثیرگذار بر شکل گیری رژیم کنترل تسلیحات در خاورمیانه145
نتیجه گیری159
فصل اول
کلیات
1-1 طرح مسئله1
یکی از مهمترین موضوعات استراتژیک در عرصه روابط بین المللی کشورها و حوزه امنیت بین الملل، موضوع کنترل تسلیحات و خلع سلاح است. تصور رایج و ابتدایی این است که حذف ابزارهای درگیری و تعارض و یا کنترل آنها مي‌تواند سبب ساز حذف جنگ و برخورد بین کشورها در نتیجه افزایش سطح همکاری ها و صلح پایدار شود.
به طور کلی با پیدایش سلاح هاي هسته ای و کاربرد آنها در برخی از مناطق جهان، تلاش برای ایجاد رژیم هاي امنیتی درحوزه تسلیحات به ویژه تسلیحات کشتار جمعی شدت بیشتری یافت. معاهده منع جامع آزمایش هاي هسته ای(1963) و در نهایت معاهده عدم اشاعه سلاح هاي هسته ای2 در سال 1968 از جمله مهمترین تلاش‌هاي جهانی بوده است. با گسترش سلاح هاي هسته ای و ناموفق بودن کشورها در مهار گسترش آنها در سطح جهانی، تلاش ها درعرصه بین الملل به گستره محدودتری از کنترل تسلیحات معطوف شد. در این میان کنترل تسلیحات در سطح منطقه ای و تلاش برای شکل دادن به رژیم هاي منطقه ای کنترل تسلیحات، در دستور کار برخی از مناطق جهان قرار گرفت تا از این طریق از گسترش سلاح هاي هسته ای یا دیگر سلاح هاي کشتار جمعی جلوگیری شود و نقطه ای از صلح و ثبات دست یافت. از این رو برخی از پیمان‌هاي منطقه ای شکل گرفت و مفهومی با عنوان مناطق عاری از سلاح هاي هسته ای3 به عرصه روابط بین الملل اضافه شد.
در مورد خاورمیانه نیز مسئله کنترل و ایجاد منطقه عاری از سلاح هاي هسته ای در کنفرانس بازنگری در ان. پی. تی در سال 1995مطرح شد و در قعطنامه 19 دسامبر 2003 مجمع عمومی (A/RES/58/68) نیز بار دیگر مورد تأکید قرار گرفت. با این وجود در عرصه عمل، شکل گیری و یا تکامل رژیم هاي امنیتی به ویژه در حوزه کنترل تسلیحات با ناکارآمدی رو به رو بوده و این موضوع به ویژه در حوزه منطقه ای خاورمیانه به صورت بسیار جدی تر مطرح است.
حادثه 11 سپتامبر نظریات بازدارندگی را به شدت متحول ساخته و این نظریات در راستای عملیاتی شدن سلاح هاي هسته ای متمرکز شده است. به علت پیشرفت تکنولوژی، ماهیت تسلیحات هم دگرگون شده است؛ به عنوان مثال آمریکا به استراتژی انقلاب در امور نظامی4 روی آورده است.
فرانسوی‌هاي به نسل سومی از سلاح هاي هسته ای روی آورده اند و انگلیسی ها نیز به طور کلی سیستم‌هاي هسته ای خود را دگرگون کرده اند. با اینحال روس ها هم اعلام کرده اند که به نسل جدیدی از سلاح هاي هسته ای که در دنیا وجود ندارد، دسترسی پیدا کرده اند. به همین دلیل ماهیت بازدارندگی نیز به موازات گسترش کیفی این تسلیحات دگرگون شده است. بازدارندگی متعارف در دنیا کارائی خود را از دست داده است. خاورمیانه تنش زاترین بخش منطقه است و اختلافات گوناگونی بین کشورهای این منطقه وجود دارد. به صورت عرفی بیشترین خرید تسلیحات متعارف را کشورهای این منطقه داشته اند از جمله کشورهای عربی که از آمریکا در سال های اخیر خرید سلاح کرده اند.
تا قبل از جنگ جهانی دوم، در متون مربوط به روابط بین‌المللی و نظریه‌هاي استراتژیک، اصطلاح بازدارندگی به چشم نمی خورد. گو اینکه از نیمه دوم قرن نوزدهم به بعد نظریه پردازان حقوقی عموماً تنبیه و مجازات را به عنوان وسیله ای برای بازدارندگی سایرین از دست زدن به رفتارهای جنایی توجیه کرده بود. به گفته برنارد برودی با پیدایش سلاح هاي هسته ای این اصطلاح نه تنها توجه خاصی را به سمت خود جلب کرد، بلکه مفهوم متمایزی به خود گرفت. (لطفیان، 1376، 201)
تأمین امنیت از طریق بازدارندگی متعارف با خرید تسلیحات از طرف کشورهای منطقه خاورمیانه دیگر کارایی نداشته و به دنبال ابزار قوی تری هستندکه بازار بازدارندگی هسته ای مي‌باشد. در خاورمیانه، آمریکا با مشکل و معمای همیشگی روبروست. به دلیل وجود ارتباطات نزدیک بین ایالات متحده آمریکا و اسرائیل، آمریکا نمی تواند تسلیحات نظامی به بسیاری از کشورهای خاورمیانه بفروشد زیرا سیاست هاي کنگره آمریکا مانع از این امر مي‌شود که تسلیحات آمریکائی به کشوری که فعالانه با اسرائیل به دشمنی برخاسته عرضه شود و امنیت اسرائیل را به خطر بیندازد. عدم وجود امنیت در خاورمیانه باعث شده است که هرکشوری برای تأمین امنیت خود، اقدام به انبار تسلیحات متعارف نماید که این امر ناخواسته بازار خوبی را برای کشورهای تولید کنده تسلیحات مثل فرانسه، آلمان، ایتالیا و انگلیس فراهم نموده است. دراین میان برخی به بررسی وضعیت سلاح هاي مذکور در خاورمیانه و انگیزه‌هاي و عوامل بازدارنده در دستیابی به چنین سلاح هایی پرداخته اند . (لطفیان، 1376، 182)درمجموع و با نگاهی به ادبیات موجود در حوزه مذکور، این واقعیت نمایان مي‌شود که اصولا به این موضوع توجه نشده است که شکل گیری رژیم هاي امنیتی و به ویژه کنترل تسلیحات درخاورمیانه مبتنی بر واقعیت‌هاي سیستمی است که این واقعیت ها ممکن است وجود نداشته باشد؛ لذا به نظرمی رسد پرداختن به متغیرهای بنیادین و اساسی در شکل گیری و طراحی رژیم هاي کنترل تسلیحات در سطح سیستمی به ویژه سیستم‌هاي منطقه ای به عنوان یک ضرورت علمی مطرح باشد. اهمیت این موضوع زمانی دو چندان خواهد شد که در برخی از مناطق مانند خاورمیانه در حالی که گسترش نامتقارن چنین سلاح هایی در حال وقوع است، موضوع شکل دادن به رژیم هاي کنترل و خلع سلاح اتمی نیز مطرح مي‌شود.
در راستای پژوهش این پرسش اسای مطرح مي‌شود که علل عدم شکل گیری رژیم کنترل تسلیحات منطقه ای در خاورمیانه از سال 2001 تا کنون چه بوده است؟
1-2 علت انتخاب موضوع و اهمیت تحقیق:
بیش از یک قرن است که منطقه خاورمیانه صحنه مبارزات و بحران هاي گوناگونی است که تاکنون به یک نتیجه منطقی که بتوان امنیت را در این منطقه فراهم نمود، نرسیده است. بحران کوزوو، افغانستان و عراق کارآیی بازدارندگی سلاح هاي هسته ای را نشان داد. در سرآغاز هزاره سوم، خاورمیانه همچنان بین‌المللی ترین منطقه دنیاست. بررسی تحولات امنیتی در خاورمیانه، پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تغییر نظام امنیت بین الملل، از جمله موضوعات مهمی به شمار مي‌رود که از وجوه و ابعاد مختلفی در ارتباط با منافع ملی ایران برخوردار است.
میزان تسلیحات و تأسیسات نظامی کشورهای خاورمیانه در مقایسه با جمعیت و درآمد سرانه مردم منطقه، در دنیا بی نظیر است. به عبارت دیگر سرانه هزینه نظامی در خاورمیانه بالاترین مقام را در دنیا دارد. فکر ایجاد مناطق عاری از سلاح هسته ای از سال ها پیش به عنوان یک برنامه میان مدت درجهت نیل به خلع سلاح کامل هسته ای مطرح شد. تلاش و اقدام برای محدودسازی و شاید نابودسازی سلاح هاي کشتار جمعی در خاورمیانه، علاقه بسیاری را به خود جلب کرده است. وقوع چندین جنگ در دهه‌هاي اخیر در این منطقه (جنگ تحمیلی عراق بر ضد ایران 1980-1988، جنگ در خلیج فارس پس از اشغال کویت از سوی عراق1991، حمله نظامی ایالات متحده آمریکا و متحدانش در ماس 2003 به عراق و جنگ هاي میان اعراب و اسراییل)، به علاوه تضاد ایدئولوژیک بین برخی از کشورهای عربی و جمهوری اسلامی ایران، که در نتیجۀ تحرکات سیاسی غرب علی الخصوص آمریکا ، به عدم همگرایی سیاسی در منطقه منجر شده، وجود سلاح هسته ای در اسرائیل و در آخر دوگانگی برخورد غرب در مواجهه با برنامه هسته ایران، همگی نشان از تنش زا بودن این منطقه دارد.
در منطقه خاورمیانه پس از فروپاشی شوروی و جنگ سرد بویژه پس از 11 سپتامبر مسابقه تسلیحاتی متعارف به پایان رسیده است و مسابقه سلاح هاي کشتار جمعی آغاز شده است. زیرا سلاح هاي هسته ای تاکتیکی صرفاً در اختیار قدرت هاي هسته ای مي‌باشند. از این رو برای سلاح هاي هسته ای و قدرت تخریبی زیاد آنها و مطالعه اطلاعات در زمینه تکنولوژی هسته ای و نیز مسئله امنیتی تسلیحات هسته ای و کاربرد آن در زمان بحران و هشدار جدی این قبیل تسلیحات برای بقای بشر و کنترل تسلیحات این پژوهش از اهمیت فوق العاده ای برخوردارند. با توجه به این مسئله ضرورت تبیین یک رژیم منطقه ای احساس مي‌گردد و خلاء این مقوله در خاورمیانه مسئله اساسی و قابل بررسی مي‌باشد. اصولاً کنترل تسلیحات و طراحی رژیم هاي امنیتی جهانی و منطقه ای، به عنوان یکی از مهم ترین موضوعات حوزه مطالعات استراتژیک مطرح است. در این راستا در سیاست بین الملل و مطالعات خاورمیانه، پرسش‌هاي متعددی از جمله موانع شکل گیری چنین رژیم هایی مطرح است.
1-3 پیشینه تحقیق:
اكبر مهدي زاده در مقاله ای با عنوان ” بررسي سياست خارجي و رفتار عربستان در قبال جنگ ايران و عراق” معتقد است ايران و عربستان دو قدرت و بازيگر اصلي در منطقه خاورميانه و خليج فارس محسوب مي شوند كه تعاملات و قواعد رفتاري حاكم در ميان آنها در تعيين روندهاي سياسي نظامي، اقتصادي و اجتماعي حاكم در منطقه تأثيرات درخور توجهي دارد. تأملي در مناسبات دو كشور با يكديگر در گذشته نشان مي دهد هر زمان كه صلح، آرامش و همكاري در روابط آنها حاكم بوده است، منطقه نيز ثبات و امنيت داشته، اما با آغاز تنش و بي ثباتي بين اين دو، منطقه نيز به بي ثباتي دچار شده است.
دکتر منوچهر محمدی و دکتر حمید مولانا در کتاب “سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دولت احمدی‌نژاد” به بررسی سیاست خارجی کشورمان پرداخته اند. این نظریه پردازن اعتقاد دارند مطالعه و بررسی سیاست خارجی کشورها به واقع می تواند دریچه ای برای درک و آگاهی نوع تغییرات، دگرگونی ها و پدیده هایی باشد که در سطح بین المللی در حال شکل گیری می باشد. بر این اساس این گونه بررسی همچنین فرصت مناسبی است که چشم انداز سیاست خارجی یک کشور مورد ارزیابی قرار گرفته و چالشها و فرصتهای آن مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. بر این اساس اهداف سیاست خارجی کشورمان در دوره ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد نه تنها متاثر از محیط داخلی نظیر فرهنگ، تاریخ و نظام سیاسی و اقتصادی کشور می باشد، بلکه تحت تاثیر عوامل خارجی نیز قرار دارد. حمید مولانا با برشمردن برخی از اهداف عمومی سیاست خارجی کشور، معتقد است دولت برای تحقق آنها از ابزار و حربه های گوناگونی نظیر دیپلماسی، اقتصاد، فرهنگ و ایدئولوژی و یا نظامی استفاده می کند.
روح الله رمضانی نیز در کتاب “چارچوبی تحلیلی برای بررسی سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران” سعی در تحلیل فرآیند سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و رابطه با کشورهای همجوار و قدرتهای بزرگ در سالهای اخیر نموده است. بر اساس همین منطق روح الله رمضانی با این استدلال که هیچ یک از نظریه های رایج وغالب در روابط بین الملل قادر نیستند سیاست خارجی کشور های در حال توسعه از جمله ایران را تحلیل کند، به پردازش چارچوب تحلیلی تلفیقی مبادرت کرده است. مدل تعامل سه جانبه پویای رمضانی بر پایه پیوند متقابل تحولات داخلی،سیاست خارجی و نظام بین الملل استوار است. این الگوی سه وجهی تعاملی رابطه تعاملی بین این سه محور یعنی پیوند سیاست خارجی و داخلی،نفوذ نظام بین الملل بر این کشور ها و تاثیر تحولات داخلی آنها بر نظام بین المللی و همچنین تعامل ساختار و کارگزار در شکل دهی به سیاست خارجی را ملحوظ می دارد. مفهوم تعاملات رمضانی همانگونه که خود نیز بیان می دارد، با مفهوم پیوستگی های ملی- بین المللی جیمز روزنا که از بالاترین درجه اهمیت در بررسی سیاست خارجی کشور های در حال توسعه از جمله ایران بر خوردار است،شباهت کلی دارد. بنابر این چارچوب مفهومی مبتنی بر تلفیق بین سطوح جیمز روزنا،علی رغم کاستی ها و نارسائیهای احتمالی، قابلیت تحلیلی وقدرت تبیین بیشتری برای تجزیه وتحلیل سیاست خارجی جمهوری اسلامی دارد. از منظر این رویکرد نظری،سیاست خارجی همچون یک متغیر وابسته معلول برآیند پنج دسته از منابع می باشد که این منابع عبارتند از:1) فردی،2) نقش 3)حکومتی و بورکراتیک،4) اجتماعی یا ملی و5) بین المللی یا سیستمیک است. هر یک از این منابع خود متغیر های متعدد ومختلفی را در بر می گیرد.
دکتر محمود واعظی در مقاله ای با عنوان “اروپا و مسئله امنیت در خاورمیانه” که در سال 1385 نوشته شده است بر این عقیده است که نقش امنیتی اروپا در خاورمیانه در سالهای پیش رو کلیدی تر خواهد شد. از منظر ایشان گسترش نقش و تأثیرگذاری اتحادیه اروپا به عنوان یکی از قدرتمندترین بلوک‌های سیاسی و اقتصادی جهان در موضوعات مختلف بین‌المللی طی چند سال اخیر قابل توجه و تأمل است. اتحادیه اروپا که با پیوستن اعضای جدید هم اینک با 25 کشور از گستره و توانایی مناسبی برخوردار شده است، با تکمیل فرآیند عضویت چند کشور دیگر ظرف چند سال آینده می‌تواند با بازبینی نقش و جایگاه خود در عرصه مناسبات جهانی، وارد مرحله تازه‌ای از حیات سیاسی خود شود. مجموعه تحولات دهه‌های اخیر در خاورمیانه این منطقه را به عنوان یکی از کلیدی‌ترین و حساس‌ترین حوزه ژئوپولیتیک جهان مطرح کرده است. رخدادهای سال‌های گذشته در این منطقه به ویژه پس از تحولات اخیر جنگ بین حزب‌ا… و اسرائیل، موجب توجه بیشتر برخی از قدرت‌های اروپایی و حضور نیروهای چند ملیتی حفظ صلح (UNIFIL) با محوریت نیروهای اروپایی در مرز بین‌ اسرائیل و لبنان شد. استمرار مناقشه فلسطینی – اسرائیلی، سیاست‌های اسرائیل در منطقه، تشدید بحران در عراق و نیز موضوع برنامه‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران و ترتیبات امنیتی منطقه خلیج فارس از جمله موضوعات مهم بین‌المللی است که در صورتی که اروپا بخواهد در آینده نظام بین‌الملل جایگاه مناسبی کسب کند، نمی‌تواند نسبت به آنها بی‌اعتنا باشد.
محسن مرادی دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج در پایان نامه ای با عنوان “طرح خاورميانه بزرگ و تاثير آن بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران” که در سال 1390 نگاشته شده است معتقد است که امريکا پس از جنگ سرد با بحران معنا روبرو شد و دلتمردان اين كشور در دوران بوش پدر و كلينتون در حالت بحران عملياتي بسر مي برد در پي آن بودند تا به نحوي بتوانند استراتژي خود را بر دستيابي آينده مشخص كنند ، دوستان و دشمنان خود را تعريف نمايند . تا اينكه حوادث تروريستي 11 سپتامبر 2001 به عنوان يك نقطه در نظام بين الملل و سياست خارجي امريكا به وقوع پيوست . اين حادثه با خلق ” دشمن جديد به نام تروريسم ” زمينه اي را براي بهره برداري امريكا از آن ، براي حل مشكلات خود در نظام بين الملل فراهم ساخت . نكته قابل توجه اينكه اگر در دوران جنگ سرد شوروي و اقمار آن به عنوان دشمن به سياست خارجي امريكا جهت مي دادند ، اين بار ” خاورميان ” اين نقش را ايفاد كرد . و از آنجايي كه اين منطقه همواره با لحاظ استرات‍يكي و ‍ژنواستراتژيكي براي قدرتهاي جهاني حائز اهميت بوده است دولت امريكا نيز به منظور سيطره بر اين منظقه حوادث 11 سپتامبر را به اسلام گرايان گروه القاعده نسبت داد و از اين طريق بين ” اسلام گرايي و تروريسم ” پيوند ايجاد كرد و به مقابله با بنياد گرايي اسلامي جنبه جهاني بخشيد . در حالي كه دوران جنگ سرد امريكا نسبت به مسائل داخلي كشورها توجه كمتري داشت و صرفاً به دنبال ثبات در منطقه از طريق ايجاد دوستي بين دولتهاي منطقه اي بود ( با حفظ منافع امريكا ). ثبات منطقه بر اشاعه دمكراسي غربي ترجيح داده مي شد اما در شرايط جديد دولتمردان نو محافظه كار ايالت متحده امريكا در صدد تغيير ساختار نظام موجود در منطقه خاورميانه برآمدند و با دست زدن به يك بي ثباتي كوتاه مدت طرح ” خاورميانه بزرگ ” با هدف ايجاد بسترهاي سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي و اقتصادي مناسب با اهداف و منافع ايالت متحده را در منطقه تدوين و ارائه كردند. از اهداف ديگر طرح مذكور برتري دادن به اسرائيل نسبت به كشورهاي منطقه و تامين امنيت براي بقاء اسرائيل و تثبيت هژموني ايالت متحده در سطح منطقه است طرح خاورميانه بزرگ امريكا شباهت زيادي به طرح خاورميانه جديد شيمون پرز دارد كه با هدف تصرف از نيل تا فرات براي تحقق آرمانهاي صهيونيزم مطرح شده بود . در روشهاي اجرايي طراح خاورميانه بزرگ ،‌امريكا اصلاحاتي در ساختار سياسي ، اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي كشورهاي منطقه در راس برنامه هاي خود قرار مي دهد و در صدد رويارويي و مقابله با تهدايدات نامتقارن فراروي خود بر مي آيد و در نتيجه نبرد با تروريسم و ريشه هاي آن يعني راديكاليسم اسلامي ، سلاحهاي كشتار جمعي و مبارزه با دولتهايي كه از ناهنجارها و ارزشهاي امريكايي پيروي نمي كنند به عنوان مهمترين و اساسي ترين اهداف اين طرح قرار مي گيرد كه در راس اين كشورها جمهوري اسلامي ايران قرار دارد . حضور در افغانستان ؛ عراق و تحريمهاي سياسي اقتصادي و …. ايران نيز از جمله راهبردهاي تحقق طرح خاورميانه بزرگ مي باشد . گسترش همكاريهاي ناتو در منطقه ( عراق – اسرائيل – تركيه – اردن ) . در راستاي تضعيف محور كشورهاي ايران – سوريه – حزب الله لبنان انجام مي پذيرد. از نتايج طرح خاورميانه بزرگ بي ثباتي حاصل از ايجاد دموكراسي برون زاي امريكايي در كشورهاي منطقه است كه باعث مي شود تا امريكا به سياست حضور مستقيم خود در منطقه گسترش بخشد . طرح خاورميانه بزرگ با استقرار يك نظم ليبرالي در ابعاد سياسي ،‌ اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي در ساختار دولتهاي منطقه تغييراتي را ايجاد مي كند و بخصوص در تمام ابعاد ، امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران را تهديد مي نمايد .
امین پرتو و مصطفی کریمی در مقاله ای با عنوان “تاثير انقلاب و ناآرامي در کشورهاي عربي بر امنيت اسرائيل: نظرگاهي درونی” که در مجله مطالعات راهبردی در سال 1391 به چاپ رسیده است، به تشریح تاثیر ژئوپلیتیک خاورمیانه بر امینت اسرائیل بعد از وقوع نا آرامی در کشورهای عربی می پردازند. آنان معتقدند در سال هاي نخست شکل گيري رژيم غاصب اسرائيل، سياست گذاران آن مي پنداشتند وقوع انقلاب و ناآرامي در کشورهاي عربي، سبب بهره مندي بيشتر اسرائيل از امنيت خواهد گرديد. آنها گمان مي کردند حکومت هاي دموکراتيک عربي، دشمني با اسرائيل و حمايت از آرمان فلسطين را از دستور کار خود خارج مي کنند، اما اکنون و در مواجهه با انقلاب هاي عربي، اسرائيل امنيت خود را با چالشي اساسي رويارو مي بيند. نه تنها امکان روي کارآمدن دولت هاي اسلام گرا يا الگوگيري مردم اسرائيل از بهار عربي، بلکه بروز وضعيت دولت گسسته، خطر جدي تري براي امنيت اسرائيل شده است.
دکتر نبی الله ابراهیمی در مقاله ای با عنوان “گفتمان اسلام سلفی و جهانی‏شدن امنیت خاورمیانه” که در سال 1389 در فصلنامه مطالعات راهبردی به چاپ رسیده به بررسی تأثیر گفتمان سلفی در جهان اسلام بر جهانی‏شدن امنیت خارمیانه پرداخته است. این پژوهش، طبق رویکرد بابی سعید به مسئله اسلام سیاسی، این مقوله را با پوشش گفتمانی مطالعه می‏کند. اسلام سلفی به مثابه گفتمان، با موضع رادیکال خود در مقابل گفتمان سکولار غرب، تاحد زیادی باعث دل‏مشغولی جامعه بین‏المللی شده است. گفتمان مذکور، به دلیل به چالش کشیدن نظم بین‏المللی غربی و ارجاع به دال اسلامی- هویتی خویش، به یکی از مدلولات جهانی‏‏شدن امنیت تبدیل شده و موجب ورود «اسلام سلفی» به سرفصل‏های مطالعات امنیت بین‏الملل شده است. فرضیه این پژوهش اینگونه صورت‏بندی می‏شود که «به دلیل خاستگاه گفتمان اسلام سلفی در خاورمیانه، امنیت این منطقه، در پرتو گسترش آن گفتمان به سایر نقاط جهان، جهانی شده است». با جهانی‏شدن امنیت، گفتمان‌هائی چون اسلام سلفی، با ورود به دنیای مجازی، دال امنیتی خود را بیشتر به رخ می‌کشند. جایی که میان اسلام سلفی و جهانی‏شدن تطابق حاصل شود، شاهد گستردگی و اشاعه هستی‌شناسی عدم امنیت غربی خواهیم بود.
1-4 سوال‌هاي تحقیق:
سئوال اصلی:
دلایل عدم شکل گیری کنترل تسلیحاتی منطقه ای در خاورمیانه از سال 2001 تا کنون چیست؟
سئوالات فرعی:
1-آیا کشورهای منطقه خاورمیانه نسبت به اجرای معاهدات کنترل تسلیحاتی پایبند و معتقد هستند؟
2-آیا معاهدات کنترل تسلیحاتی منطقه خاورمیانه بازدارندگی و امنیت کشورهای منطقه خاورمیانه را تامین می کند؟
3-آیا معاهدات کنترل تسلیحاتی منطقه خاورمیانه نیازهای دیپلماسی سیاسی منطقه را تامین می کند؟
4-آیا رویکردهای قدرت های بزرگ تاثیری در شکل گیری کنترل تسلیحاتی منطقه خاورمیانه دارند؟
5-آیا پیمان تسلیحات هسته ای کشورهای منطقه با عملکرد واقعی آنان در حوزه کنترل تسلیحاتی مطابقت دارد؟
6-آیا عدم خلع سلاح هسته ای اسرائیل تاثیری در شکل گیری رژیم تسلیحات منطقه ای دارد؟
7-آیا میزان توسعه یافتگی کشورهای منطقه خاورمیانه در اجرای تعهدات کنترل تسلیحاتی اثر گذار است؟
1-5 فرضیه ها :
1.بین سیاست های کشورهای منطقه خاورمیانه و اجرای معاهدات کنترل تسلیحاتی آنان رابطه معنی داری وجود دارد؟
2.بین مفاد معاهدات کنترل تسلیحاتی کشورهای منطقه خاورمیانه و شکل گیری امنیت کشورها و بازدارندگی رابطه معنی داری وجود دارد.
3.بین مفاد معاهدات کنترل تسلیحاتی کشورهای منطقه خاورمیانه و نیازهای سیاسی آنان رابطه معنی داری وجود دارد.
4.بین سیاست های قدرت های بزرگ و شکل گیری رژیم کنترل تسلیحاتی در منطقه رابطه معنی داری وجود دارد.
5.بین تعهدات تسلیحات هسته ای کشور های منطقه خاورمیانه با عملکرد واقعی آنان در این حوزه رابطه معنی داری وجود دارد؟
6.بین عدم خلع سلاح هسته ای اسرائیل و شکل گیری رژیم تسلیحاتی منطقه رابطه معنی داری وجود دارد؟
7.بین توسعه یافتگی کشورهای منطقه خاورمیانه و اجرای معاهدات کنترل تسلیحاتی منطقه رابطه معنی داری وجود دارد.
1-6 متغیرها :
متغیر مستقل: فقدان همسویی سیاسی- امنیتی دولت های خاورمیانه، سیاست های قدرت های بزرگ ، خلع سلاح هسته ای اسرائیل ، توسعه یافتگی ، برنامه های واقعی کشورهای منطقه ، سیاست های دولت های منطقه.
متغیر وابسته:عدم شکل گیری رژیم کنترل تسلیحات منطقه ای
1-7 تعریف مفاهیم
بازدارندگی5: بازدارندگی یکی از موضوعات روابط بین الملل مي‌باشد که در هر دو حوزه ای استراتژی و دیپلماسی کاربرد دارد. بازدارندگی عبارت است از اقدام یا مجموعه ای از اقدامات که برای پیشی جستن از اقدامات خصمانه ی دشمن صورت مي‌گیرد. تئوری بازدارندگی یعنی کوشش یکی برای اعمال نفوذ در دیگری تا او را از اقدام به عملی که متضمن خسارت یا هزینه ای برای اولی است باز دارد. (رئیس زاده، 1378، 380)
این دیدگاه با تأکید بر اصالت قدرت در روابط انسان ها، مسلح بودن را عامل آرامش و برقراری صلح مي‌داند. در طول دورانی که ایالات متحده، سلاح اتمی را در انحصار خود داشت، هیچ نظریه ی استراتژیک منظمی در مورد بازدارندگی وجود نداشت، قبل از آن به پیشنهاد “جورج کنان” اندیشمند روابط بین الملل، سیاست تحدید یا سد نفوذ پدید آمد، در واقع، کنان نه بر ابزارهای سد نفوذ تأکید و نه آنها را رد مي‌کرد، بلکه اعتقاد داشت که این ابزارها در کنار اهرم‌هاي سیاسی و اقتصادی موجود، بخشی از ابزارهای دیپلماتیک را تشکیل مي‌دهد. (نقیب زاده، 1369، 131)
رژیم هاي بین المللی6: مجموعه ای از اصول، قواعد صریح، هنجارها و رویه‌هاي تصمیم گیری مي‌باشند که به واسطه آنها توقعات بازیگران پیرامون موضوعات خاص تلاقی نموده و خواسته‌هاي بازیگران برآورده مي‌شود. شاید بتوان اولین تعریف از رژیم هاي بین‌المللی را به جان راگ جی دانست. وی که در سال 1975 مفهوم رژیم هاي بین‌المللی را وارد ادبیات سیاسی بین‌المللی کرد، تعریفی به شرح زیر از رژیم ها ارائه داد: «مجموعه انتظارات متقابل، قواعد و مقررات، برنامه ها، انرژی های سازمانی و تعهدات مالی را که توسط گروهی از دولت ها پذیرفته شده اند رژیم هاي بین‌المللی گویند» (keoheane.1984,54) در مقابل، ارنست هس رژیم ها را ترتیباتی جهت حل اختلافات مي‌داند. وی معتقد است که رژیم هاي بین‌المللی ترتیباتی ساخته دست بشرند که جهت کنترل واداره کردن اختلافات در یک محیط متقابلاً وابسته به کار مي‌روند. چرا در محیطی متقابلاً وابسته؟ به دلیل اینکه در وابستگی متقابل توانایی بازیگران مربوطه جهت تأثیرگذاری بر یکدیگر افزایش مي‌یابد.. به عبارت دیگر، هس معتقد است که یک رژیم شامل مجموعه ای از رویه ها، مقررات و هنجارهای منسجم متقابل است. (hass, 1985,26)
«دونالد چوچالا» و «ریموند هاپکینز» معتقدند که در هر موضوع روابط بین الملل، یک رژیم وجود دارد. هرگاه نظم و قاعده ای را دررفتاری مشاهده شود، باید یک سری اصول، هناجارها یا دستورات وجود داشته باشد که آن را توضیح دهد وتفسیر کند. (Stephen, 1987,493)
دکترین استراتژیک7: مجموعه ای از باورها، ارزش ها و احکام عملی که به نحو قابل ملاحظه ای عملکرد مقامات رسمی را در زمینه تحقیق و توسعه و استراتژیک، گزینش تسلیحات، نیروها، برنامه‌هاي عملیاتی، کنترل تسلیحات وغیره هدایت مي‌کند.
خلع سلاح8: به معنی مطلق کلمه عبارت اند از کاهش یا نابودی تسلیحاتی در سطح بین‌المللی بدون در نظرگرفتن ماهیت و کیفیت سلاح است. خلع سلاح یعنی کاهش تسلیحات دولت ها چه از نظر کمیت و چه از لحاظ قدرت آتش آن ها. بسته به این که اگر کاهش محدود باشد یا گسترده، سخن از خلع سلاح کامل و یا خلع سلاح جزئی به میان مي‌آید. با پیشرفت تسلیحات، تخمین و برآورد سطح و کیفیت تسلیحات، موضوعی کاملاً پیچیده شده، به طوری که در درجه تأثیر یا دقت سلاح ها از یک سو و مقاومت و توان آن ها در خنثی کردن اقدام‌هاي متقابل الکترونیکی از سوی دیگر، بر پیچیدگی آن افزوده است. امروزه مذاکرات در زمینه کندسازی آهنگ پیشرفت‌هاي فنی و تکنیکی ابزارهای جنگی و نیز به اجرا گذاردن آنها پیش از مذاکره در زمینه کاهش وضعیت کنونی تسلیحاتی، دارای اهمیت مي‌باشد. در معنای دقیق تر، خلع سلاح به تخریب ذخایر موجود تسلیحات گفته مي‌شود، و نه اقدام هایی که تنها به محدود نمودن و یا ممنوعیت کاربرد آن سلاح ها، رضایت مي‌دهد. خلع سلاح حقیقی، پرهیز و اعراض عمومی و همگانی ایجاد مي‌کند، که این امر، جز با کنوانسیون هاي جهان شمول با ویژگی‌هاي پیش گیری کننده و قوی محقق نمی گردد. (مختاری، 1378، 554)
کنترل تسلیحات9: اقداماتی که به طور یکجانبه یا بر پایه موافقت نامه هایی در میان کشروها صورت مي‌گیرد تا خطر جنگ بوسیله تدابیری همچون کاهش بخشی از سلاح ها، ترتیبات امنیتی برای اجتناب از جنگ هسته ای و تثبیت سقف نیروها کاهش یابد. دیپلماسی کنترل تسلیحات از ابزارهایی مي‌باشد که مي‌تواند به مناسبات کشورها چارچوب بخشد و هدایت و راهبری آن را در مسیری هماهنگ قرار دهد. در این راستا مناسبات دفاعی و امنیتی از جمله حوزه هایی است که تحت عنوان دیپلماسی دفاعی شکل گرفته است. (بلوچی، 1382، 12)
1-8 روش تحقیق:
روش تحقیق به صورت توصیفی- تحلیلی و بر مبنای بررسی ارتباط علت و معلولی مي‌باشد. روش گردآوری اطلاعات به صورت فیش برداری و کتابخانه ای است.
1-9 موانع و محدودیت‌هاي تحقیق:
با توجه به مقتضیات موضوعی رساله حاضر و حساسیتی که جامعه جهانی و آمریکا و همچنین قدرت هاي بزرگ نسبت به این موضوع دارند؛ کشورهای منطقه برنامه‌هاي هسته ای خودشان را حتی المقدور به صورت مستتر انجام مي‌دهند. به دلیل عدم شفافیت راهبردی و نیز عدم همسویی کشورهای منطقه خاورمیانه در جهت ایجاد یک رژیم منطقه ای کنترل تسلیحات، این هدف به دشواری قابل دستیابی خواهد بود. از این رو یکی از مشکلات تحقیق حاضر، دسترسی به منابع متعدد است که در عمل، عملیاتی نمودن داده‌هاي رساله را با مشکلاتی مواجه مي‌کند.
فصل دوم
بازدارندگی و ابعاد آن
مقدمه:
دراین فصل مي‌خواهیم بازدارندگی را از ابعاد مختلف بررسی کنیم ابتدا بحث‌هاي مفهومی و ادبیات موجود در این حیطه را شرح مي‌دهیم سپس به مکاتب مختلف در روابط بین الملل راجع به امنیت و بازدارندگی خواهیم پرداخت وانواع بازدارندگی و تعریف مفهومی و لغوی آن بحث مي‌شود و انگیزه ای که کشورها را وا مي‌دارد تا به دنبال سلاح هاي هسته ای بروند و اینکه این قبیل تسلیحات بالاخره اشاعه پیدا خواهند کرد و استدلال نوشته حاضر آن است که سلاح هاي هسته ای بازدارندگی ایجاد کرده اند و خواهند کرد.
دستیابی به سلاح هاي هسته ای دو بعد امنیت را در بر مي‌گیرد: یکی امنیت داخلی است که مربوط به امور ملی و انسجام ملی را شامل مي‌شود. و دیگری امنیت خارجی است که بازدارندگی در سطح نظام بین الملل بوجود مي‌آورد و باعث تعویض طبقه مي‌گردد. که این هم باعث اسنجام ملی مي‌شود.
از زمان ساخت بمب‌هاي هسته ای، نظم هسته ای مبتنی بر تابوی هسته ای یا عدم بکارگیری سلاح هاي هسته ای در عمل بود. منطق اصلی نظام هسته ای مزبور استفاده از سلاح هاي هسته ای به عنوان ابزاری برای بازدارندگی و نه استفاده عملی باشد. بیشتر هدف این است که دشمن با دیدن توانایی هسته ای فکر هرگونه حمله هسته ای را از سر خود بیرون کند ویقین نماید که در صورت حمله هسته ای علیه یک دولت هسته ای، خود نیز نابود خواهد شد. یعنی اصل عقلانیت سنگ بنای بازدارندگی محسوب مي‌شود و دارنده سلاح هسته ای بیشتر نگران بقای خویش است.
طبق تعریف بازدارندگی عبارت است از اقدام یا مجموعه ای از اقدامات که برای پیشگیری اقدام خصمانه دشمن صورت مي‌گیرد. از فردای جنگ جهانی دوم، با اختراع بمب و توسعه سلاح هاي اتمی صحبت بر سر این بود که مبحث بازدارندگی باید به صورت دکترینی سیاسی با ضمانت اجرایی در آید. بر این اساس، دکترین بازدارندگی که روی تعادل و توازن اتمی بین دو ابرقدرت بود، طرح ریزی شد. به دنبال ممانعت از جنگ بود، آنهم به این دلیل که جنگ اتمی پیروز نداشت.
در حالی که تا آن زمان، تمام نظریه‌هاي نظامی اساساً بر پایه پیروزی در جنگ استوار بود. بر اساس این تعاریف کلاسیک، نظریه بازدارندگی عبارت است از کوشش یکی برای اعمال نفوذ در دیگری تا او را از اقدام به عمل، که متضمن خسارت یا هزینه ای برای اولی است، باز دارد.
این نظریه براساس تهدید بنا شده است و هدف آن باز داشتن بازیگر از بازی اش بر اساس ایجاد ترس است. در حقیقت، نظریه بازدارندگی بر این باور است که در شرایطی که هزینه پیش بینی شده برای یک تجاوز نظامی از منافع مورد نظر بیشتر باشد، تصمیم گیرندگان از توسل به جنگ خودداری مي‌کنند.
به عبارت بهتر تا هنگامی که طرف مقابل قدرت وارد کردن ضربه را پس از دریافت ضربه نخست دارد، هیچ ابرقدرتی ریسک آغاز جنگ اتمی را نمی پذیرد. در واقع ضربه نخست نمی تواند مانع از ضربه حریف باشد. بر این اساس دکترین بازدارندگی بر پایه قانون «تخریب تضمینی دو جانبه»10 برنامه ریزی شده است. طبق این قانون انهدام، ویرانی و تخریب طرفین تضمین شده و صددرصد است. معمولاً، در بازدارندگی، عمل عمل متقابل یا تلافی جویانه نقش اساسی دارد. به عبارت دیگر، بازدارندگی درصدد است تا با افزایش هزینه بر محاسبات استراتژیک رقیب تأثیر بگذارد. این تأثیر باید به گونه ای باشد که اگر دشمن جنگ را آغاز کند، باید بهای بسیار سنگینی برای آن بپردازد.
باری بوزان در تشریح منطق بازدارندگی با این پرسش آغاز مي‌ کند که چه عاملی عدم اقدام کشوری در مقابل کشور دیگر مي‌شود؟ او مي‌گوید: دو عامل کلیدی در اینجا مطرح مي‌شود واژۀ «تهدید» و «محاسبه» مي‌باشد. تهدید (الف) در مقابل تعمیم به اقدام از سوی (ب) موجب مي‌شود تا وی پس از محاسبه هزینه‌هاي حمله به (ب) از شروع به حمله خودداری ورزد.
مروری بر ادبیات بازدارندگی:
درخصوص مسابقات تسلیحاتی متعارف تاکنون آثار زیادی انتشار یافته ولی در رابطه با مسابقات تسلیحات کشتار جمعی و سلاح هاي هسته ای تاکنون کتاب و مقالات مهمی انتشار نیافته است. این بدان مفهوم نیست کشورهای منطقه درصدد دستیابی به این گونه سالح ها نبودند، بلکه این برنامه ها بسیار محرمانه و سرّی انجام مي‌گیرد.
از طرف دیگر تلاش برای دستیابی به بازدارندگی هسته ای ابتدا در چارچوب «اصل شفافیت»11 و به صورت صلح آمیز اجرا مي‌شود.
تردیدی نیست که پس از دستیابی به دانش صلح آمیز هسته ای، امکان دستیابی به برنامه‌هاي هسته ای غیر صلح آمیز بسیار سهل و آسان مي‌باشد. اکنون نیز تلاش دارندگان سلاح هاي هسته ای بر این است که در همان ابتدا دانش هسته ای به کشورها ارائه نشود. به همین جهت آثار و مقالاتی که در این باب به چاپ رسیده اجمالا بررسی مي‌شود.
آرون کارپ: در مجله واشنگتن کوارتری مورخه 1995 استدلال مي‌کند که دوران مسابقات تسلیحاتی متعارف به پایان رسیده است در همان شماره مقاله دیگری حاکی از آن است که بازدارندگی هسته ای و کشتار جمعی در خاورمیانه آغاز شده و علت آن را ناکارآمدی بازدارندگی متعارف مي‌داند و از طرف دیگر بازدارندگی هسته ای به فن آوری و کیفیت تکیه کرده است و از هزینه‌هاي بازدارندگی متعارف مي‌کاهد.
برنارد برودی: برودی از جمله رئالیست هایی است که معتقد است سلاح هاي هسته ای ثبات را به ارمغان خواهد آورد و ابزار مؤثری در بازدارندگی است. به گفته برودی و همکارانش در زمان جنگ سرد نقش برابری در قدرت بازدارندگی میان آمریکا و شوروی، مهمتر از معاهدات کنترل تسلیحاتی در جلوگیری از وقوع جنگ بود.
برودی معتقد است چون در جنگ هسته ای چشم اندازی برای پیروزی کامل هیچ یک از طرفین وجود ندارد، لذا بمب اتمی بیشتر از آنکه بی ثبات کننده باشد با ثبات کننده است و احتمال جنگ هسته ای را کاهش مي‌دهد ( قهرمانپور ، 1387 ، 31).
سوزان مالونی: اثر دیگری که در این رابطه به رشته تحریر در آمده، در مجله واشینگتن کوارتری تحت عنوان(آیا ساخت بمب ایران متوقف مي‌شود؟) است که مي‌گوید تحریم هایی که آمریکا علیه ایران اعمال مي‌کند، نتیجه ای در بر نخواهد داشت و نمی تواند ایران را از اهداف هسته ای شدن باز دارد واشینگتن باید با ایران وارد مذاکره شود تا بتواند از اشاعه سلاح ها جلوگیری نماید.
مایکل ت. کلار: در مجله معتبری تحت عنوان «مسابقه تسلیحاتی بزرگ آینده» مي‌نویسد کشورهای جنوب شرق آسیا و خاورمیانه به سوی نسل جدیدی از بازدارندگی خواهند رفت و این مسئله به خاطر عدم وجود کنترل تسلیحات منطقه ای و پیشرفت تکنولوژی بوده و امری اجتناب ناپذیر خواهد بود (T.klare , 1993 , 136).
احمدهاشم: وی مي‌گوید کشورهای منطقه خاورمیانه برای اینکه در این محیط هرج ومرج به ثبات و امنیت برسند، به انقلاب در امور نظامی روی آورده اند. وی در این رابطه استدلال مي‌کند که مسابقات تسلیحاتی در منطقه خاورمیانه در دو بعد انجام مي‌گیرد. بعد اول برای بازدارندگی علیه مردم خودشان انجام مي‌پذیرد و در بعد دوم بازدارندگی علیه همسایگان خود است. وی مي‌افزاید در دهه 1980 این کشورها به شدت به سوی سلاح هاي کشتار جمعی و برنامه‌هاي هسته ای شتافته اند.
مجله چین پست مي‌نویسد: کشروهای خاورمیانه و کشورهای عربی مي‌گویند برنامه‌هاي هسته ای شان صلح آمیز است، لیکن همه مي‌دانند که استدلال آنها به نوعی پژوهش‌هاي مخفیانه مربوط به سلاح هاي هسته ای را در بر مي‌گیرد. کشورهای عربی سنی مذهب به شدت از این مسئله هراس دارند که ایران به بمب اتم دست پیدا نماید و آنها را در معرض تهدید قرار دهد. لذا این کشورها برای مقابله با این تهدیدات برنامه‌هاي مخفیانه ای برای تسلیحات اتمی دارند (china post , 2006).
کنث والتز: وی به بازدارندگی هسته ای معتقد است و مي‌گوید اشاعه سلاح هاي تدریجی بر صلح و امنیت بین‌المللی اثر مثبت دارد. البته والتز ادعا نمی کند که سلاح هاي هسته ای به کار نخواهند رفت، ولی هسته اصلی استدلال وی در این است که تحصیل کشورهای کوچک نیستبلکه این کشورها باید با شیب کند به اتم دست پیدا کنند نه با شیب تند (عسگرخانی ، 1383 ، 120).
گفتار اول: چارچوب نظری (مکاتب موجود در بازدارندگی):
نظریه رئالیسم کلاسیک:
واقع گرایان دولت را بازیگر اصلی صحنه سیاست بین الملل تلقی مي‌کند و سایر بازیگران مانند شرکت‌هاي چند ملیتی و به طور کلی سازمان هاي غیرحکومتی، در چارچوب روابط میان دولت ها عمل مي‌کنند. واقع گرایان ضمن تأکید بر قدرت و منافع ملی بر این اعتقادند که اصولاً از بین بردن غریزه قدرت صرفاً یک آرمان است و مبارزه بر سر قدرت در محیط فاقد اقتدار مرکزی صورت مي‌گیرد (قوام ، 1383، 80).
براساس توصیه‌هاي رئالیزم کلاسیک، کشورها نه تنها نباید سلاح هاي هسته ای و قابلیت‌هاي هسته ای خود را کاهش دهند، بلکه باید آنها را حفظ و درحد توان نسبت به افزایش این قابلیتها اقدام نمایند (دریایی ، 1387 ، 108).
رئالیست ها در عرصه روابط بین الملل به سه اصل معتقدند: دولت ها بازیگران اصلی هستند و توجه خود را معطوف قدرت های بزرگ مي‌کنند، رفتار قدرت های بزرگ عمدتاً تحت تأثیر محیط بیرونی و ویژگی‌هاي درونی آنها قرار مي‌گیرد؛ و محاسبات قدرت بر تفکر دولت ها حاکم است و دولت ها برای کسب قدرت بیشتر در میان خود رقابت مي‌کنند (جی مورگنتا و دیگران ، 1379 ، 154).
رئالیسم کلاسیک عمده ترین دلیل دولت ها برای انجام فعالیت‌هاي هسته ای و دستیابی به سلاح هسته ای را نگرانی‌هاي امنیتی آنها مي‌داند. محیط بین الملل یک محیط نا امن است. و لذا دولت ها برای تأمین بقای خود باید به یک بازار مطمئن مجهز شوند و آن ابزار، سلاح هسته ای مي‌باشد و پیامدهای ناشی از به کارگیری سلاح هاي هسته ای آن اندازه زیاد است که دولت هاي دیگر را وادار مي‌کند به دولت دارنده سلاح هسته ای حمله نکنند از طرف دیگر با وجود سلاح هسته ای در دست یک دولت، انتقام گیری متعارف از آن دولت دیگر کارآمدی لازم را نخواهد داشت (Nuclear weapons , 2001 , 5) .
دستیابی به سلاح هسته ای، وسیله مطمئنی برای بقا در دنیایی است که در آن امنیت یک کالای کمیاب بوده و دولت ها همواره در معرض تهدیدات ناشی از افزایش قدرت دولت هاي دیگر و نیات توسعه طلبانه آنها قرار دارند.
از نظر پیروان این رویکرد انسان ذاتاً موجودی است شرور و این شرارت در دولت نیز متجلی است از آنجا که در نظام بین‌المللی بر خلاف جامعه داخلی، یک دولت یا حاکمیت قدرتمند وجود ندارد، لذا وضعیت آن وضعیت جنگ علیه هم است که هابز اندیشمند انگلیسی قرن هفدهم توصیف مي‌کند. چنین وضعیتی در ادبیات رئالیستی روابط بین الملل آنارشی نامیده مي‌شود. این وضعیت دولت ها را به داشتن سلاح هسته ای تشویق مي‌کند. بنابراین در هسته ای شدن دولت ها، عوامل خارجی و در رأس آنها ناامنی ناشی از رقابت دولت ها در نظام بین‌المللی مهمتر از عوامل داخلی مي‌باشد. ممکن است در داخل یک کشور گروهی مخالف دستیابی به سلاح هسته ای باشند. اما احساس ناامنی دولت مقدم بر خواست این گروهها مي‌باشد.
از دهه 1950 رویکرد رئالیستی تفکر رایج در تحلیل چرایی تلاش دولت ها برای دستیابی به فن آوری و بمب هسته ای بوده است. نخستین متفکرانی که درصدد شناخت پیامدها و علل هسته ای شدن دولت ها برآمدند، عمدتاً از منظر مفروضات رئالیستی به موضوع مي‌نگریستند و این امر باعث شد چنین نگرشی به حوزه تصمیم گیری و سیاست گذاری نیز راه پیدا کند. دلیل آن بود که اولاً رئالیسم، تبیینی قانع کننده از دلایل دولت ها برای دستیابی به سلاح هسته ای ارائه مي‌داد و ثانیاً به دلیل نبود اطلاعات معتبر در مورد شیوه‌هاي تصمیم گیری و سیاستگذاری دولت ها، تبیین رئالیستی مي‌توانست کمک کننده سیاستگذاران باشد.
در چارچوب این نگرش پیامدهای دستیابی دولت هاي متعدد به سلاح هسته ای بسیار مهم است سلاح هاي هسته ای با قدرتمندتر کردن دولت هاي ضعیف تر باعث شکل دهی مجدد به معادلات نظام بین‌المللی مي‌شدند. از منظر رئالیست ها سلاح هاي هسته ای قدرت نسبی دولت ها را در نظام بین الملل به یکباره افزایش مي‌دهد وتغییر معادلات قدرت به تغییر معادلات میان قدرت های بزرگ با یکدیگر و با قدرت های کوچکتر مي‌انجامد. در نتیجه تداوم چنین امری مي‌تواند توزیع قدرت را در نظام بین الملل نیز متحول کند به دلایل آثار و پیامدهای گسترده و سلاح هاي هسته ای بسیاری از استراتژیست ها به خصوص استراتژیستهای رئالیست، این سلاح ها را ابزاری مؤثر برای بازدارندگی و نه استفاده کردن مي‌دانند.
به تعبیر دیگر تنها کاربرد سلاح هاي هسته ای در نظام بین الملل به کار نگرفتن آنها در عمل و استفاده از آنها برای جلوگیری از حمله دشمن مي‌باشد در تحلیل نظریه رئالیستی، ویژگی ثبات ساز سلاح هاي هسته ای عمدتاً با نظریه بازدارندگی قابل توجیه است و اگر تفسیر بازدارندگی را کنار گذاریم، سلاح هاي هسته ای باعث ایجاد ثبات نمی شوند. در واکنش به این امر بود که پیمان منبع اشاعه هسته ای در اواخر دهه 1960 مورد تصویب و امضای دولت ها قرار گرفت ( قهرمانپور ، 1387 ، 32 – 29 ).
2-1 نظریه جبر فناورانه:
نظریه جبرفناورانه یک نظریه قدیمی است و ادعا مي‌کند که پیشرفت فنی و فناورانه، مستقل از پدیده‌هاي اجتماعی بوده و خود را بر این پدیده ها تحمیل مي‌کند. در این چارچوب گسترش فن آوری هسته ای و ساخت سلاح های هسته ای امری جبری بوده و مقاومت در برابر آن بی فایده است. فن آوری هسته ای را نمی توان جدای از ماهیت فنی آن در نظر گرفت. همه فن آوری ها در ابتدا در اختیار کشورهای معدودی بودند اما با گذشت زمان و به دلیل جبر ناشی از ماهیت فن آوری، کشورهای دیگر نیز به آن دست یافتند هرچه فشارهای وارده بر دولت ها، این روند را کندتر مي‌کند ولی اگر دولت ها تصمیم قاطعی برای هسته ای شدن بگیرند نمی توان با ابزارهای سیاسی و اقتصادی مانع این کار شد و همه فن آوری‌هاي حساس ابتدا در انحصار چند کشور مشخص مي‌باشد، اما با گذشت زمان و به این دلیل که دانش نظری فن آوری مربوطه در سایر کشورها وجود دارد، سایر کشورها نیز به آن فن آوری حساس دست پیدا مي‌کنند و رقابت در این حوزه تشدید مي‌شود.
در حوزه فن آوری هسته ای تا دهه 1970 فن آوری هسته ای عمدتاً محدود به پنج کشور هسته ای و کشورهای پیشرفته از نظر فن آوری بود و در آن زمان تصور غالب این بود که سایر کشورها و به ویژه کشورهای درحال توسعه نمی توانند به راحتی به این فن آوری حساس دست پیدا کنند. و لذا تدوین سیستم‌هاي کنترل صادرات دقیق در حوزه فن آوری هسته ای مي‌تواند از اشاعه فن آوری هسته ای جلوگیری کند. تشکیل نهادهائی مثل کمیته زانگر یا گروه استرالیا در این



قیمت: تومان

c (2772)

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم و تحقیقات
پایان نامه کارشناسی ارشد رشته روان شناسی عمومی
عنوان :
اثر بخشی رواندرمانی راه حل محور بر رضایت زناشویی زوجین
استاد راهنما :
دکتر کامران یزدانبخش
استاد مشاور :
دکتر کیوان کاکابرایی
نگارنده :
عاطفه آرش
زمستان 1392
سپاسگزاری
حال که توفیق جمع آوری و تهیه ی این مجموعه را یافته ام ، بر خود واجب می دانم از تمامی عزیزانی که در طی انجام این پژوهش از راهنمایی و یاری شان بهره مند گشته ام تشکر و قدردانی نمایم.
– استاد محترم راهنما ، جناب آقای دکتر کامران یزدانبخش استاد شایسته که با سعه ی صدر و صبوری اینجانب را راهنمایی نموده و با ارائه ی نظرات سازنده و رهنمودهای بی دریغشان در پیشبرد این پایان نامه سعی تمام مبذول داشتند کمال تشکر را دارم و از درگاه خداوند رحمان آرزوی کامیابی ، زندگی سرشار از عشق ، سلامتی و توانگری می نمایم.
– استاد محترم مشاور ، جناب آقای دکتر کیوان کاکابرایی مدیر گروه فرهیخته که در تمام طول تحصیل و تدوین پایان نامه همواره از محضر پر فیض ایشان بهره مند گشته ام .

فهرست مطالب
چکیده پژوهش ………………………………………………………………………………………………………1
فصل یکم : مقدمه پژوهش
1-1 بیان مسأله …………………………………………………………………………………………………………
1-2 اهمیت و ضرورت پژوهش ……………………………………………………………………………………
1-3 اهداف پژوهش …………………………………………………………………………………………………
1-4 فرضیه های پژوهش………………………………………………………………………….
1-5 تعاریف نظری و عملیاتی متغیرها……… ……………………………………………………………………
فصل دوم : پیشینه پژوهش
2-1 مبانی نظری ……………………………………………………………………………………………………….
2-2-1 رضایت زناشویی……………………………………………………………………………………………..
2-2-2 رواندرمانی راه حل محور …………………………………………………………………………………………..
2-2-3 ارتباط بین متغیرها …………………………………………………………………………………………….
2-3 پیشینه ی پژوهش …………………………………………………………………………………………………
2-3-1پژوهش های داخل کشور …………………………………………………………………………………..
2-3-2 پژوهش های خارج از کشور………………………………………………………………………………….
2-3-3 جمع بندی……………………………………………………………………………………………………..
فصل سوم : روش شناسی پژوهش
3-1 روش پژوهش…………………………………………………………………………………………………….
3-2 جامعه آماری ………………………………………………………………………………………………….
3-3 نمونه و روش نمونه گیری ……………………………………………………………………………………..
3-4 ابزار جمع آوری داده ها ……………………………………………………………………………………..
3-5 متغیرهای پژوهش ………………………………………………………………………………………………
3-6 روش اجرای پژوهش ………………………………………………………………………………………….
3-7 روش های تجزیه و تحلیل داده ها …………………………………………………………………………..
فصل چهارم : یافته های پژوهش
4-1 یافته های توصیفی …………………………………………………………………………………………….
4-2 یافته های استنباطی ……………………………………………………………………………………………
فصل پنجم : بحث و تفسیر نتایج
5-1 بحث و نتیجه گیری …………………………………………………………………………………………..
5-2 محدودیت های پژوهش ……………………………………………………………………………………..
5-3 پیشنهادهای پژوهش ………………………………………………………………………………………….
5-3-1 پیشنهادهای کاربردی …………………………………………………………………………………….
5-3-2 پیشنهادهای پژوهشی …………………………………………………………………………………….
منابع
منابع فارسی ………………………………………………………………………………………………………….
منابع لاتین ……………………………………………………………………………………………………………
پیوست ها ……………………………………………………………………………………………………………..
فهرست نمودارها
نمودار 4-1 …………………………………………………………………………………………………………….
نمودار 4-2 ……………………………………………………………………………………………………………
نمودار 4-3 …………………………………………………………………………………………………………..
فهرست جداول
جداول توصیفی پژوهش……………………………………………………………………………………………
جدول 4-1 ………………………………………………………………………………………………………….
جدول 4-2 ………………………………………………………………………………………………………….
جدول 4-3 ………………………………………………………………………………………………………….
جدول 4-4 …………………………………………………………………………………………………………..
جداول استنباطی پژوهش ………………………………………………………………………………………….
جدول 4-5 ………………………………………………………………………………………………………….
جدول 4-6 …………………………………………………………………………………………………………..
جدول 4-7 …………………………………………………………………………………………………………..
جدول 4-8 …………………………………………………………………………………………………………..
جدول 4-9 ……………………………………………………………………………………………………………
جدول 4-10 ………………………………………………………………………………………………………….
جدول 4- 11 ………………………………………………………………………………………………………..
فصل یکم
مقدمه
1-1 بيان مسئله
در دهه هاي گذشته مشکلات اقتصادي و تغيير در انتظارات خانواده ها از زندگي ، در آمد بيشتر را براي بقاي خانواده ضروري ساخته است . امروزه در اغلب کشور ها سبک زندگي از خانواده هاي با يک نان آور به سمت خانواده هاي با دو نفر شاغل تغيير کرده و به گونه اي که زوج هاي هر دو شاغل ، تعداد زيادي از زوج ها را تشکيل مي دهند .
در اين زوج ها علي رغم اين که همسر شاغل نسبت به همسر غير شاغل شوهرش را بهتر حمايت مي کند و از نظر اقتصادي وضعبت بهتري دارند و اضطراب کم تري را در مسايل مادي تجربه مي کنند ، اما در زندگي آنها انواعي از تعارضات خانوادگي و کاري وجود دارد که تنيده گي هاي شغلي ، فشار کاري زياد ، تعارض نقش ، مشکلات مربوط به مراقبت از کودک ، نگهداري از بزرگسالان و مسايل مربوط به تعادل شغل ، خانواده و نياز هاي شخصي از جمله آنها است اگر موارد فوق الذکر حل نشود مشکلاتي در روابط زناشويي و در نتيجه آن ، مشکلاتي در رشد و تکامل خانواده به وجود خواهد امد که رفع اين مهم مستلزم آن است که هر يک از زوجين در هويت شخصي منحصر به فرد خود جدا باقي بماند و در عين حال توان اين را داشته باشد که اين هويت را در لحظاتي براي سلامت و بهبود ي رابطه ، که در ازدواج امري جدا نشدني است ، کنار بگذارد .
بايد در نظر داشت که در بسياري از موارد زوجين هر دو شاغل نمي توانند به هويت جداي يکديگر احترام گذاشته و رابطه اي توام با درکي را ايجاد کنند که خود باعث مي شود که زوجين نتوانند از استعداد ها و ظرفيت هاي بالقوه خود جهت ارائه راه حل مشکلاتشان استفاده کنند در اين مورد رويکردهاي درمان خانواده مي توا نند به زوج در مسير رشد و تکامل ياري رسانند . رويکرد درمان کوتاه مدت را ه حل محور از رويکرد هاي مهم در عرصه خانواده درماني است که توسط استيودشيرز و اينسو کيم برگ شکل گرفته است . درمان گر راه حل محور به خانواده کمک مي کند تا از طريق صحبت راه حلي ( solution – talk) باور کنند که واقعيت در ذهن آنها است ، تا بتوانند راه حل هاي منطبق بر ادراک خود را خلق کنند . راه حل هاي قابل کاربرد از همکاري اعضاي خانواده منتج مي شوند و در اثر آن ، خانواده ادراکات جديد و نيرو بخشي درباره خود به دست مي آورد . اگر مراجعان بتوانند با موفقيت به يک تغيير شناختي و احساسي برسند توانايي آنها براي حل و منترل مشکل نشان داده مي شود .
ديدگاه راه حل محور يک ديدگاهي غير بيماري شناختي نسبت به مراجع دارد و به مراجعين کمک مي کند تا براي مشکلات کنوني خودراه حل بيابند .اين ديدگاه بر اين جا واکنون و هم چنين آينده تاکيد دارد .بر اساس ديدگاه درمان راه حل محور ، تغيير و دگرگوني امري اجتناب ناپذير بوده و مخصوصا تغييرات سازنده امکان پذير است .
لذا در اين نوع درمان ،تمرکز بر روي مسايلي است که احتمال تغيير درآنها و نه به زمينه هاي سخت و غير قابل تغيير وجود دارد. به همين علت ، درمان و مشاوره راه حل محور به مشاوره اميد واري شهرت يافته است (7). تحقيقات نشان مي دهد که اين رويکرد مي تواند به نتايج مطلوب بيانجامد و حتي در موارد اورژانسي خوب عمل مي کند ..
اين ديدگاه به دليل محدوديت جلسات درماني از طرف مراجعين نيز مورد استقبال قرار گرفته است و براي خانواده ها روش درماني با ارزشي است . امروزه خانواده درماني کوتاه مدت راه حل محور مقبوليت فزاينده اي پيدا کرده است . اما علي رغم اين مقبوليت تحقيقات بر روي آن کم صورت گرفته است .
مطالعه هايي که در مرکز خانواده درماني کوتاه مدت در ميلواکي صورت گرفته ، دامنه موفقيت از 72% تا 80% را در درمان مشکلات مراجعان گزارش مي کند .
رابطه زوج داوطلبانه است و هر دو مي دانند که ناگزير به ازدواج نيستند . اين حقيقت که ازدواج يک انتخاب است مي تواند زوج ها را وادار تا آن را سر زنده نگه دارند . به همين ترتيب ماهيت اختياري بودن ازدواج ، خروج از آن را آسان مي کند .
رابطه زوج مستلزم آن است که هر شخص در هويت و فرديت شخصي منحصر به فرد خود جدا باقي بماند و در عين حال توانايي آن را داشته باشد که اين هويت را در لحظاتي براي سلامت و بهبود رابطه کنار بگذارد . همچنين يکي از عواملي که زوج را در کنار يکديگر نگه مي دارد احترامي است که هر فرد براي هويت جداي ديگر قائل است .
خانواده هاي دو شغلي بزرگترين گروه خانواده هاي غير سنتي هستند . در اين نوع خانواده ها ، زن و شوهر هر دو کار مي کنند و از در آمد مشترکشان زندگي خانوادگي را اداره مي کنند . اين الگو با خانواده هاي سنتي که در آن شوهر مسئوليت نان آوري خانه را بر عهده دارد و زن صرفا به خانه داري مي پردازد ، کاملا مغاير است . مسائل هويتي براي زنان شاغل مي تواند برجسته و شاخص باشد . اين مسائل بيشتر براي زوج هايي مطرح است که آنها در خانواده هايي که زن و مرد شاغل هستند بزرگ شده اند . نقش هاي جنسيتي و ارزش هايي که در اوايل زندگي دروني شده اند ، ممکن است با نقش هاي غير سنتي زن و شوهر در تعارض باشد و ابهام در نقش و هويت را به وجود آور .جاي تعجب بسيار است که از نظر روابط جنسي نيز زوج هاي شاغل کمتر از ازدواج هاي سنتي مشکل دارند ( اوري – کلارک ، 1986). بر اساس برخي يافته ها (توماس ، آلبرت و وايت ، 1984؛ يوگيو ،1983) ، در روابط زوج هاي هر دو شاغل مشکلات زوجي مهمي ( بين فردي و درون فردي ) وجود دارد که به تقسيم ميزان مراقبت از فرزند و کار در خانه وابسته است .
در مقايسه با ميانگين طلاق ، طلاق در اين زوج ها بيشتر است (کارلسون و ديگران به نقل از نوابي نژاد ، 1378). در زندگي زوج هاي هر دو شاغل تعارض هايي وجود دارد که زندگي آنها را تحت تاثير قرار مي دهد و به ديگر جنبه هاي زندگينيز سرايت مي کند ( بولگر ، 1989).
تعارض نقش براي زنان شاغل به دو مقوله تقسيم مي شود : مقوله تعارض حرفه اي- والديني و تعارض حرفه اي – زن و شوهري (بارلي ، 1996) . تعارض وقتي نمايان مي شود که وقايع قبلي و غير منتظره بروز مي کند . براي نمونه ، وقتي فرزندي بيمار مي شود تعارض حرفه اي – والديني بروز مي کند . به طور مشابه اي نقش حرفه اي و نقش همسري زماني که وظايف ، مسئوليت ها و
« عملکرد هاي خانوادگي » با وظايف شغلي همزمان مي شوند با هم تعارض مي يابند .
تعارض نقش زماني که فرد بايد درباره ي صرف زمان ، انرژي و منابع تصميم بگيرد به رابطه ضربه مي زند . آيا من مي توانم سه روز آخر هفته را براي سالگرد جشن ازدواج اختصاص دهم يا بايد آن را براي سال آينده به تعويق بيا ندازم ؟
رضايت شغلي و رضايت زناشويي زنان شاغل با هم همبستگي دارند ( کلين ، 1998) . به عبارت ديگر ، شادماني در کار وخانه همراه هم هستند . اين يک حقيقت است که ناراحتي در کار مي تواند به خانه منتقل شود . سرريزي کار – خانه به تمايل به آوردن مشکلات کار به درون خانه در انتهاي روز اطلاق مي شود . جابه جايي ناکامي و خشم بر اعضايخانواده متداول است .
با توجه به موارد بالا تحقيق حاضر به بررسي تاثير اين نوع درمان بر رضايت برخي از ابعاد مختلف زناشويي پرداخته است .
اهميت و ضرورت تحقيق
تلاش عمده اي در خانواده درماني کوتاه مدت از سوي دشيزر ، برگ و همکارانش ( 1985 ) در مرکز خانواده درماني کوتاه مدت ( BFTC ) در ميلواکي شکل گرفت .رويکرد راه حل – محور نيز در اين مرکز شکل گرفت ( دشيزر ، برگ ، نانالي و ديگران ، 1986 ) . از کار هاي ميلتون اريکسون اثر پذيرفته است .
اين گروه عنوان مي کنند که در ديدگاه هاي درماني و مشاوره اي وقت زيادي صرف يافتن نقائص وناتواني هاي مراجع مي شود ، در صورتي که درمان موثر بايد بر يافتن قابليت ها و توانايي هاي مراجع متمرکز باشد ( فريد من ، 1993 ).
ويليام اوهانلان و واينر – ديويس (1989) نيز در باره کارهايشان با دشيزر گفتگو کردند .آنها عنوان مي کنند که با به کار گيري اصولي که ديدگاه راه حل – محور کشف کرده و اتخاذ موضعي قوي در مقابل طلاق زود رس ، مي توتن در بسياري از مشکلات زناشويي غلبه کرد ( يانگ و لانگ ، 1998).
اگر مراجعان بتوانند با موفقيت به تغيير شناختي و احساسي دست يابند ،توانايي آن ها براي حل و کنترل مشکل نشان داده مي شود ( شوهام ، راهبرگ ،و پاترسون ، 1995) .ديدگاه راه حل – محور ديدگاهي غير بيماري شناختي نسبت بهمراجع دارد و به مراجعان کمک مي کند تا براي مشکلات کنوني خود راه حل بيابند . اين ديدگاه بر اين جا و حال و همچنين آينده تاکيد دارد .بر اساس ديدگاه مشاوره راه حل – محور ، تغيير و دگرگوني امري اجتناب ناپذير و به ويژه تغييرات سازنده امکان پذير است ، پس در اين نوع درمان ، تمرکز بر مسائلي است که احتمال تغيير در آنها وجود دارد نه بر زمينه هاي سخت و تغيير ناپذير ( اوهالان و اوينر – ديويس ، 1989 ) . به همين علت ، مشاوره ي راه حل – محور به مشاوره اميدواري شهرت يافته است ( نانالي ، 1993).
پژوهش ها نشان مي دهد که اين رويکرد مي تواند به نتايج مطلوب منجر شود و حتي در موارد اضطراري خوب عمل مي کند ( لي ، 1997) . امروزه خانواده درماني کوتاه مدت راه حل – محور مقبوليت فزاينده اي يافته است . اما به رغم اين مقبوليت پژوهش هاي اندکي در مورد آن انجام گرفته است . مطالعه هايي که در مرکز خانواده درماني کوتاه مدت در ميلواکي صورت گرفته ، دامنه موفقيت از 72% تا 80% را در درمان مشکلات مراجعان گزارش مي کنند ( دشيزر ، 1991) . اين موفقيت بر ميزان دستيابي به نتايج و رسيدن به اهداف و ايجاد تغييرات به درمان مبتني است ( لي ، 1997 ).
اهميت اين تحقيق بر آن است که رابطه ميان نظريه هاي مربوط به روان درماني راه حل محور بر رضايت زناشويي زوج هاي شاغل را بررسي نمايد و راه حلي براي اين موضوع بيان کند .
هدف تحقيق
بررسی تاثير روان درماني راه حل محور بر رضايت زناشويي زنان شاغل
فرضيه‏هاي تحقيق:
ميزان پرخاشگري زناني که در مشاوره ي راه حل محور شرکت کرده اند از زنان گروه کنترل کمتر است .
ميزان زمان با هم بودن با همسر در زناني که در مشاوره ي راه حل محور شرکت کرده اند از زنان گروه کنترل بيشتر است .
ميزان توافق درباره ي مسائل مالي با همسر در زناني که در مشاوره ي راه حل محور شرکت کرده اند از زنان گروه کنترل بيشتر است.
ميزان رضايت از رابطه جنسي در زناني که در مشاوره ي راه حل محور شرکت کرده اند از زنان گروه کنترل بيشتر است .
فصل دوم
پيشينه پژوهش
ازدواج يک رابطه منحصر به فرد است. در رابطه زوجين هر فرد مي تواند عميقترين صميميت را در زندگي تجربه کند. اين تجربه عميق مي تواند صميمي ترين و راحت ترين يا بالعکس شديدترين صدمه1 ممکن و احساس خيانت2 باشد. ازدواج کردن مي توان به سرگرداني و توقف رشد شخصي و ابهام در خود آگاهي 3 منجر شود و شکست در اين رابطه مي تواند به جراحت ها و صدمه هايي منجر شود که سال هاي زيادي براي التيام آن زمان لازم است.
ازدواج کردن به معني در هم آميختن دو چشم انداز و دو تاريخچه است که شامل ارزش ها و جهان بيني هاي متفاوت است رابطه زوج رابطه اي است که در آن همه چيز مي تواند ترکيب شود.
عضوي از يک زوج بودن مستلزم حمايت کردن و حمايت شدن است. اين بدين معني است که نيازهاي شخصي ديگر (همسر)مانند نيازهاي خود ادراک شود. اين موضوع در يافت به موقع حمايت را مي طلبد. در اين رابطه دادن و گرفتن حمايت بايد متقابل باشد . رابطه زوج مستلزم اين است که هر شخصي در هويت و فرديت شخصي4 منحصر به فرد خود جدا باقي بماند و در عين حال توانايي اين را داشته باشد که اين هويت را در لحظاتي براي سلامت و بهبودي رابطه کنار بگذارد. همچنين يکي از عواملي که زوج را در کنار يکديگر نگاه مي دارد احترامي است که هر فرد براي هويت جداي ديگري قائل است.
ازدواج کردن يکي از مشکلترين و پيچيده ترين وظايف بزرگسالي5 است. اين رويداد مهم در عين حال به عنوان ساده ترين و عاشقانه ترين مرحله چرخه زندگي توصيف شده است به جاي اينکه به ازدواج به عنوان راه حل مشکلات خانوادگي يا مشکل نهايي فرد نگريسته شود، بايد آن را به عنوان انتقال به مرحله اي جديد از زندگي تلقي کنيم که مستلزم شکل دادن اهداف ، قواعد و ساختارهاي خانوادگي متفاوت است (کارتر و مک گولدريک6 ، 1980).
خانواده سيستم ارتباطي منحصر به فردي دارد که از روابط دوستي و کاري مجزا است. در جوامع مختلف روابط زوجي ارزش زيادي دارند . به طوريکه بيشتر از 80 درصد افراد طلاق گرفته دوباره ازدواج مي کنند (يانگ و لانگ ،1998).
خانواده هاي دو شغلي بزرگترين گروه خانواده هاي غيرسنتي هستند. در اين نوع خانواده ها، زن و شوهر هر دو کار و شغل خود را دارند و از درآمد مشترکشان زندگي خانوادگي را اداره مي کنند. اين الگو با خانواده هاي سنتي 7 که در آن شوهر مسئوليت نان آوري خانه را در عهده دارد و زن صرفاً به خانه داري مي پردازد، کاملاً مغايرت دارد.
مسائل هويتي براي زوج هاي شاغل مي تواند برجسته و شاخص باشد. مسائل هويتي بيشتر براي زوج هايي مطرح است که آنها در خانواده هايي که زن و مرد شاغلند بزرگ شده اند. نقش هاي جنسيتي و ارزش هايي که در اوان زندگي دروني شده اند، ممکن است با نقش هاي غيرسنتي زن و شوهر در تعارض باشند و ابهام در نقش و هويت را بوجود آورند. جاي تعجب بسيار است که از نظر روابط جنسي نيز زوج هاي شاغل کمتر از ازدواج هاي سنتي مشکل دارند(اوري- کلارک8 ،1986).
بعضي از پژوهش ها نشان داده اند که ( توماس، آلبرت وايت، 1984، يوگيو، 1983) در روابط زوجين هر دو شاغل مشکلات زوجي مهمي (بين فردي و درون فردي )وجود دارد. که به تقسيم ميزان مراقبت از فرزند و کار در خانه، وابسته است. در مقايسه با ميانگين طلاق، طلاق در زوجين هر دو شاغل بيشتر است. در زندگي زوجين هر دو شاغل انواع تعارض هايي وجود دارد که زندگي آنها را تحت تاثير قرارمي دهد و به ديگر جنبه هاي زندگي نيز سرايت مي کند (کارلسون ، ترجمه نوابي نژاد ،1378).
تعارض نقش براي زوجين به دو مقوله تقسيم مي شود اين دو مقوله تعارض حرفه اي – والديني9 و تعارض حرفه اي – زن و شوهري 10 هستند (بارلي11 ،1991). تعارض وقتي ظهور پيدا مي کند که وقايع قبلي و غير منتظره بروز مي کند. وقتي فرزندي بيمار مي شود تعارض حرفه اي – والديني ايجاد مي وشد. بطور مشابهي نقش حرفه اي ونقش همسري زماني که وظايف، مسئوليت ها ” عملکرد خانوادگي12 ” با وظايف شغلي همزمان مي شوند با هم تعارض پيدا مي کنند. تعارض نقش زماني که فرد بايد دوباره صرف زمان، انرژي و منابع تصميم بگيرد ضربه زننده مي شود. آيا من مي توانم سه روز آخر هفته را براي سالگرد جشن ازدواج اختصاص دهم يا بايد آن را براي سال آينده به تعويق بياندازم؟
رضايت شغلي و رضايت زناشويي زوجين هر دو شاغل با هم همبستگي دارد( کلين13 ، 1998) به عباتر ديگر، شادماني در کار وخانواده همراه هم هستند. اين يک حقيقت است که ناراحتي در محيط کار مي تواند به خانه منتقل شود. جابجايي ناکامي 14 و خشم15 بر روي اعضاي خانواده موضوعي متداول است.
سرريز شدن خانواده- کار وقتي اتفاق مي افتد که مشکلات خانه به کار اورده ميشوند.بارلي( 1991) . دريافت که مردان در مقايسه با زنان مقاومت کمتري نسبت به سرريز کرد مشکلات خانواده در محيط کار دارند. سرريزي خانواده- کار ممکن است تعارض زوجين را افزايش دهد.
رضايت زناشويي
بر طبق تعريف، رضايت زناشويي حالتي است که طي آن زن و شوهر از ازدواج با يکديگر و با هم بودن احساس شادماني و رضايت دارند (سينها و ماکرجي1، 1991 به نقل از مير احمدي زاده و همکاران، 1382). و ينچ2 و همکاران او (1974) معتقدند که رضايت زناشويي انطباق بين وضعيت موجود و وضعيت مورد انتظار است. طبق اين تعريف رضايت زناشويي زماني محقق مي گردد که وضعيت موجود در روابط زناشويي با وضعيت مورد انتظار فرد منطبق باشد. هم چنين اليس3 در 1989 بيان مي کند که رضايت زناشويي احساسات عيني از خشنودي، رضايت و لذت تجربه شده توسّط زن يا شوهر است هنگامي که همه جنبه هاي ازدواج شان را در نظر مي گيرند (سليمانيان، 1373).
مطابق با نظر هادسن (1992 به نقل از ثنايي، 1379) ادراک زن يا شوهر از ميزان، شدت و دامنه مشکلات موجود در رابطه منعکس کننده سطح رضايت زناشويي آنهاست.
عوامل تعيين کننده موفقيت ازدواج و رضايت زناشويي
در پژوهش بني جمالي و همکاران (1383) علل از هم پاشيدگي خانواده ها و نيز موفقيت ازدواج زوج هاي جوان را شامل موارد ذيل عنوان کردند: 1- کمي سن جوانان به هنگام ازدواج، فقر اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي، کم بودن سواد، پايين بودن سطح شغلي، دخالت بي مورد اطرافيان، پديده طلاق والدين زوج هاي ناموفّق، وابستگي مالي زوجين به والدين، همه از عوامل تهديد کننده زندگي مشترک زوجين جوان بودند؛ 2- عدم همسويي زوجين در جهات مختلف موجب اختلاف زناشويي بين زوجين مي شود؛ 3- تشابه نظرات زوجين به عنوان عامل تداوم بخش زندگي مشترک شناخته شد؛ 4- وجود بيماري هاي جسمي، رواني و اختلالات رفتاري اعلام نشده از سوي همسران و خانواده هاي آنها عامل سستي روابط بين زوجين تلقي شد.
در ادامه مطلب به ارائه نظرات پژوهشي در مورد برخي از مهم ترين عوامل شناخته شده در بهبود کيفيت زندگي زناشويي و افزايش رضايت از آن به تفکيک اشاره شده است:
1. مهارت هاي ارتباطي1
ارتباط نقش مرکزي در ازدواج ايفا مي کند (بورلسون و دنتون2، 1997) به گونه اي که از لحاظ ويژگي هاي زناشويي مشخّص شده است که ارتباط موثر و کارآمد ميان شوهر و همسر مهم ترين جنبه ي خانواده هاي داراي عملکرد مطلوب مي باشد (گريف، 2000). بک وجونز3 (1972 به نقل از ساپينگتون، 1382) متوجه شدند که رايج ترين مشکل در ازدواج هاي نا آرام و پر دردسر همانا ارتباط ضعيف است. به عبارت ديگر موضوعات ارتباطي ممکن است نگراني ها و دل مشغولي هاي اوّليه ي برخي زوج هاي مراجعه کننده براي درمان باشد (کار، 2000). رويکردهاي ارتباطي اغلب با سه فرض اساسي به بررسي ازدواج و روابط زناشويي مي پردازند: 1- تعارض هاي زناشويي غير قابل اجتنابند، هدف درمان هاي ارتباطي حذف کامل اين تعارض ها نيست بلکه تلاش مي کنند تا به آنها جهت دهند و آنها را در مسيرهايي سازنده به کار اندازند؛ 2- ارتباط در دو سطح کلامي و غير کلامي روي مي دهد و يکي از دلايل اصلي بروز اختلاف هاي زناشويي، ناهماهنگي پيام هايي است که به طور همزمان توسط اين دو سطح منتقل مي شوند؛ 3- همسران در شيوه هاي برقراري ارتباط با يکديگر تفاوت دارند (سهرابي، 1382). در کل ، يک فرض عمومي اين بوده است که علّت بسياري از مشکلات ارتباطي زناشويي، مهارت هاي ارتباطي ناکارآمد از طرف همسران مي باشد و مطابق با اين ديدگاه ادونوهيوو کراچ1 در 1996 بيان کردند که آموزش ارتباط به عنوان کوششي جهت ترميم رابطه مسئله دار، مولّفه اي مهم در بسياري از رويکردهاي درمان زناشويي است. (بورلسون و دنتون، 1997) .
2- تقابل3
يک منبع بسيار با اهميت رضايتمندي در ازدواج عبارت است از پاداش هايي که طرفين به يکديگر مي دهند. زن و شوهرهاي شادکام در عوض پاداش هايي که از يکديگر دريافت مي کنند به همديگر پاداش مي دهند، اما رفتارهاي تنبيه کننده طرف مقابل را ناديده مي گيرند. آنها در مورد رفتار خوب تقابل دارند اما رفتار ناخوشايند طرف مقابل را تلافي نمي کنند، بر عکس، زوج هاي ناراضي رفتار پاداش دهنده يکديگر را ناديده مي گيرند اما دائماً با تنبيه کردن رفتار نامطلوب طرف مقابل، دست به مقابله به مثل مي زنند. (ساپينگتون، 1382) به عبارت ديگر تعامل ها در زوج هاي گرفتار، اغلب با رفتار منفي متقابل مشخص مي شود. اگر يکي از طرفين، رفتاري منفي از خود نشان دهد، طرف ديگر نيز پاسخي شبيه آن مي دهد و بدين ترتيب، زنجيره تعامل منفي پيش رونده آغاز مي شود (اشمالينگ و ديگران، 1383).
3- مهارت هاي حل مسئله4
تعارض محصول الزامي زندگي مشترک است (برنشتاين و برنشتاين، 1382) بين دو نفر هميشه احتمال اختلاف نظر وجود دارد و شيوه اداره و حلّ اختلاف ها با شادکامي ازدواج ارتباط دارد. (ساپينگتون، 1382). ظرفيت قبول اختلاف نشانه صميميت و نشانه يک خانواده سالم است. اختلاف سالم و خوب، سازنده است، و ليکن در خانواده هاي مسئله دار، مسايل را انکار مي کنند يا مي پذيرند که با هم مخالفت نکنند، يا لب از سخن فرو مي بندند و منزوي مي شوند (برادشاو1، 1372) زوج هاي ناراضي ظاهراً مشکل را ناديده مي گيرند. اما اين زوج ها، مشکلات خود را از ياد نمي برند، در عوض آنها را همچون سندي لاک و مهر شده حفظ مي کنند تا بعدها در يک مشاجره بزرگ مجدّداً آن را به جريان بيندازند (ساپينگتون، 1382). اين در حالي است که در خانواده هاي داراي کارکرد خوب، زوج ها نه تنها به وجود تعارض زناشويي اذعان دارند بلکه اين تعارض و مشکلات به شيوه موثّري حل مي شوند (گريف، 2000).
4- عوامل شناختي
شواهد فزاينده اي وجود دارد که شيوه هاي درک ، تفسير و ارزيابي زوج از يکديگر و رويدادهايي که در روابط شان اتفاق مي افتند، تأثير مهمي بر کيفيت روابط آنها مي گذارد (باوکام، اپستين، ساير زوشر2 1989 به نقل از ترکان 1385). آلبرت اليس3 (1976، به نقل از اپستين و ديگران، 2005) تاثير منفي “باورهاي غير منطقي” يا در نهايت معيارهاي غير واقع نگرانه اي که افراد در مورد روابط صميمانه دارند را بر الگوهاي تعامل و رضايت همسران مورد تاکيد قرار دارد. سليمانيان (1373) دريافت که ميزان تفکرات غير منطقي باعث نارضايتمندي زناشويي مي گردد. هالفورد (1384) بيان مي کند زوجين مشکل دار، بيشتر مشکلات رابطه شان را به همسرشان نسبت مي دهند و فکر مي کنند وي از روي عمد به گونه اي ناخوشايند با آنها رفتار مي کند. در مقابل، زوجين خوشبخت، احتمالاً بيشتر رفتارهاي منفي را به شرايط محيطي موقت نسبت مي دهند.
5- هيجان و مهارت مندي هيجاني2
همان گونه که کردوا، گي و وارن3 (2005) بيان مي کنند پژوهش در زمينه هيجان، در حيطه اتفاق مي افتد. حيطه اول وقوع، ظرفيت و شدت پاسخدهي هيجاني را در ازدواج بررسي کرد. مثلاً بررسي گاتمن در 1994. در اين حيطه مشخص شده است که زوج هاي آشفته نسبت به غير آشفته، تقابل و عاطفه منفي تري را نشان مي دهند. حيطه دوم، نقش هيجانات مختل از قبيل افسردگي و اضطراب را در سلامت زناشويي بررسي کرد. اين حيطه پژوهشي يک رابطه نيرومند ميان عاطفه افسرده و آشفتگي زناشويي را نشان داده است مثلاً پژوهش بيچ4 در 2001. حيطه سوم، نقش هيجانات را در زوج درماني بررسي نمود. از نظر اين حيطه پژوهشي اصل يا ريشه آشفتگي رابطه در عواطف منفي است که در تعامل با همسر آشکار مي شود. مثلاً پژوهش هاي جانسون، سوليوان و برادبري5.
يافته هاي پژوهش تيرگري، اصغرنژاد، بيان زاده و عابدين (1385) و نيز پژوهش رحماني و قيصري پور (1385) رابطه معني داري بين هوش عاطفي (هيجاني) و رضايتمندي زناشويي نشان دادند، يعني به طور کلي زوجين باهوش هيجاني بالا از رضايتمندي زناشويي بالايي برخوردارند.
6- صميميت و خود افشاسازي16
نتايج پژوهش اسدبيگي و سپاه منصور (1385) در زمينه رابطه ميان عناصر سبک هاي عشق (صميميت، شهوت و تعهد) و رضايت زناشويي زنان نشان دهنده رابطه معني دار ميان عنصر صميميت و رضايت زناشويي بود.
اگر چه همسران مايلند ديدگاه هاي مشابهي در مورد صميمت و خود افشاسازي در رابطه زناشويي داشته باشند، ليکن معلوم گرديده است که ميان زنان و مردان در صميميت و رضايت زناشويي تفاوت وجود دارد (گريف و مالرب، 2001) به عبارت ديگر تجربه صميميت در ميان زنان و مردان متفاوت است. زنان خود افشايي در زمينه احساسات را به عنوان صميميت زياد مي دانند و مردان داشتن فعاليت هاي مشترک با همسر را نشانه صميمت مي دانند (مارکمن و کرافت2، 1989 به نقل از هالفورد، 1384). نتايج پژوهش اسدبيگي و سپاه منصور (1385) در زمينه رابطه ميان عناصر سبک هاي عشق (صميميت، شهوت و تعهّد) و رضايت زناشويي زنان نشان دهنده رابطه معني دار ميان عنصر صميميت و رضايت زناشويي بود.
7- عملکرد جنسي3
رابطه جنسي با رضايت مداوم از رابطه پيوند دارد (هالفورد، 1384). همسران رضايتمند، همخواني بيشتري ميان فعاليت جنسي که خواهان آن هستند و فعاليت جنسي که تجربه مي کنند گزارش مي نمايند. هم چنين براي مردان و هم براي زنان، رضايت از رابطه جنسي به طور معناداري با سطح کارکرد خانواده ارتباط دارد (گريف و مالهرب، 2001) پژوهش رزن- گراندن و همکاران (2004) حاکي از آن بود که رضايت جنسي مولّفه بسيار مهمي در روابط وفادارانه است. به هر حال رضايت اوّليه از رابطه جنسي يک عامل پيش بيني کننده قوي براي رضايت و تداوم رابطه در زمان هاي بعدي است. طبق نظر اسپنس4 (1997 به نقل از هالفورد، 1384) رابطه جنسي کم و ناخوشايند، منشا تعارضاتي در زوجين مشکل دار است و از سوي ديگر، بنابر نظر مسترز و جانسون1 (1970) مشکلات جنسي اغلب به خاطر ارتباط ضعيف در زندگاني زناشويي است و لذا قسمتي از درمان آنها براي مشکلات جنسي عبارت است از کمک به زوج ها براي بهبود رابطه کلي خود با طرف مقابل. (همان منبع) کار (2000) معتقد است هماهنگي جنسي و نه فراواني فعاليت جنسي با رضايت زناشويي مرتبط است.
8- ويژگي هاي شخصيتي2
هر چند بسياري از تفاوت هاي شخصيتي طبيعي است و به تفاوت زيادي در رضايتمندي از رابطه منجر نمي شود، ولي دو مورد خاص وجود دارد که مشخص شده است تاثير زيادي بر مشکلات ارتباطي و طلاق دارندو به نوعي اين مشکلات را پيش بيني مي کنند: يکي ناتواني در تنظيم عواطف منفي (عصبي بودن) و ديگري سبک دلبستگي همراه با ناامني (هالفورد، 1384) پژوهش عطّاري و همکاران (1385) نشان داد که عامل شخصيت روان رنجورخويي و رضايت زناشويي با هم رابطه منفي دارند و در مقابل عوامل شخصيتي شامل برونگرايي، توافق و وجداني بودن با رضايت زناشويي رابطه مثبت دارند.
عطاري و همکاران (1384) بيان مي کنند که سطح هيجان خواهي زن و شوهر صرف نظر از همساني و ناهمساني هيجان خواهي آنها، سازگاري زناشويي را به طور منفي تحت تأثير قرار مي دهد. آنها در تبيين اين مسئله به اين موضوع اشاره کرده اند که از آنجا که ازدواج قراردادي طولاني مدت است که با انعقاد آن محدوديت هايي براي افراد ايجاد مي گردد، اين محدوديت ها براي افراد هيجان خواه به راحتي قابل پذيرش نيست و لذا سازگاري و رضايت از ازدواج در اين افراد کاهش مي يابد.
9- سبک هاي دلبستگي1
نظريه دلبستگي که اولين بار در زمينه رشد کودکان به کار رفت، اخيراً براي روابط دلبستگي بزرگسالان به کار رفته است و تاثير عظيمي بر ايجاد زوج درماني هيجان محور داشته است (آلستين2، 2002) اولين بار هازن وشيور3 در 1987 مطرح کردند که سبک هاي دلبستگي منعکس کننده تمايزات اساسي در بازنمايي هاي ذهني عشق رمانتيک بزرگسالان هستند. (ميرز و لاندزبرگر، 2002). صيادپور (1384) با اشاره به پژوهش هاي انجام شده در اين زمينه بيان مي کند که افراد ايمن با ابراز صميميت و بيان عواطف خود بر پايه عشق و دوستي شرايطي را فراهم مي آورند که موجب برخورداري بيشتر آنان از احساس رضايت مي شود؛ در حالي که افراد پرهيزي و دوسوگرا، با فاصله گرفتن عاطفي و اضطراب ، کيفيت ارتباط زناشويي را منفي ارزش گذاري مي کنند.
10- فرديت4 و تمايز خود5
طبق نظر برادشاو (1372) باور “زن و شوهر نيمه بهتر يکديگرند” در واقع نشان دهنده ي اشتباه فرهنگي در زمينه ازدواج است. نقش هاي جنسي انعطاف پذير در اين فرهنگ به اين معتقد است که با کنار هم گذاردن دو نيمهي انسان يک شخص کامل ايجاد مي شود. برداشت به گونه اي است که انگار يک دوم ضربدر يک دوم مساوي يک مي شود، و حال آنکه يک دوم ضربدر يک دوم مساوي يک چهارم است که از يک دوم کمتر است. به همين دليل وقتي دو نفر براي تکميل شدن ازدواج مي کنند، در مقايسه با آن زمان که کامل و تکميل نبودند، ناقص تر مي شوند و اين علت بسياري از شکست هاي ازدواج هاست. بنابراين افرادي که از وضعيت دروني سازمان يافته تري برخوردارند در نظم دادن به وضعيت طرف مقابل نيز موفق تر مي باشند. (برنشتاين و برنشتاين، 1382) نجفلويي (1383) نيز در پژوهش خود نشان داد زوجين داراي تمايز يافتگي پايين، تعارض زناشويي بالايي را نشان مي دهند.
11- بهداشت رواني و جسمي
ارتباط ميان ناراحتي روان شناختي و عدم رضايت زناشويي در بيماران متأهّلي که طيف وسيعي از مشکلات روان شناختي را تجربه مي کنند به اثبات رسيده است در ميان اختلالات روان شناختي عمده، افسردگي به طور وسيع تري مورد بررسي قرار گرفته و نشان داده شده است که ارتباطي قوي با آشفتگي زناشويي دارد (ميرزولاندزبرگر، 2002) پژوهش گران همچنين ارتباطي قوي ميان اختلالات اضطرابي و آشفتگي زناشويي اثبات کرده اند. علاوه بر اختلالات رواني، مشکلات ارتباطي با بيماري هاي جسماني نيز همبستگي دارد. افرادي که روابط رضايت بخش و حمايت کننده دارند، احتمال کمي وجود دارد که مبتلا به بيماري سختي شوند و اگر هم بيمار شوند سريع تر بهبود مي يابند (هالفورد، .(1384
12- سن
لارسون و هلمن17 (1994) پس از مرور ادبيات موجود در زمينه رضايت زناشويي نتيجه گرفتند که قوي ترين عامل پيش بيني کننده تزلزل و عدم اثبات زناشويي، سن کم به هنگام ازدواج مي باشد. هم چنين کرو و ريدلي (1384) اشاره مي کنند که يافته اي که در تمام تحقيقات يکسان بوده است تاکيد بر اين موضوع دارد که امکان شکست ازدواج در سن پايين، زياد است.
نتايج پژوهش هاي کليک18 (1957) و کارتر19 (1971) نشان داده اند که ازدواج هايي که قبل از سن 18 سالگي واقع مي شوند سه برابر ازدواج هايي که بعد از 18 سالگي روي مي دهند، احتمال طلاق دارند و ازدواج هايي که قبل از رسيدن به سن 20 سالگي صورت مي گيرند دو برابر ازدواج هايي که بعد از 20 سالگي رخ مي دهند احتمال طلاق دارند.
به بيان ديگر، هر چه سن ازدواج پايين تر باشد احتمال از هم گسيختگي خانواده بيشتر مي شود، زيرا در سنين پايين، افراد از قابليت هاي لازم براي ايفاي نقش همسري بي بهره اند. در عين حال، ازدواج در سنين بسيار بالا نيز خطر طلاق را افزايش مي دهد (مير احمدي زاده و همکاران، 1382).
13- تحصيلات
نيومن و نيومن (1991 به نقل از کار، 2000) يکي از عوامل موثر در رضايت زناشويي را سطح تحصيلات بالا و نيز موقعيت اجتماعي – اقتصادي بالا مي دانند، يعني اين عوامل منجر به رضايت زناشويي بيشتر مي گردند، زيرا جايي که اين عوامل وجود دارند افراد احتمالاً مهارت هاي حل مسئله بهتر و استرس هاي مزمن کمتري در زندگي (مانند زندگي در محيط شلوغ) دارند. نتايج پژوهش بني جمالي و همکاران (1383) نيز نشان داد که رابطه معني داري بين ميزان تحصيلات و موفقيت در زندگي، هم در شوهران و هم در همسران وجود دارد. در نتيجه بالا بودن سطح تحصيلات زوجين عامل تفاهم و تداوم زندگي است. ميراحمدي زاده و همکاران (1382) نيز گزارش نمودند که سطح تحصيلات زوج هاي متقاضي طلاق به طور معني داري کمتر از ساير زوج هاست که اين يافته مويد نتايج حاصل از آن دسته از پژوهش هاست که در طبقات اجتماعي پايين تر و افراد داراي تحصيلات کمتر، ميزان طلاق بيشتر است.
14- درآمد و شغل
درآمد کم و ناامني شغلي با رضايتمندي زناشويي پايين همراه است. هنگامي که زوجين دائماً درباره پول نگراني داشته باشند، رضايتمندي زناشويي پايين خواهد بود (ساپينگتون، 1382). به همين منوال، هر قدر در سطوح قشربندي اجتماعي پايين تر بياييم، ميزان طلاق رو به افزايش مي گذارد ولي بالعکس، ميزان طلاق در بين گروه هاي داراي منزلت حرفه اي و فنّي، کمتر است. (بني جمالي و همکاران، 1383). از طرف ديگر بيکاري نيز يکي از عوامل پيش بيني کننده طلاق است (کرو و ريدلي، 1384). در عين حال، رضايتمندي شغلي به ويژه براي شوهرها، با خشنودي زناشويي رابطه دارد (ساپينگتون، 1382) و بنابراين شغل تاثير بسزايي در غني سازي رابطه دارد. وليکن در عين حال ملزومات شغلي گاهي اوقات مي تواند با نقش زوجين رقابت کند (هالفورد، 1384) .
15- ايفاي نقش
ايفاي نقش به انجام وظايف اصلي اشاره مي کند که براي تداوم زندگي زناشويي لازم است (هالفورد، 1384). افراد از لحاظ نگرش در مورد نقش هايي که براي جنسيت آنها مناسب هستند متفاوتند. در کل نقش هاي جنسي مي توانند به سنّتي (که زن در خانه مي ماند و مسئول کارهاي خانه و مراقبت از فرزند مي باشد) يا مدرن (که هر دو همسر تکاليف شغلي و خانگي مساوي دارند) طبقه بندي مي شوند (آماتو و بوث1، 1995 به نقل از مک گاورن و ميرز2، 2002). نقش هايي که مسئوليت بيشتري را بر دوش يکي از همسران قرار مي دهد، خطر مشکلات ارتباطي را افزايش مي دهد. نقش زياده از حد و باري که روي دوش همسران و به ويژه زنان مي گذارد، با استرس، آشفتگي و افسردگي همراه است؛ استرس و افسردگي نيز به نوبه ي خود مشکلات ارتباطي را تداوم بخشيده و افزايش مي دهد (هالفورد، 1384).
16) فرزندان
در زمينه نقش فرزند يا فرزندان در ازدواج از دو منظر مي توان نگريست: يکي اثر فرزند بر کيفيت روابط زناشويي والدين و ديگر تاثير روابط والدين بر فرزندان. مرور تحليلي توانگ، کمپبل و فاستر3 (2003) نشان داد که والدين رضايت زناشويي پايين تري را در مقايسه با غير والدها گزارش
مي دهند. هم چنين ارتباط منفي معناداري بين رضايت زناشويي و تعداد فرزندان وجود دارد. تفاوت در رضايت زناشويي در ميان مادراني که کودک نوزاد داشتند مشهود ترين ميزان را داشت. براي مردان اين اثرپذيري به طور مشابه از سنّ فرزندان صورت مي گرفت. اثر والد بودن بر رضايت زناشويي در ميان گروه هاي اجتماعي- اقتصادي بالا منفي تر است. اين داده ها مبين آن هستند که بعد از تولّد فرزندان، به دليل تعارضات مربوط به نقش و محدود شدن آزادي، رضايت زناشويي کاهش مي يابد. با اين وجود مثال هاي بسياري وجود دارند که کودکان، رضايت را بهبود يا افزايش مي دهند يا حداقل اثر منفي ندارند (توانگ و ديگران، 2003). به عنوان مثال، پژوهش کاردک (1995) نشان مي دهد که حضور فرزندان به طور مثبتي با رضايت زناشويي مرتبط مي باشد.
17) حمايت خانوادگي و اجتماعي
نتايج پژوهش دمير و فيسيلوگلو (1999) نشان داد که تنهايي به طور معني دار و منفي با سازگاري زناشويي مرتبط است. آنها هم چنين بر طبق نظر باربور2 (1993) مي گويند اگر چه معلوم شده است که داشتن همسر يک عامل مثبت تغيير دهنده احساس تنهايي مي باشد، کيفيت روابط خانوادگي نيز بايد مدّنظر قرار گيرد. هالفورد (1384) معتقد است، ميزان حمايت هاي عاطفي (مانند گوش دادن همدلانه به درد و دل هاي همسر) و عملي (مانند کمک کردن به ديگران) که زوجين به يکديگر ابراز مي کنند به طور قابل توجّهي رضايتمندي از رابطه را در عرض سال هاي اوليه ازدواج پيش بيني
مي کند.
رابطه معني داري بين عدم پذيرش زوجين از سوي خانواده هاي يکديگر و توفيق يا عدم توفيق در زندگي وجود دارد، همچنين ميزان دخالت بستگان در زندگي مشترک در خانواده هاي ناموفّق بيشتر است. به علاوه، خانواده هاي زوج هاي موفق بيشتر در جريان آشنايي هاي قبل از ازدواج فرزندان خود با يکديگر بوده اند، بنابراين آگاهي والدين و هدايت صحيح آنها مي تواند در موقعيت زندگي فرزندان شان موثر باشد (بني جمالي و همکاران، 1383).
18) عوامل فرهنگي
ازدواج و روابط مشابه با آنان در داخل يک بافت فرهنگي رخ مي دهد که اين بافت چگونگي ازدواج را تعيين مي کند (هالفورد، 1384). در فرهنگ هاي مختلف ، ازدواج الگوهاي فرهنگي خاص خود را دارد. براي مثال ازدواج براي زوج هاي آمريکايي در مرحله اول، درگير شدن در يک رابطه صميمانه، در ميان گذاشتن احساسات به طور آشکار و انجام فعاليت ها به طور مشترک است. بر عکس صميميت زناشويي اولويت خانواده هاي ايتاليايي نيست (موسوي، 1382). اصولاً ازدواج به جاي پيوند ميان دو نفر به عنوان پيوند دو خانواده و سنّت هاي مربوط به آنها مفهوم پردازي مي گردد (کار، 2000). زوجيني که از نظر زمينه فرهنگي، قومي و نژادي با هم تفاوت دارند، انتظارات و باورهاي شان در مورد روابط زناشويي نيز متفاوت است. اين تفاوت ها در پيش فرض ها، مفروضات و باورهاي زوجين مي تواند منبع قدرت يک رابطه باشد، در صورتي که زوجين بتوانند عاقلانه نقاط قوّت و تفاوت فرهنگي شان را در نظر بگيرند. اما در عين حال، تفاوت هاي محسوس در انتظارات زوجين مي تواند منبع مهم تعارض بين همسران باشد (هالفورد، 1384).
19) مذهب
بُعد ديگري که بر کيفيت زناشويي اثر مي گذارد، سيستم هاي ارزشي و عقيدتي همسران و تشابهات و تفاوت هاي باورها و ارزش ها در اين زير نظام زوجي مي تواند باشد. پژوهشگران بسياري بر ارتباط ميان مذهبي بودن و رضايت زناشويي تاکيد کرده اند (هانلر و جنکاز، 2005). توافق در مسايل مذهبي عامل مهمّي در پايداري روابط زناشويي به شمار مي رود (ميرسعدي زاده و همکاران، 1382). نقش مذهب قطعي است زيرا که مذهب به خودي خود مولّفه هاي بسياري هم چون روش هاي زندگي، سيستم هاي اعتقادي، ارزشي، انتظارات و غيره در بر مي گيرد (هانلر و جنکاز، 2005). مذهبي بودن به طور معني داري با رضايت زناشويي مرتبط است. مذهبي بودن به عنوان رويدادي آرام کننده، براي زوج هاي مذهبي در حين تعارض عمل مي کند، بدين نحو که عبادت کردن هيجانات خصمانه و تعاملات هيجاني را کاهش مي دهد (همان منبع).
20) رويدادهاي زندگي
رويدادهاي زندگي به تحوّلات رشدي و تغيير يافتن موقعيت هايي که زوجين با هم و يا به صورت فردي با آن مواجه مي شوند اشاره مي کند. به احتمال زياد در دوراني که نرخ تغيير و حوادث استرس آور زندگي زياد مي شود، مشکلات ارتباطي نيز بيشتر مي شود. (هالفورد، 1384). مثلاً در آغاز دوره زناشويي؛ بارداري و فرزند پروري؛ موارد مشکل و مورد اختلاف در فرزند پروري؛ بيماري شديد يا مرگ فرزند يا خويشاوندان؛ دوره نوجواني فرزندان؛ ترک کردن خانه توسط فرزندان. خيانت و جدايي (سادوک و سادوک، 2005). بازنشستگي نيز يک انتقال عمده ديگر براي زوجين است که با آشفتگي در رابطه همراه است (هالفورد، 1384).
خانواده درماني
خانواده درماني واژه اي است که به روش هاي کار با خانواده هاي داراي مشکلات زيستي ، رواني- اجتماعي اطلاق مي شود . خانواده درماني به ويژه در جوامعي که فرهنگي خانواده – محور دارند ( مانند جامعه ايران ) مي تواند کاربرد وسيعي داشته باشد . همچنين وضعيت جامعه ما به عنوان جامعه اي که فرآيند گذار را تجربه مي کند و در آن نقش ها در حال دگرگوني هستند توجه جدي به خانواده درماني را ضروري مي سازد .
مفهوم خانواده و ارزش اين نهاد اجتماعي براي هر دولت و جامعه اي اساس کار تلقي مي شود و هر جامعه متناسب با ارزشهاي خود ابتدا به سراغ خانواده مي رود تا از درون آن شهروندان آتي خويش را بپروراند اين موضوع وقتي اهميت پيدا مي کند که جامعه به خاطر تحولات ساختاري و زير بنايي به شهرونداني جديد با طرز فکري نو نياز داشته باشد به همين دليل است که خانواده يکي از اولين نهادهايي است که در جامعه بايد تغبير کند و تغييري در آن حاصل نخواهد شد مگر از طريق درک و شناخت علمي از کارکردها با توجه به اهميت خانواده به عنوان اولين ساختار جامعه که پايه و اساس تربيت و تعليم فرزندان و روابط رسمي و قانوني زن و مرد به شکل يک استاندارد مشروع و مقبول در آن بنيان نهاده مي شود ، اهميت توجه و حفظ چنين ساختاري با در نظر گرفتن نقش رواني



قیمت: تومان

c (2773)

دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گیلان
دانشکده پرستاری و مامایی شهید بهشتی رشت
مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت
پایان نامه جهت دریافت مدرک کارشناسی ارشد آموزش پرستاری
(گرایش بهداشت جامعه)
عنوان:
بررسی میزان فعالیت جسمانی و عوامل مرتبط با آن بر اساس مدل مراحل تغییر در سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت در سال 1391
استاد راهنما :
جناب آقای دکتر ربیع الله فرمانبر
اساتید مشاور:
سرکار خانم لیلا میرهادیان
جناب آقای دکتر احسان کاظم نژاد لیلی
پژوهش و نگارش :
لیلا دهقانکار
آبان 92
خداواندا بینایی ده که در چاه نیفتیم
دانایی ده که در راه نیفتیم
بگشای دری که درگشاینده تویی
بنمای رهی که ره نماینده تویی
من دست به هیچ دستگیری ندهم
که ایشان همه فانی اند و پاینده تویی
تقدیم به:
خدایی که آفرید
جهان را، انسان را، عقل را، علم را، معرفت را، عشق را
و به کسانی که عشقشان را در وجودم دمید
گاهی بیاییم و احوالشان را بپرسیم  
 سپاس بی کران پروردگار یکتا را که هستی مان بخشید و به طریق علم و دانش رهنمونمان شد و به همنشینی رهروان علم و دانش مفتخرمان نمود و خوشه چینی از علم و معرفت را روزیمان ساخت.
سپاسگذار کسانی هستم که سرآغاز تولد من هستند. از یکی زاده میشوم و از دیگری جاودانه.
پروردگارا:
نه میتوانم موهایشان را که در راه عزت من سفید شد، سیاه کنم و نه برای دستهای پینه بسته شان که ثمره تلاش برای افتخار من است، مرهمی دارم . پس توفیقم ده که هر لحظه شکر گزارشان باشم و ثانیه های عمرم را در عصای دست بودنشان بگذرانم.
تقدیم به پدر و مادر مهربانم که هر لحظه وجودم را از چشمه سار پر از عشق چشمانشان سیراب می کنند…..
ای پدر از تو هر چه می گویم باز هم کم می آورم
خورشیدی شدی و از روشنایی ات جان گرفتم
و در نا امیدی ها نازم را  کشیدی و لبریزم کردی از شوق
اکنون حاصل دستان خسته ات رمز موفقیتم شد
به خودم تبریک می گویم که تو را دارم و دنیا با همه بزرگیش مثل تو را ندارد …..
 
و تو ای مادر، ای شوق زیبایی نفس کشیدن
تو رنگ شادی هایم شدی و لحظه ها را با تمام وجود از من دور کردی
و عمری خستگی ها را به جان خریدی تا اکنون توانستی طعم خوش
 پیروزی را به من بچشانی
تقدیم به خواهران نازنین و عزیزم
که با هم آغاز کردیم، در کنار هم آموختیم و به امید هم به آینده چشم می دوزیم. قلبم لبریز از عشق به شماست و خوشبختی تا منتهای آرزویم.
تقدیم به خواهرزاده های عزیزم، سارا و آریای مهربانم
که آرامش و صبر را از معصومیتشان آموختم.
تقدیم به همسرم مهربانم
به پاس قدر دانی از قلبی آکنده از عشق و معرفت که محیطی سرشار از سلامت و امنیت و آرامش و آسایش برای من فراهم آورده ، که هرچه آموختم در مکتب عشق اش آموختم و هرچه بکوشم قطره ای از دریای بی کران مهربانیش را سپاس نتوانم بگویم.
همسری که سایه مهربانیش سایه سار زندگیم می باشد، او که اسوه صبر و تحمل بوده و مشکلات مسیر را برایم تسهیل نمود.
آشنایی با تو بهترین صفحه از دفتر زندگی ام را رقم زد.
سپاس خالق منان را که در طی تحقیق، تجربه تازه اندوخته و پایان نامه تحصیلی خود را تدوین نمودم. در این مهم راهنمایی و مساعی عزیزانی که مرا یاری نمودند را بر خود واجب می دانم و سپاس خویش را تقدیم آنان می نمایم.
از استاد راهنمای گرامیم جناب آقای دکتر ریبع الله فرمانبر بسیار سپاسگذارم چرا که بدون راهنماییهای ایشان تامین این پایان نامه بسیار مشکل می نمود. شما روشنايي بخش تاريكي جان هستي و ظلمت انديشه را نور مي بخشي. چگونه سپاس گويم مهرباني و لطف و تأثير علم آموزي شما را كه چراغ روشن هدايت را بر كلبه ي محقر وجودم فروزان ساخته است. آري در مقابل اين همه عظمت و شكوه شما، مرا نه توان سپاس است و نه كلام وصف.
از استاد محترم مشاور سرکار خانم لیلا میرهادیان که در طول این مدت با ارائه نکات و نظرات علمی و ارزنده مرا یاری نمودند، قدردانی و تشکر می نمایم.
تشکر بیکران خود را از جناب آقای دکتر احسان کاظم نژاد که در تهیه فصل های این پژوهش مرا یاری نمودند را ابراز می دارم.
با امتنان بیکران از مساعدت های جناب آقای مقدم نیا ریاست محترم دانشکده ، کمال تشکر را از ایشان دارم .
از اساتید ناظر محترم سرکار خانم مختاری و سرکار خانم ساقی موسوی جهت همکاری بیدریغ ایشان جهت پیشبرد این پایان نامه سپاسگذارم.
از سرکار خانم دکتر قنبری معاونت محترم پژوهشی دانشکده و سرکار خانم میرحق جو معاونت محترم آموزشی دانشکده و سرکار خانم پاریاد مسئول محترم تحصیلات تکمیلی به پاس زحمات و رهنمودهایشان که همواره در طول دوران تحصیل نهایت همراهی را داشتند کمال قدردانی را دارم.
از کلیه اساتید و اعضای هیئت علمی دانشکده که پژوهشگر را در یادگیری علوم مختلف پرستاری و تحقیق یاری نمودند نهایت تشکر را دارم.
از دوست عزیز و گرامیم مریم مهدی که صبورانه در این تحقیق یار و همراه من بود کمال سپاس را دارم.
با تشکر خالصانه خدمت همه کسانی که به نوعی مرا در به انجام رساندن این مهم یاری نموده اند.
دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گیلان
دانشکده پرستاری و مامایی شهید بهشتی رشت
عنوان: بررسی میزان فعالیت جسمانی و عوامل مرتبط با آن بر اساس مدل مراحل تغییر در سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت در سال 1391
استاد راهنما: دکتر ربیع الله فرمانبر
استاد مشاور: لیلا میرهادیان، دکتر احسان کاظم نژاد لیلی
نویسنده: لیلا دهقانکار
چکیده
مقدمه: فعالیت جسمانی یکی از مهمترین مولفه های سبک زندگی سالم می باشد و شناسایی متغیرهای مختلف روانی اجتماعی تاثیرگذار بر روی فعالیت جسمانی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
هدف: این مطالعه با هدف تعیین میزان فعالیت جسمانی و عوامل مرتبط با آن براساس مدل مراحل تغییر در سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت در سال 91 انجام شد.
مواد و روش ها: این مطالعه مقطعی از نوع توصیفی- تحلیلی بر روی 262 نفر از سالمندان عضو کانونهای فعال بازنشستگان کشوری شهر رشت در سال 91 صورت گرفت. برای جمع آوری اطلاعات، از پرسشنامه استاندارد مدل مراحل تغییر در حوزه فعالیت جسمانی (مراحل تغییر، فرآیند های تغییر، توازن در تصمیم گیری، خودکارآمدی) و پرسشنامه ی فعاليت جسماني سالمندان طی مصاحبه استفاده شد. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار آماری 16 SPSS و آزمون های آماری توصیفی و آزمون همبستگی اسپیرمن و پیرسون، آنوا، رگرسیون خطی و رتبه ای با در نظر گرفتن سطح معنی داری 05/0 P < استفاده شد.
نتایج: میانگین و انحراف معیار فعالیت جسمانی سالمندان 50/51±35/119 بود. اکثریت واحدهای مورد مطالعه در مرحله حفظ و نگهداری قرار داشتند. بین فعالیت جسمانی ، مراحل تغییر و سازه های مراحل تغییر بجز موانع درک شده ارتباط آماری مستقیم و معنی داری وجود داشت(0001/0 P <)، آنالیز رگرسیون نشان داد که مراحل تغییر و سن بازنشستگی و مدت زمان بازنشستگی بعنوان پیش بینی کننده رفتار فعالیت جسمانی هستند و همچنین سازه های فرآبندهای تغییر، خودکارآمدی و توازن در تصمیم گیری به عنوان پیش بینی کننده ی مهم مراحل تغییر رفتار فعالیت جسمانی می باشند.
نتیجه گیری: میزان فعالیت جسمانی سالمندان در مطالعه حاضر در سطح ورزشهای سبک مانند پیاده روی بود و از نظر مراحل تغییر مدل ترانس تئورتیکال نیز سالمندان در مرحله حفظ رفتار فعالیت جسمانی بودند. بنظر می رسد که با استفاده از فرآیندهای رفتاری تغییر رفتار فعالیت جسمانی نظیر شایسته سازی متقابل و … می توان از برگشت رفتار به مراحل قبل و شکست فعالیت جسمانی جلوگیری کرد.
کلید واژه ها: ورزش، فعالیت حرکتی، سالمند، مدل ترانس تئورتیکال
فهرست مطالب:
عنوان صفحه
فصل اول (کلیات)………………………………………………………………………………………………………1
زمینه پژوهش……………………………………………………………………………………………………………. 2
اهداف پژوهش ( اهداف کلی و ویژه)……………………………………………………………………………9
سوالات پژوهش………………………………………………………………………………………………………. 10
فرضیه پژوهش………………………………………………………………………………………………………… 10
تعریف واژه های کلیدی………………………………………………………………………………………….. 11
پیش فرضهای پژوهش……………………………………………………………………………………………… 11
محدودیتهای پژوهش………………………………………………………………………………………………. 14
فصل دوم ( زمینه و پیشینه تحقیق): ………………………………………………………………………….. 15 چهارچوب پژوهش………………………………………………………………………………………………… 16
مروری بر مطالعات…………………………………………………………………………………………………. 38
فصل سوم (روش اجرای تحقیق):……………………………………………………………………………… 52
نوع پژوهش……………………………………………………………………………………………………………. 53
جامعه پژوهش………………………………………………………………………………………………………… 53
نمونه پژوهش………………………………………………………………………………………………………….. 53
مشخصات واحدهای مورد پژوهش……………………………………………………………………………. 54
محیط پژوهش………………………………………………………………………………………………………… 55
ابزار گردآوری داده ها …………………………………………………………………………………………….. 55
تعیین اعتبار علمی ابزار ……………………………………………………………………………………………..58
تعیین اعتماد علمی ابزار……………………………………………………………………………………………. 58
روش گردآوری داده ها ……………………………………………………………………………………….. 59
روش تجزیه و تحلیل داده ها…………………………………………………………………………………….. 59
ملاحظات اخلاقی…………………………………………………………………………………………………… 60
فصل چهارم ( نتایج تحقیق):……………………………………………………………………………………. 62
یافته های جداول ( معرفی جداول) ………………………………………………………………………….. 63
جداول…………………………………………………………………………………………………………………. 64
فصل پنجم ( بحث و بررسی یافته ها):……………………………………………………………………….. 80
تجزیه و تحلیل داده ها ……………………………………………………………………………………………. 81
نتیجه گیری نهایی یافته ها……………………………………………………………………………………….. 94
کاربرد یافته ها در پرستاری……………………………………………………………………………………… 97
پیشنهادات براساس یافته ها ……………………………………………………………………………………… 98
منابع و ماخذ:
فهرست منابع……………………………………………………………………………………………………….. 100
پیوستها……………………………………………………………………………………………………………….. 107
چکیده انگلیسی…………………………………………………………………………………………………… 118
فهرست جداول: صفحه
جدول شماره 1: توزیع فراوانی واحدهای مورد پژوهش بر حسب متغیرهای فردی- اجتماعی………………………64
جدول شماره 2: میانگین و انحراف معیار واحدهای مورد پژوهش بر حسب میزان فعالیت جسمانی…………….. 67
جدول شماره 3: میانگین فراوانی و امتیاز حیطه های مختلف فعالیتهای جسمانی واحدهای مورد پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………………… 68
جدول شماره 4 : توزیع فراوانی مراحل تغییررفتار فعالیت جسمانی واحدهای مورد پژوهش………………………..69
جدول شماره 5: میزان فعالیت جسمانی(PASE) بر حسب مراحل تغییر رفتار فعالیت جسمانی در واحدهای مورد پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………….69
جدول شماره 6: مقایسه دو به دوی میزان اختلاف نمرات PASE گروههای چندگانه مراحل تغییر واحدهای مورد مطالعه…………………………………………………………………………………………………………………………………70
جدول شماره 7 : میانگین و انحراف معیار سازه های مدل مراحل تغییر در واحدهای مورد پژوهش………………71
جدول شماره 8: ماتریس همبستگی سازه های مدل مراحل تغییر رفتار فعالیت جسمانی با میزان فعالیت جسمانی در واحدهای مورد پژوهش……………………………………………………………………………………………………………..72
جدول شماره 9 : مقایسه میانگین و انحراف معیار سازه های مدل مراحل تغییر رفتار فعالیت جسمانی به تفکیک مراحل تغییر واحدهای مورد مطالعه………………………………………………………………………………………………….74
جدول شماره 10: برآورد ضرایب رگرسیونی سازه های مدل مراحل تغییر با میزان فعالیت جسمانی بدون کنترل عوامل فردی- اجتماعی بر اساس مدل رگرسیون خطی………………………………………………………………………..76
جدول شماره 11: برآورد ضرایب رگرسیونی سازه های مدل مراحل تغییر با میزان فعالیت جسمانی با کنترل عوامل فردی- اجتماعی بر اساس مدل رگرسیون خطی…………………………………………………………………………77
جدول شماره 12: برآورد ضرایب رگرسیونی سازه های مدل مراحل تغییر با مراحل تغییر رفتار بدون کنترل عوامل فردی- اجتماعی بر اساس مدل رگرسیون رتبه ای……………………………………………………………………..78
جدول شماره 13: برآورد ضرایب رگرسیونی سازه های مدل مراحل تغییر با مراحل تغییر رفتار با کنترل عوامل فردی- اجتماعی بر اساس مدل رگرسیون رتبه ای……………………………………………………………………………….79
بيان مسئله تحقيق:
سالمندی، یک پدیده حیاتی است که همگان را شامل می شود و در واقع یک سیر طبیعی است که در آن تغییرات فیزیولوژیکی و روانی در بدن رخ می دهد(1). سالمندي دوره حساسي از زندگي بشر است و توجه به مسائل و نيازهاي اين مرحله از ضرورتهاي اجتماعي است. كنترل جمعيت از طريق كنترل مواليد و از طرف ديگر پيشرفتهاي تكنولوژي در جهت افزايش طول عمر باعث تغيير ساختار جمعيت به سوي سالمندي شده است(2).
اجرای موفقیت آمیز برنامه تنظیم خانواده، گسترش مراقبتهای بهداشتی اولیه، بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی و بالاخره پیدایش تکنولوژی جدید جهت پیشگیری، تشخیص و درمان بیماری ها موجب افزایش جمعیت افراد بالای 60 سال شده است که این افراد طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت سالمند نامیده می شوند(3).
سالخوردگی جمیعت، مقیاسی است که بوسیله آن می توان به درجه رشد و توسعه یافتگی جامعه پی برد. اگر چه براي سالخوردگی جمعیت، برخلاف جوانی آن ملاك و معیار دقیقی (مانند تست ورتهایم) تعیین نشده است، اما آمارهاي جمعیتی حاکی از آن است که نسبت افراد بالاتر از 65 سال در کل جمعیت براي کشورهاي در حال توسعه بین 1 تا 5 درصد است در حالی که براي کشورهاي پیشرفته صنعتی 10 تا 16 درصد می باشد(4). نامگذاري سال 1999 به نام سال جهاني سالمند از طرف سازمان ملل متحد و اختصاص شعار سازمان بهداشت جهاني تحت عنوان “پير شدن سالم” بدين معنا كه سالم پير شدن حق همه افراد بشر است و عدم توجه به آن جامعه انساني را در آينده اي نزديك در مقابل مسائل و مشكلاتي بسيار پيچيده و چه بسا لاينحل قرار مي دهد اهميت پديده سالمندي و پيشگيري از مشكلات آن را بارز مي سازد (2). همچنین شعار سال 2012 سازمان بهداشت جهانی زندگی سالم، طول عمر بیشتر با موضوع سالمندی و سلامت می باشد. یکی از اثرات مهم مرحله انتقال جمعیت (کاهش میزان موالید و مرگ و میر و در نهایت کاهش رشد جمعیت) اثرگذاري آن بر ساختار سنی و افزایش میانگین سنی جمعیت جامعه است. کاهش میزان مرگ و میر و به دنبال آن کاهش میزان موالید باعث افزایش امید به زندگی و افزایش جمعیت سالمندان میشود(4).
در بررسی انجام شده در جمعیت ایران در سال 2007 ، اميد به زندگي براي مردان و زنان ايراني به ترتیب 2/72 و 9/73 برآورد گرديده است (5).
طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی، به ازای هر کودکی که در کشورهای توسعه نیافته به دنیا می آید 10 سالمند 65 ساله و بالاتر وجود دارد و تخمین زده می شود که این رقم در سال 2020 به 15 نفر برسد. سازمان ملل در سال 2006 تعداد کل سالمندان جهان را 687 میلیون و 923 هزار نفر برآورد کرد که این تعداد در سال 2050 به رقم یک میلیارد و 968 میلیون و 153 هزار نفر خواهد رسید(6). در ايران بررسي ها و شاخص هاي آماري حاكي از رشد پر شتاب سالخوردگي جمعيت است ؛ بطوري كه پيش بيني مي شود در سال 1410 در كشور ما انفجاري در جمعيت سالمندان رخ خواهد داد. پديده افزايش جمعيت سالمندان يكي از مهم ترين چالش هاي اقتصادي، اجتماعي و بهداشتي قرن 21 به شمار مي رود(7).
طبق سرشماری سال 1385 ایران با داشتن بیش از 2/7 درصد سالمند بالای 60 سال به کشوری سالمند تبدیل شده است (3). در سال 1390 جمعیت سالمندان ایرانی 8/8 درصد رسیده است که بطور متوسط 9/3 درصد رشد سالانه داشته است(4). نتایج آمارگیری سال 1385 بیانگر آن است که در حال حاضر 77/8 درصد جمعیت استان گیلان را سالمندان تشکیل می دهند، از این رو استان گیلان پیرترین و استان سیستان و بلوچستان با 89/4 درصد کل جمعیت جوانترین استان کشور می باشد(8).
در دوره سالمندی، سالمندان در معرض تهدیدات بالقوه ای نظیر افزایش ابتلا به بیماری های مزمن، تنهایی و انزوا، عدم برخورداری از حمایت اجتماعی بوده و بدلیل ناتوانی های جسمی و ذهنی استقلال فردیشان مورد تهدید قرار می گیرد (3). حدود دو سوم افراد سالمند علاوه بر دگرگونيهاي حاصل از سالمندي در ساختمان و عمل اعضاء بدن، مبتلا به بيماريهاي مزمن و كاهش توانايي و عملكرد نيز مي شوند. در اين دوران بيماريهاي جسمي چون بيماريهاي قلب و عروق، مغز و سرطان شيوع بالايي دارند(3). سيام نيز در مطالعه اي گزارش كرد شايعترين بيماري در آسايشگاه سالمندان شهر گيلان، بيماري قلبي عروقي 8/25 درصد در زنان و 8/18 درصد در مردان بود(9).
از عوامل تعيين كننده مهم در سلامت و بيماري فرد سبك زندگي محسوب مي شود. سبك زندگي نامناسب يكي از عوامل تأثير گذار در بروز بيماري هاي مزمن از جمله سرطان كولون، فشار خون بالا، بيماري هاي مزمن انسدادي ريه، سيروز كبدي، زخم معده، ايدز و بيماري هاي قلب و عروق مي باشد. فرد با انتخاب سبك زندگي براي حفظ و ارتقای سلامتي خود و پيشگيري از بيماري ها اقدامات و فعاليت هايي را انجام مي دهد از قبيل رعايت رژيم غذايي مناسب، خواب و فعاليت، ورزش، كنترل وزن بدن، عدم مصرف سيگار و الكل و ايمن سازي در مقابل بيماري ها كه اين مجموعه سبك زندگي را تشكيل مي دهد. سلامتي مستلزم ارتقاي سبك زندگي بهداشتي است.
اهميت سبك زندگي بيشتر از آن جهت است كه روي كيفيت زندگي و پيشگيري از بيماري ها مؤثر مي باشد . براي حفظ و ارتقاي سلامتي، تصحيح و بهبود سبك زندگي ضروري است(10). از مهمترین مولفه های سبک زندگی بخصوص در دوران سالمندی می توان فعالیت جسمانی منظم را نام برد(11). بطوری که در ايالات متحده 60 درصد از بزرگسالان در برنامة ورزشي منظم شركت نمي كنند و 31 درصد از اين افراد اصلاً ورزش نمي كنند. اين موضوع در مورد سالمندان به گونة ديگري است به نحوي كه 66 درصد از سالمندان بالاي 75 سال در هيچ فعاليت فيزيكي منظمي شركت نمي كنند(12). مطالعه ی صالحی (2010)، در تهران نشان داد که 25/30 درصد از سالمندان در هیچ فعالیت جسمانی منظمی شرکت نمی کنند(13).
اهمیت فعالیت جسمانی به عنوان ابزاری برای تداوم استقلال در افراد سالمند از طریق بسیاری از مطالعات در طول بیش از 20 سال گذشته مطرح شده است (6). نتایج حاصل از بررسی ملی در ایران نشان می دهد که شیوع بی تحرکی در مناطق شهری و روستایی با تاکید بر انجام فعالیت جسمانی اوقات فراغت، بین زنان و مردان گروه سنی 15-64 سال به ترتیب 3/76 درصد و 8/58 درصد بوده است(14).
براساس آمار ارائه شده توسط سازمان بهداشت جهانی بار بیماری ناشی از بی تحرکی در منطقه مدیترانه شرقی در سال 2000 میلادی، 1240000 مرگ و 1243000 سال از دست رفته عمر برآورد شده است(15). کم تحرکی یکی از مهمترین مشکلات بهداشت عمومی در قرن 21 می باشد که منجر به بیماری های مزمن شده است(13).
مطالعات نشان داده اند كم تحركي در سالمندان موجب پوكي استخوان، چاقي، افسردگي و مرگ ناگهاني ناشي از بيماري قلبی و عروقی، ديابت نوع دو و سرطان كولون مي شود(12). در كل تخمين زده مي شود كه عدم فعاليت فيزيكي باعث 9/1 ميليون مرگ و ۱۹ ميليون سالهای عمر از دست رفته بر حسب ناتوانی 1 در جهان مي شود(16).
عوامل زیادی در انجام دادن فعالیت جسمانی و رفتار ورزشی دخالت دارند. مطالعات صورت گرفته در این ارتباط نشانگر این هستند که عواملی که در انجام دادن فعالیت جسمانی دخالت دارند شامل : حفظ استقلال و عدم وابستگي، احساس كارآمد بودن، جلوگيري از خستگي، خريد مايحتاج زندگي، احساس توانايي، نياز به ورزش در سنین بالا، تجويز پزشك و دستيابي راحت به تسهيلات ورزشي(12) و دیدار مردمان جدید، داشتن سرگرمی، ارتباط با دوستان می باشد (13). عواملی که در انجام ندادن فعالیت جسمانی دخالت دارند عبارتند از : کمبود زمان، تنبلی، نداشتن همراه و دوست هنگام ورزش کردن ، آلودگی هوا (13) ، فقدان انگيزه، درد جسمي و بيماري و ناتواني، فقدان دانش، بيماري هاي مزمن (12)، فقدان نیروی اراده و حمایت و کمبود وقت(17) ، وضعیت اقتصادی اجتماعی پایین، سیگاری بودن و وضعیت تاهل(18). ترغيب سالمندان به فعاليت جسمي تكليفي بسيار دشوار است. در حالي كه اهميت يك زندگي فعال به خوبي شناخته شده است، سالمندان اغلب بر اين عقيده اند كه براي فعاليت فيزيكي بسيار پير و شكننده هستند. فقدان انگيزه براي ورزش يكي از موانع فعاليت جسمي سالمندان است و فهم اولويت ها و تمايلات افراد مي تواند نقش مهمي در ترغيب سالمندان براي ورزش ايفا نمايد. فقدان دانش سالمندان در مورد فعاليت فيزيكي مناسب، يكي از عوامل بازدارندة فعاليت فيزيكي است. بسياري از سالمندان بر اين باورند كه فعاليت هاي روزانه به عنوان فعاليت فيزيكي پايه براي آنان محسوب مي شود(12).
در مطالعه ی صالحی و همکارانش (2010) آمده است که دانش، مزایای درک شده و خودکارآمدی می تواند مراحل تغییر فعالیت جسمانی را پیش بینی نماید. تنبلی ، نداشتن دوست هنگام ورزش کردن ، آلودگی هوا به عنوان موانع با اهمیت برای عدم تلاش در فعالیت جسمانی مشخص گردید. دیدار مردمان جدید، داشتن سرگرمی، ارتباط با دوستان بیشترین علل برای شرکت در فعالیت جسمانی بودند(13).
نجاتی و همکارانش بیان می دارند که عوامل اصلي مشوق فعاليت فيزيكي سالمندان حفظ استقلال و عدم وابستگي، احساس كارآمد بودن، جلوگيري از خستگي، خريد مايحتاج زندگي بودند. اصلي ترين عوامل بازدارندة فعاليت فيزيكي، بيماري هاي مزمن و ناتواني يا درد بودند(12). در مطالعه ی داماس و همکاران (2005)، سالمندان با وضعیت اقتصادی اجتماعی پایین، سیگاری ها، متاهلین کمتر به انجام فعالیت جسمانی می پرداختند(18).
با توجه به اینکه در حال حاضر جمعیت بسیار زیادی کم تحرک هستند و از عوارض آن رنج می برند به نظر می رسد در تحقیقات و برنامه های فعالیت جسمانی، شناسایی متغیرهای مختلف روانی اجتماعی تاثیرگذار بر روی فعالیت جسمانی از اهمیت ویژه ای برخوردار است(16).
اخيراً تلاشهاي زيادي روي استفاده از استراتژيهاي شناختي و رفتاري جهت تشويق و حمايت مردم براي شروع و حفظ فعاليت ورزشي انجام مي شود، بعلاوه به مطالعات تئوري محور با تمركز بر پيروي از فعاليت ورزشي و با تكيه و تعامل با متغيرهاي روانشناختي پرداخته مي شود. در این میان از بین الگوهای آموزش بهداشت الگوي مراحل تغيير بعنوان مدل یکپارچه و جامع تغییر رفتار می باشد که بطور وسيعي جهت ارتقاء رفتار ورزشی استفاده شده است(19)،
به عبارتي ديگر يكي از تئوريهاي رايج در اين زمينه الگوي ترانس تئورتیکال2 مي باشد. اين الگو بيان مي دارد يك فرد قبل از موفقيت در تغيير رفتار ورزشي تلاشهاي زيادي مي كند و از مراحل پنج گانه تغيير مي گذرد. اين مراحل ارتباط و رابطه اش با ديگر سازه هاي ترانس تئورتیکال شامل فرآيندهاي تغيير، خودكارآمدي و توازن در تصميم گيري قابل پيش بيني است(20).
تغيير يك اتفاق نيست، بلكه يك فرآيند است و مردم در مراحل مختلفي از فرآيند تغيير قرار مي گيرند. این مراحل عبارتند از: ١- مرحله پيش تفکر 3: در اين مرحله افرادي قرار دارند كه در حال حاضر و در آينده (تا شش ماه آينده) قصدي براي تغيير رفتار و اتخاذ رفتار بهداشتي مورد نظر ندارند. اين افراد اطلاعاتي درباره پيامدهاي رفتار ندارند. آنها ممكن است به طور مستقيم علاقه اي به دريافت اطلاعات مرتبط با رفتار نداشته باشند يا اين كه احتمالا بي علاقگي آنان غيرمستقيم به دنبال شكست در تلا ش هاي ناموفق قبلي در جهت انجام رفتار، حاصل شده باشد يا مرتبط با وجود موانع بر سر راه اتخاذ رفتار مرتبط باشد. 2- مرحله تفكر4 : در اين مرحله افرادي قرار دارند كه به طور آشكار قصد تغيير رفتار در آينده دور (۶ ماه آينده) را دارند. آنها نسبت به مزاياي تغيير رفتار آشنايي دارند، اما فكر مي كنند كه تغيير رفتار با هزينه هاي مادي و معنوي زيادي توأم است. 3- مرحله آمادگي5 : افراد در اين مرحله قصد تغيير رفتار را در آينده نزديك (عموما”۳۰ روز) دارند. آنها در سال گذشته گام هايي هر چند كوچك را در راه ايجاد تغيير بر داشته اند. 4- مرحله عمل6 : شخص تغيير رفتار مورد نظر را به طور آشکار تا مدت شش ماه انجام مي دهد. اين مرحله شامل افرادي است كه به وضوح شيوه زندگي خود را تغيير داده اند. ۵- مرحله نگهداري و حفظ7: شخص براي جلوگيري از بازگشت تلاش مي کند، طي اين مرحله اعتماد به نفس برای ادامه سبک زندگی جدیدشان افزایش می یابد. مدت اين مرحله بر حسب رفتار، متغير بوده و بيشتر از شش ماه است. اين مرحله مؤيد ادامه دار بودن يك شيوه زندگي جديد است(20).
پروچسکا8 ده فرآيند را تحت فرآيندهاي شناختي و رفتاري براي انتقال از مراحل تغيير پيشنهاد می کند. فرآيندهاي تغيير شامل فعاليتها و راهبرد ها يا فرآيندهایي است که فرد را به پيشروي در مراحل تغيير کمک مي کند و شامل دو دسته اصلي است: فرآيندهاي شناختي كه با تفکر و احساس افراد در مورد رفتار غير بهداشتي سر و کار دارد و در مراحل ابتدايي تغيير استفاده مي شود (20) و شامل افزایش آگاهی، تسکین نمایشی یا برانگیختن هیجانی، ارزیابی محیط، خود ارزیابی، آزادی اجتماعی است (21) و فرآيند هاي رفتاري كه باعث ايجاد تغيير رفتار غير بهداشتي شده و در مراحل انتهايي تغيير استفاده مي شوند(20) و شامل شایسته سازی متقابل، روابط یاری دهنده، مدیریت تقویت، خود آزادی و کنترل محرک می باشد (21). سازه ديگر، سازه موازنه و تعادل در تصميم گيري است كه بر پايه الگوي تعارض در تصميم گيري شكل گرفته و تمركز آن بر اهميت ادراكات مثبت (مزايا) و منفي (معايب) فرد در مورد نتايج رفتار يا تغيير رفتارش است. در اين سازه فرض بر آن است كه يك فرد رفتارش را تغيير نخواهد داد، مگر آن كه به ادراك برتري مزايا بر معايب نايل گردد (20). وقتي مزايا نسبت به موانع سنگين تر مي شود، حركت از مراحل پيش از عمل (مراحل پيش تفكر، تفكر و آمادگي) به مرحله عمل (مرحله عمل و مرحله حفظ و نگهداري) مورد انتظار است(22).
سازه آخر، خودكارآمدي است كه معرف اطميناني است كه افراد نسبت به توانايي خود در مقابله با يك موقعيت خطرزا (بدون بازگشت به عادت خطر زا يا غير بهداشتي قبلي خود) دارند و مي توان از آن براي تشريح و پيشگويي تغييرات حاصل از رو ش هاي مختلف مداخله يا درمان براي بسياري از رفتارهاي مختلف استفاده كرد. اين مفهوم را مي توان از طريق مقياس اغوا يا وسوسه نيز به صورت مشابهي اندازه گيري و تعیین كرد(20).
استفاده از مدل مراحل تغيير برای درک مکانیسم رفتار ورزشي چهار مزيت عمده دارد:۱- مراحل تغيير فرد را تعيين مي كند تا محقق بتواند بر اساس مرحله و نياز، مداخله مناسب آن را طراحي كند. ۲- با اتخاذ رويكرد مراحل تغيير، محقق مي تواند جمعيت غيرفعال را در سه دسته پيش تفكر، تفكر و آمادگي تقسيم بندي كند. ۳- با تعيين آمادگي فردي برای تغيير و تعيين ارتباط بين سازه هاي مختلف مي توان احتمال موفقيت شخص را در اتخاذ و حفظ رفتارهاي ورزشي پيشگويي كرد. ۴- تمرکز واضح و آشکار بر اندازه گيري سازه ها، زير بنايی قوي براي مدل فراهم مي کند، در جمعيتها و رفتارهاي مختلف متغيرهاي مختلفي جهت حرکت از يک مرحله به مرحله ديگر وجود دارد(23).
این مدل بطور موفقیت آمیزی برای تعیین مراحل تغییر رفتار فعالیت جسمانی و عوامل مرتبط با آن در جمعیت های متنوعی استفاده شده است اما اکثر این مطالعات در کشورهای غربی صورت گرفته است. از آنجا که این مدل شامل متغیرهای روانی شناختی می باشد و از جامعه ای به جامعه ی دیگر متفاوت است و نیز تغییرات و تنوع فرهنگی، شرایط جغرافیایی و پراکندگی آنها در ایجاد و حفظ این رفتار تاثیر زیادی دارد و با نظر به اینکه استان گیلان تفاوتهای فرهنگی جغرافیایی با بقیه نقاط ایران دارد و با توجه به بررسی های انجام گرفته مطالعه ای در خصوص رفتار فعالیت جسمانی در سالمندان گیلانی صورت نگرفته است؛ منطقی به نظر می رسد که به منظور داشتن پایه ای موثر جهت انجام مداخلات برای ایجاد، افزایش و حفظ رفتار فعالیت جسمانی می بایست میزان فعالیت جسمانی و مراحل تغییر رفتار فعالیت جسمانی سالمندان و عوامل پیش بینی کننده ی موثر در طول مراحل تغییر را با توجه به بستر اجتماعی و فرهنگی منحصر به فرد هر جامعه مورد بررسی قرار گیرد؛ لذا مطالعه ی حاضر با هدف تعیین میزان فعالیت جسمانی و عوامل مرتبط با آن در جامعه ی سالمندان رشت طراحی شد، که این مطالعه می تواند بعنوان پایه ای برای طراحی مداخلات موثر آینده در جهت ارتقاء فعالیت جسمانی سالمندان و تعدیل عوامل مرتبط با آن مورد استفاده قرار گیرد.
هدف کلی طرح:
تعیین میزان فعالیت جسمانی و عوامل مرتبط با آن بر اساس مدل مراحل تغییر در سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت در سال 1391
اهداف ويژه‌ي طرح :
تعیین میزان فعالیت جسمانی سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت
تعیین فراوانی مراحل تغییر(مرحله پیش تفکر، تفکر، آمادگی، عمل، حفظ و نگهداشت) سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت
تعیین میزان فعالیت جسمانی سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت بر حسب مراحل تغییر
تعيين میانگین نمره خودکارآمدی سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت
تعيين میانگین نمره توازن در تصميم گيري (مزایا و معایب درک شده) سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت
تعیین میانگین نمره فرآیندهای تغییر (شناختی-رفتاری) سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت
تعيين ارتباط میانگین نمره خودکارآمدی با میزان فعالیت جسمانی سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت
تعيين ارتباط میانگین نمره توازن تصميم گيري با میزان فعالیت جسمانی سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت
تعیین ارتباط میانگین نمره فرآیندهای تغییر (شناختی-رفتاری) با میزان فعالیت جسمانی در سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت
تعيين ارتباط میانگین نمره خودکارآمدی با مراحل تغییر سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت
تعيين ارتباط میانگین نمره توازن تصميم گيري با مراحل تغییر سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت
تعیین ارتباط میانگین نمره فرآیندهای تغییر (شناختی-رفتاری) با مراحل تغییر در سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت
تعیین عوامل پیش بینی کننده فعالیت جسمانی سالمندان بر اساس مدل مراحل تغییر عضو کانون بازنشستگان شهر رشت با کنترل متغیرهای مداخله ای و فردی و اجتماعی
سوالات پژوهش:
میزان فعالیت جسمانی سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت چقدر است؟
مراحل تغییر رفتار فعالیت جسمانی (مرحله پیش تفکر، تفکر، آمادگی، عمل، حفظ و نگهداشت) سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت چگونه است؟
میزان فعالیت جسمانی سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت بر حسب مراحل تغییر چگونه است؟
میانگین نمره خودکارآمدی سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت چقدر است؟
میانگین نمره توازن تصميم گيري (مزایا و معایب) سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت چقدر است؟
میانگین نمره فرآیندهای تغییر (شناختی-رفتاری) سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت چقدر است؟
عوامل پیش بینی کننده فعالیت جسمانی سالمندان با کنترل متغیرهای مداخله ای و فردی و اجتماعی چیست؟
فرضیات پژوهش:
بین میانگین نمره خودکارآمدی با میزان فعالیت جسمانی سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت ارتباط وجود دارد.
بین میانگین نمره توازن تصميم گيري با میزان فعالیت جسمانی سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت ارتباط وجود دارد.
بین میانگین نمره فرآیندهای تغییر با میزان فعالیت جسمانی سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت ارتباط وجود دارد.
بین میانگین نمره خودکارآمدی با مراحل تغییر سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت ارتباط وجود دارد.
بین میانگین نمره توازن تصميم گيري با مراحل تغییر سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت ارتباط وجود دارد.
بین میانگین نمره فرآیندهای تغییر (شناختی-رفتاری) با مراحل تغییر سالمندان عضو کانون بازنشستگان شهر رشت ارتباط وجود دارد.
تعاریف واژه ها:
سالمندان
تعریف نظري: طبقه بندی سازمان بهداشت جهانی از نظر تقویمی، افراد 45-59 سال را میانسال و 60-74 سال را مسن، 75-90 سال را پیر و بیشتر از 90 سال را خیلی پیر معرفی می کند(24).
تعریف عملی: در اين پژوهش، به افراد ٦٠ سال و بالاتر كه به کانون بازنشستگان سالمندان شهر رشت مراجعه می کنند، اطلاق مي شود.
فعالیت جسمانی
تعريف نظري: فعاليت جسماني به معني انجام حركات بدني است كه از طريق فعاليت ماهيچه ها بوجود آمده و در نتيجه اين حركات، انرژي مصرف مي‌شود(25)
تعریف عملی: در این پژوهش منظور از فعالیت جسمانی ، موارد ذکر شده در ابزار استاندارد فعالیت جسمانی سالمندان 9می باشد و شامل اطلاعاتي در خصوص زمان صرف شده توسط فرد براي انجام پياده روي و فعاليت جسماني متوسط و شديد و فعاليت خانگي و محيط كار در طی ۷ روز گذشته است که با استفاده از مقیاس های استاندارد ( شرح آن در قسمت ابزارها آمده است) تعیین می گردد.
مدل مراحل تغییر
تعریف نظری: مدل مراحل تغییر نیروی عظیمی در کمک به پیشرفت زمینه ای در جهت رویکردهای جامع تری به پژوهش و عملکرد بوده است که انگاره های کهن را با انگاره های جدید تکمیل می نماید(26). مدلی یکپارچه و جامع در تغییر رفتار است که بطور گسترده ای برای ارتقای رفتار فعالیت فیزیکی منظم بکار رفته است(27).
تعریف عملی: در این پژوهش ، منظور مدل مراحل آمادگی پروچسکا می باشد، که شامل سازه ی مراحل تغییر ، خودکارآمدی، فرایندهای تغییر و توازن در تصمیم گیری می باشد.
مراحل تغییر
تعریف نظری: پنج مرحله مرتبط با ترک یک رفتار زیان آور یا پذیرش یک رفتار مثبت بهداشتی که شامل پیش تفکر، تفکر، آمادگی، عمل و نگهداری رفتار جدید می باشد(28).
تعریف عملی: در این پژوهش ، مراحل تغییر افراد براساس الگوریتم مراحل تغییر مدل ترانس تئورتیکال در مورد انجام فعالیت جسمانی مورد بررسی قرار می گیرد که با استفاده از پرسشنامه استاندارد ( شرح آن در قسمت ابزارها آمده است) تعیین می گردد.
خودکارآمدی
تعریف نظری: خودکارآمدی باور یا درک شخص از توانائیش برای انجام وظایف محوطه می باشد(29). بر طبق این سازه، جهت تغییر رفتار، افراد در مواجهه با موقعیتهایی که احتمال خطر عود رفتار وجود دارد نیاز به اطمینان و خودکارآمدی بالایی دارند.(27)
تعریف عملی: در این پژوهش بر اساس مدل مراحل تغییر رفتار، منظور از خودکارآمدی اطمینان شخص به این است که جهت انجام ورزش می تواند بر موانعی از قبیل خستگی، تنهایی، داشتن کارهای دیگر، نداشتن روحیه مناسب برای ورزش کردن، وجود مشغله زیاد، داشتن احساس تنبلی و مشکلات جوی فائق آید که با استفاده از مقیاس های استاندارد ( شرح آن در قسمت ابزارها آمده است) تعیین می گردد.
توازن در تصميم گيري (مزایا و معایب)
تعریف نظری: توازن در تصمیم گیری یک قسمت مکمل الگوی مراحل تغییر است و یکی از مهمترین سازه ها در فهم فرایند عمدی تغییر رفتار و پذیرش رفتارهای جدید است. در هنگام حرکت بسوی هر تصمیم گیری افراد هزینه ها و فواید عمل مورد نظر را در نظر می گیرند. در تغییر رفتار این مورد بعنوان تعادل تصمیم گیری در نظر گرفته می شود، فرآیندی که در آن افراد بطور شناختی جنبه های خوب یا فواید و جنبه های کمتر خوب یا موانع رفتار را ارزیابی کرده و دلیل تغییر یا عدم تغییر را سبک و سنگین می کنند(27) .
تعریف عملی: در این پژوهش توازن در تصمیم گیری ( مزایا و معایب درک شده از رفتار) سالمندان برای انجام فعالیت جسمانی در نظرگرفته شده که با استفاده ازمقیاس های استاندارد ( شرح آن در قسمت ابزارها آمده است) تعیین می گردد.
فرآیندهای تغییر (شناختی-رفتاری)
تعریف نظری: فرآيندهاي تغيير که شامل فعالیتها واستراتژيها یا فرایندهایی است که فرد را به پیشروی در مراحل تغییر کمک می کند شامل دو دسته اصلی : فرایندهای شناختی (سر و کار با تفکر واحساس افراد در مورد رفتار غیر بهداشتی دارد) و فرایندهای رفتاری (باعث ایجاد تغییر رفتار غیر بهداشتی می شوند) می باشند.(28)
تعریف عملی: در این پژوهش منظور استراتژیهایی شناختی و رفتاری است که سالمندان در ارتباط با مراحل تغییر فعالیت جسمانی تجربه کرده اند که با استفاده از مقیاس های استاندارد (شرح آن در قسمت ابزارها آمده است) تعیین می گردد.
پیش فرضها :
سالمندی جمعیت فرآیندی شناخته شده و پیامد انتقال جمعیت شناختی است، که در آن باروری و مرگ و میر از سطوح بالا به سطوح پایین کاهش پیدا می کند(31).
جمعیت سالمند در جهان رو به افزایش است. مجریان مراقبت بهداشتی و سلامت با هر تخصصی باید با مسائل بهداشتی و سلامت سالمندان به عنوان شاخص مهم فعالیت بالینی خود آشنا شوند(32).
توصیه های عمومی برای ورزش کردن، تشویق مردم به انجام فعالیت فیزیکی منظم است که از نظر بهداشتی سودمند باشد. سالمندانی که تحرک فیزیکی ندارند ابتدا باید با انتخاب فعالیتهای مناسب و لذت بخش شروع کرده سپس در فعالیتهای روزانه عادی شرکت کنند(33).
ورزش و حرکت موجب عقب انداختن دوران سالمندی می شود و سالمندانی که ورزش می کنند از سلامتی و نشاط بیشتری برخوردار می باشند. البته تاکید می شود که منظور از ورزش، تمرینات خسته کننده نیست بلکه حرکات ملایمی است که برای سالمندان مناسب باشد. مانند شنا و پیاده روی که از ورزش های مناسب سالمندان است(34).
عدم تحرک، خطر ابتلا به بیماری های جسمی ، افسردگی ، پیری و مرگ زودرس را افزایش می دهد(24).
هر نوع فعاليتي (خفيف، متوسط و شديد ) كه شرايط مناسب را جهت سلامتي جسمي و روحي فراهم آورد، مفيد مي باشد. قدم زدن آهسته و تند، نظافت منزل، باغباني، دوچرخه سواري، كوه پيمايي و… در سلامتي و شادابي مؤثر است. انجام حداقل 30 دقيقه فعاليت متوسط در اغلب روزهاي هفته و يا ترجيحاً هر روز براي سلامت سالمندان بسيار ضروري است و منجر به كاهش اثرات و كندي روند پيري مي گردد(35).
مهمترین کاری که سالمند می تواند برای حفظ سلامت خود انجام دهد، ورزش کردن و فعالیت جسمانی منظم است(24).
مدل مراحل تغییر مدلی یکپارچه و جامع در تغییر رفتار است که بطور گسترده ای برای ارتقای رفتار فعالیت فیزیکی منظم بکار رفته است(27).
وضعیت فعالیت جسمانی سالمندان را می توانیم بر اساس مدل مراحل تغییر بسنجیم.
محدودیتهاي پژوهش:
استفاده از خود گزارش دهی در جمع آوری اطلاعات
مشکلات روحی و روانی غیر قابل کنترل به هنگام پاسخ دهی به سوالات
چهار چوب پژوهش :
چهارچوب این پژوهش پنداشتی است و بر اساس مفهوم اصلی سالمندی و سبک زندگی استوار می باشد، که در راستای آن در مفهوم سالمندی، تعاریف سالمندی، انواع پیری، تئوریهای موجود در سالمندی، اثر سالمندی بر سیستمهای مختلف و تغییرات سبک زندگی در این دوران به ویژه تغییرات در فعالیت جسمانی، تعاریف فعالیت جسمانی، انواع آن و عوامل مرتبط با آن، چگونگی بررسی و ارتقاء آن با استفاده از مدل مراحل تغییر در ارتباط با فعالیت جسمانی سالمندان و نقش پرستار بهداشت جامعه در این زمینه مورد بحث قرار می گیرد.
سالمندی تغییرات دژنراتیو خودبخودی و پیش رونده غیر قابل برگشت است که در آن قوای روحی و جسمی هر دو به نحو قابل ملاحظه رو به نقصان می گذارد. به عبارت دیگر، سالمندی به تغییرات بیولوژیک که در طول زمان در نحوه زیست موجود زنده ظاهر می شود اطلاق می گردد(36). پیری مرحله ای است که همه افراد خواه ناخواه با آن روبرو می شوند و به معنای از دست دادن تدریجی توانایی دستگاههای مختلف بدن در شرایط محیطی و افزایش بروز بیماریهاست(30)، همچنین واژه ای است که برای بیان کاستی توانایی های حیاتی یا کاهش کارسازی زیست شناختی همراه با سالخوردگی بکار گرفته می شود(37). سالمندي يک فرآيند زيست شناختي مشترک براي تمام موجودات زنده است. در حقيقت، همه ما از زماني که زاده مي شويم روند سالمندي را آغاز کرده ايم و آنچه مسلم است، اين فرآيند هيچگاه متوقف يا معکوس نخواهد شد و تنها مي توان با مراقبت صحيح وقوع آن را به تأخير انداخت(30).پیری را می بایست به عنوان یک پدیده زیست شناختی هنجار و اجتناب ناپذیر بشمار آورد. تغییرات بیولوژیک پیری، بتدریج در طول زمان در نحوه زیست ارگانیسم ظاهر می شود. این تغییر با کاهش نیروی حیاتی و تطبیقی همراه بوده و بتدریج دگرگونی هایی را در ساختمان و عمل اعضای مختلف فرد بوجود می آورد(37).
بطور معمول سه مقیاس برای تعیین سن وجود دارد:
سن زمانی یا تقویمی: سن زمانی به تعداد سالهایی که یک فرد زندگی می کند اشاره دارد(38)، سن افراد از بدو تولد تا زمان حال سنجیده شده و همان سن شناسنامه ای می باشد. اگر چه در اکثر کشورهای اروپایی، 65 سالگی را سن شروع سالمندی می شناسند، ولی براساس تعریف سازمان جهانی بهداشت افراد ” 60 سال و بالاتر به عنوان افراد سالمند شناخته می شوند” و بر این اساس این تقسیم بندی سالمندان در سه زیر گروه قرار می گیرند:
سالمند جوان: 60-74 سال
سالمند:75-90 سال
خیلی سالمند: 90 سال و بالاتر
در ایران بر اساس مصوبه شورای ملی سالمندان منظور از سالمند کلیه افراد 60 سال و بالاتر می باشند(31).
سن فیزیولوژیک: بر پایه دگرگونی های فیزیولوژیک و تحولات ناشی از بیماری های مختلف استوار است. سن روانی: براساس حالات عاطفی و هیجانی و نیروی روانی سنجیده می شود و معمولا” با سن فیزیولوژیک تطابق دارد(31).
انواع پیری شامل موارد زیر است:
پیری مولکولی: تحقیقات نشان می دهد با بالا رفتن سن، تغییراتی در مولکولهای مختلف بخصوص در ماکرومولکولهای الیاف کلاژن به شکل پل های بین مولکولی ایجاد شده و سبب کاهش الاستیسیته تاندون ها، پوست و عروق خونی می شود.
پیری سلولی: تغییرات تدریجی حاصل از فعالیت سلولها در طول زمان بر حسب نوع سلولها متفاوت می باشد. لذا اختلال در عملکرد و ساختمان این سلولها یکی از عوامل اساسی پیری و تغییرات ناشی از آن به شمار می رود.
پیری بافتی یا عضوی: بسیاری از بافتها با مرور زمان، تغییرات اختصاصی از خود نشان می دهند که از عضوی به عضو دیگر و از فردی به فرد دیگر متفاوت است. پاژه این تغییرات را اختلال در زمان سنجی نامیده است. مثل تغییرات عدسی چشم و کاهش قدرت تطابق که معمولا” از سنین 40 تا 50 سالگی شروع می شود.
پیری فردی: پیری فردی یا پیری کامل ارگانیسم، عبارتست از کاهش تدریجی قدرت حیاتی ارگانیسم که سرانجام منتهی به مرگ می شود. پیری فردی با معیارها و علائمی مشخص می شود مثل تغییر رنگ مو، خمیدگی قامت، کاهش وزن و جثه، چروکیدگی پوست.
پیری جمعیتی یا گروهی: عبارتست از ترکیب خاص اجتماعات از نظر درصد افراد سالخورده که به علل زیر ممکن است پیش آید: بالا رفتن متوسط طول عمر افراد، کاهش مرگ و میر، کاهش میزان موالید و مهاجرت.
پیری زودرس: اگر علائم مشخصه پیری در انسان قبل از 60 تا 70 سالگی شروع شود، غیر طبیعی بوده و این تغییرات پیری زودرس یا پیری نابهنگام خوانده می شود که معمولا بر اثر عوامل مرضی (عوامل ارثی، بیماری ها، مسمومیت، هورمونی، روحی، اجتماعی) ایجاد می شود(24, 34).
پیری ناگهانی در بالغین: این نوع پیری معمولا” از واکنش های غیرعادی آندوکرین در مقابل شوکها و یا اتفاقات ناگهانی روانی و هیجانی ناشی می شود که زمینه ارثی در آن موثر است. حالاتی از تغییرات ناگهانی در عرض 24 ساعت یا چند ماه بعد از حوادث و جنگها و ناراحتی های شدید گزارش شده است(24, 34).
سالمندی از دیدگاه های مختلف تعریف می شود:
دیدگاه زیست شناختی: به مجموعه ای از رخدادهای فیزیولوژیک و روانشناختی غیر تصادفی، پیش رونده و آرام اطلاق می شود که پس از سن بلوغ در اثر بروز تغییراتی در ساختار جسمانی و عملکردی فرد ظاهر می شود. این تغییرات باعث می شود که فرد سالمند استعداد بیشتری برای ابتلا به بیماریها پیدا کند و در مقایسه با افراد جوانتر با سرعت کمتری از بیماری ها و عوارض آنها بهبود یابد.
دیدگاه روانشناختی: اغلب افراد در این دوران با بررسی موفقیتها و ناکامی های خود در طول زندگی سپری شده، به دنبال بدست آوردن مفهومی برای زندگی خود هستند. ممکن است به احساس رضایت و کمال و یا برعکس به احساس عدم رضایت و بطالت دست یابند.
دیدگاه علوم اجتماعی: زمانی که فرد از فعالیت اجتماعی کناره گیری می کند یا بازنشسته می شود، در زمره سالمندان محسوب می گردد. از بعد اجتماعی، سالمندی دورانی از زندگی است که شخص قادر به ادامه زندگی خود بطور مستقل نیست و محتاج کمک دیگران می باشد(24).
هیچ تعریف دقیقی از سالمندی وجود ندارد، گرچه ریتم



قیمت: تومان

c (2774)

دانشگاه شیراز- دانشکده علوم
بخش زیست شناسی
پایان نامه کارشناسی ارشد زیست شناسی
گرایش فیزیولوژی گیاهی
بررسی نقش سیلیکون در کاهش اثرات کادمیوم بر رشد گیاهچه گوجه فرنگی(Lycopersicum esculentum)
استاد راهنما:
دکتر ساسان محسن زاده
اساتید مشاور:
دکتر علی مرادشاهی
دکترحمیدرضاکربلایی حیدری
باکوشش:
پریچهره رحیمی
شهریور 1393
اظهارنامه
اینجانب پریچهره رحیمی (9130304) دانشجوی رشته زیست شناسی- علوم گیاهی گرایش فیزیولوژی گیاهی دانشکده علوم اظهار می کنم که این پایان نامه حاصل پژوهش خودم بوده و در جاهایی که از منابع دیگران استفاده کرده ام، نشانی دقیق و مشخصات کامل آن را نوشته ام. همچنین اظهار می دارم که تحقیق و موضوع پایان نامه ام تکراری نیست و تعهد می نمایم که بدون مجوز دانشگاه دستاوردهای آن را منتشر ننموده و یا در اختیار غیر قرار ندهم. کلیه حقوق این اثر مطابق با آیین نامه مالکیت فکری و معنوی متعلق به دانشگاه شیراز است.

نام و نام خانوادگی: پریچهره رحیمی
تاریخ و امضاء:
بررسی نقش سیلیکون در کاهش اثرات کادمیوم بر رشد گیاهچه
گوجه فرنگی(Lycopersicum esculentum)
باکوشش:
پریچهره رحیمی
پايان نامه
ارائه شده به تحصيلات تكميلي دانشگاه به عنوان بخشي
از فعاليت‌هاي تحصيلي لازم براي اخذ درجه كارشناسي ارشد
در رشته‌ي:
زيست شناسي گرايش فيزيولوژي گياهي
از دانشگاه شیراز
شیراز
جمهوري اسلامي ايران
ارزيابي شده توسط كميته پايان نامه با درجه: عالی
دكتر ساسان محسن‌زاده، دانشیار بخش زيست‌شناسي
دكتر علي مرادشاهي ،دانشیار بخش زيست شناسي
دكتر حمیدرضاکربلایی حیدری، دانشیار بخش زيست‌شناسي
دکترهمارجایی، دانشیار بخش زیست شناسی………………………………………………………………………………..
شهریور93
تقدیم به:

پدر ومادر عزیز تر از جانم
و
همسرمهربانم
که دراین راه عاشقانه مرا همراهی کردند.
سپاسگزاري
حمد خدايي را كه سپاس از نعماتش را كليدي براي ذكر و يادش را وسيله‌اي براي فزوني كرمش و دليلي براي شناخت عظمتش قرار داد. از درگاه لطف خداوند متعال به خاطر توفيق انجام اين پژوهش خالصانه تشكر مي‌نمايم.
مراتب سپاس و قدرداني خود را از استاد راهنماي بزرگوار جناب آقاي دكتر محسن‌زاده ابراز مي‌نمايم. بي‌ترديد موفقيت اين تحقيق مرهون تجارب گرانبها و راهنماييهاي ارزشمند آن استاد ارجمند مي‌باشد. از استادان گرانقدر جناب آقاي دكتر مراد شاهی و جناب آقاي دكترکربلایی حیدری به عنوان استاد مشاورین تحقیق، به پاس راهنمايي‌هاي ارزنده ايشان تشكر مي‌نمايم. از استاد عاليقدر سرکار خانم رجایی داور جلسه ، كمال تشكر را دارم. از جناب آقای دکتر وطن پرست نماینده تحصیلات تکمیلی جلسه دفاع، بسیار سپاسگزارم. از كليه دوستان عزيز بخصوص دانشجويان كارشناسي ارشد فیزیولوژی گياهي همدوره و ورودي 90 به پاس محبت و همراهي كه با اينجانب داشتند بسيار تشكر مي‌نمايم. از سرکار خانم ولی فرد وخانم زارع وخانم زمانی(دانشجویان دکتری) به پاس کمکهای ایشان در تدوین این پایان نامه تشکر مینمایم. در پايان لازم مي‌دانم از كليه مسئولين و كاركنان محترم بخش زيست شناسي وتمام کسانی که به نوعی مرا یاری داده اند، تشكر نمايم.
چكيده
بررسی نقش سیلیکون در کاهش اثرات کادمیوم بر رشد گیاهچه
گوجه فرنگی
به وسیله :
پریچهره رحیمی
با گسترش روزافزون صنايع و استفاده از فلزات سنگين، امكان آلودگي محيط زيست و نيز خطر ورود فلزات سنگين به زنجيره غذايي افزايش پيدا كرده است. در اين پژوهش اثر فلز سنگين كادميم بر گياه گوجه فرنگی و تأثير تيمار با عنصر سيليكون در كاهش تنش كادميم از طريق تأثير بر فرایندهای مختلف بيوشيميايي و فيزيولوژيكی گياه مورد مطالعه قرار گرفته است. كشت گوجه فرنگی رقم سانسید در محيط گلخانه و در سه تكرار صورت پذيرفت. اثر غلظت‌هاي مختلف كادميم از طريق اندازه‌گيري ميزان كلروفيل، کاروتنوئید،آنتوسیانین، پتانسیل آنتی اکسیدانی، پرولين، پراكسيداسيون لیپيدهاي غشا دراندام هوایی وریشه، وزن تر اندام هاي هوايي و زيرزميني و مقدار كادميم در اندام هاي هوايي و زيرزميني بررسي شد. نتايج نشان داد كه در تنش فلز سنگین كادميم، مقدار كلروفيل، کاروتنوئید و وزن ترریشه و اندام هوایی به طور معني داري در سطح 05/0 ≥ α كاهش مي‌يابد. همچنين مقدارآنتوسیانین، پتانسیل آنتی اکسیدانی، پرولين، پراكسيداسيون لیپيدهاي غشا دراندام هوایی وریشه و مقدار كادميم در اندام هاي زيرزميني و هوايي به طور معني داري در سطح 05/0 ≥ α افزايش نشان داد. تيمار گياهان تحت تنش با سيليكون، موجب افزایش در مقدار كلروفيل، کاروتنوئید، وزن ترریشه و اندام هوایی،آنتوسیانین و پتانسیل آنتی اکسیدانی در سطح 05/0 ≥ α شد . همچنین مقدارپرولین ، مقدارکادمیم دراندام های هوایی و زیرزمینی، پراكسيداسيون لیپيدهاي غشا دراندام هوایی وریشه به طور معنی داری در سطح 05/0 ≥ αکاهش نشان داد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که سیلیکون می تواند برخی از اثرات مخرب فلز سنگین کادمیم را برگیاه گوجه فرنگی از بین ببرد.
فهرست مطالب
عنوانصفحه
فصل اول :‌ مقدمه

1-1-فلزات سنگين و سميت آنها…………………………………………………………………………1
1-2-كادميم و سميت آن در گياهان عالي……………………………………………………………2
1-3-سيليكون و نقش آن در تنش فلزات سنگين ………………………………………………5
1-4-روش هاي اعمال تنش كادميم در آزمايشگاه ……………………………………………. 6 1-5- گوجه فرنگی…………………………………………………………………………………………….7
1-5-1- مشخصات گياه شناسي و شرايط رشد …………………………………………… 7
1- 5-2- اهميت اقتصادی……………………………………………………………………………8
1-5-3- اهداف پروژه ……………………………………………………………………………….9

فصل دوم: مروري بر پژوهش‌ها
2-1- جذب و انتقال كادميم و تأثير آن بر جذب و انتقال عناصر غذايي در گياه…….11
2-2- تجمع و سميت زدايي كادميم در گياه ………………………………………………………13
2-3- تأثير كادميم بر مراحل متابوليكي گياه …………………………………………………….14
2-4- تأثير كادميم بر فعاليت سيستم هاي آنتي اكسيدانت و مقدار
پراكسيداسيون چربي……………………………………………………………………………………….16
2-5-تأثير كادميم بر تراكم پرولين……………………………………………………………………17
2-6- برطرف كردن كادميم خاك با استفاده از گياهان متراكم كننده …………………18
2-7- نقش سيليكون در كاهش تنش فلزات سنگين ………………………………………..19
فصل سوم: مواد و روش‌ها
3-1- تهيه بذر…………………………………………………………………………………………………22
3-2- مواد لازم برای تنش کادمیم وتیمارسیلیکون …………………………………………..22
3-3-تهیه محیط کشت برای تنش کادمیم………………………………………………………..22
3-3 -1-روش كار………………………………………………………………………………………23
3-4- اندازه گیری وزن تر ساقه و ريشه گياهچه گوجه فرنگی …………………………..23
3-5- اندازه گیری مقدار كلروفيل و کاروتنوئید در برگ گياهچه گوجه فرنگی……23
3-5-1- مواد و محلول هاي مورد نياز ………………………………………………………..24
3-5-2- روش آزمایش………………………………………………………………………………..24
3-6- اندازه گیری مقدار آنتوسیانین در برگ گياهچه های گوجه فرنگی……………..24
3-6-1-مواد و محلولهاي مورد نياز……………………………………………………………….24
3- 6-2- روش آزمايش……………………………………………………………………………..25
3-7- اندازه گیری مقدار اسيدآمينه پرولين در برگ گياهچه گوجه فرنگی ………25
3-7-1- مواد و محلول هاي مورد نياز …………………………………………………………25
3-7-2- تهيه محلول نين هيدرين……………………………………………………………25
3-7-3- روش آزمايش……………………………………………………………………………25
3-8- اندازه گیری مقدار اكسايش ليپيدهاي غشايي برگ وریشه ……………………..26
3-8-1- مواد ومحلولهاي مورد نياز……………………………………………………………..26
3-8-2- روش كار ……………………………………………………………………………………26
3-9-اندازه گیری مقدار پتانسیل آنتی اکسیدانی در برگ گياهچه
گوجه فرنگی………………………………………………………………………………………………….27
3-9-1-مواد ومحلولهاي مورد نياز …………………………………………………………. 27
3-9-2-تهیه عصاره متانولی ……………………………………………………………………27
3-9-3-تهیه محلول استاندارد………………………………………………………………..28
3-9-4-روش کار…………………………………………………………………………………….28
3-10- اندازه گیری مقدار کادمیم برگ و ریشه در گياهچه گوجه فرنگی…………….29
3-10-1-مواد ومحلول های مورد نیاز………………………………………………………29
3-10-2-روش کار………………………………………………………………………………….30
3-11- تجزيه وتحليل آماري داده ها ………………………………………………………………31
فصل چهارم: نتايج
4-1- اثر كادميم و غلظت‌ هاي مختلف سيليكون بر ميزان كلروفيل ……………….33
4-2- اثر كادميم و غلظت ‌هاي مختلف سيليكون بر ميزان كاروتنوئيد…………….34
4-3-اثر كادميم و غلظت‌ هاي مختلف سيليكون بر ميزان
پراكسيداسيون چربي برگ……………………………………………………………………………35
4-4-اثر كادميم و غلظت‌ هاي مختلف سيليكون بر ميزان
پراكسيداسيون چربي ریشه……………………………………………………………………………36
4-5- اثر كادميم و غلظت ‌هاي مختلف سيليكون بر ميزان پرولين برگ……………37
4-6- اثر كادميم و غلظت‌ هاي مختلف سيليكون بر غلظت كادميم
ريشه و اندام هوايي………………………………………………………………………………………..38
4-7- اثر كادميم و غلظت‌ هاي مختلف سيليكون بر وزن تر اندام هوايي …………..39
4- 8-اثر كادميم و غلظت هاي مختلف سيليكون بر وزن تر ريشه‌……………………..40
4-9- اثر كادميم و غلظت ‌هاي مختلف سيليكون بر ميزان آنتوسیانین …………….41
4-10- اثر كادميم و غلظت ‌هاي مختلف سيليكون بر ميزان
پتانسل آنتی اکسیدانی برگ های گیاه……………………………………………………………….42
4-11-آزمایش خاک…………………………………………………………………………………………43
فصل پنجم: بحث
5-1-بررسی اثر کادمیم و غلظت های مختلف سیلیکون بر میزان
كلروفيل و كاروتنوئيد برگ ها………………………………………………………………………..45
5-2- بررسی اثر کادمیم و غلظت های مختلف سیلیکون بر میزان
پراكسيداسيون چربي در برگ ها وریشه…………………………………………………………46
5-3- بررسی اثر کادمیم و غلظت های مختلف سیلیکون بر میزان
پرولين برگ ها………………………………………………………………………………………………47
5-4- بررسی اثر کادمیم و غلظت های مختلف سیلیکون بر میزان
كادميم در ريشه و برگ ها……………………………………………………………………………..47
5-5- بررسی اثر کادمیم و غلظت های مختلف سیلیکون بر میزان
وزن تر اندام هوايي و ريشه…………………………………………………………………………..48
5-6- بررسی اثر کادمیم و غلظت های مختلف سیلیکون بر میزان
آنتوسیانین گیاه……………………………………………………………………………………..49
5-7- بررسی اثر کادمیم و غلظت های مختلف سیلیکون بر میزان
پتانسیل آنتی اکسیدانی گیاه…………………………………………………………………………………49
نتيجه گيري……………………………………………………………………………………………51
پیشنهادات پژوهشی آینده……………………………………………………………………………………52
فهرست منابع ………………………………………………………………………………………………………..53
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل 4-1- مقادير كلروفيل تحت تيمار كادميم و غلظت های
مختلف سيليكون………………………………………………………………………………….34
شکل 4-2- مقادير کاروتنوئید تحت تيمار كادميم و غلظت های
مختلف سيليكون ………………………………………………………………………………….35
شکل 4-3-مقادير پراكسيداسيون چربي برگ ها تحت تيمار كادميم
و غلظت های مختلف سيليكون ……………………………………………………………..36
شکل 4-4-مقادير پراكسيداسيون چربي ریشه تحت تيمار كادميم
و غلظت های مختلف سيليكون……………………………………………………………….37
شکل 4-5-مقادير پرولين تحت تيمار كادميم و غلظت‌های مختلف
سيليكون………………………………………………………………………………………………38
شکل 4-6-مقدار غلظت كادميم در اندام زيرزميني و هوایی تحت
تيمار كادميم و غلظت های مختلف سیلیکون…………………………………………….39
شکل 4-7-مقادير وزن تر اندام هوايي تحت تيمار كادميم و
غلظت‌های مختلف سيليكون………………………………………………………………….40
شکل 4-8-مقادير وزن تر ریشه تحت تيمار كادميم و غلظت‌های
مختلف سيليكون ……………………………………………………………………………………..41
شکل 4-9 – مقادير آنتوسیانین تحت تيمار كادميم و غلظت‌های مختلف
سيليكون…………………………………………………………………………………………………42
شکل 4-10 – مقادير پتانسیل آنتی اکسیدانی تحت تيمار كادميم و غلظت‌های
مختلف سيليكون …………………………………………………………………………………….43

فصل اول

1- مقدمه

1-1- فلزات سنگين و سميت آنها
الگوی فعالیت های صنعتی امروزی به آلودگی های زیست محیطی،به ویژه آلودگی بافلزات سنگین منجرمی شود[Chehregani and malayeri, 2007] . آلودگي محيط زيست توسط فلزات سنگين با حفر معادن و فعاليت‌هاي صنعتي در اواخر قرن نوزده و اوايل قرن بيستم ميلادي آغاز شد. با گسترش روزافزون صنايع، افزايش آلودگي فلزات سنگين و مساله مقاومت موجودات زنده به اين سميت موضوعي است كه بطور وسيع در سي سال اخير مورد توجه قرار گرفته است
[Sanita di Toppi and Gabrielli, 1999; Clements et al., 2002].
اين آلودگي ها از منابع روبه افزايش فعاليت هاي انساني هم چون پساب هاي صنعتي، فاضلاب هاي شهري، فعاليت هاي كشتي‌سازي، باقيمانده سموم كشاورزي، زباله‌هاي شهري، عمليات حفر معدن و كودهاي شيميايي وارد آب هاي جاري و خاك ها شده و اثرات سمي خود را بر گياهان، جانوران و ميكروارگانيسم‌هاي خاك اعمال مي‌نمايند
Macfarlane and Burchett, 2001] [.
پنجاه و دو عنصر از نود عنصر موجود در طبيعت فلزات سنگين هستند. در ميان اين فلزات نقره (Ag)، آرسنيك (As)، جيوه (Hg)، كادميم (Cd)، سرب (pb) وآنتیموان (sb) هيچ عملكرد شناخته شده‌اي بعنوان عنصر غذايي در گياهان نداشته و كم و بيش داراي اثر سميت در گياهان هستند [Niess, 1999].
دانش ميان كنش گياهان و فلزات سنگين نه تنها براي حفظ محيط زيست داراي اهميت است بلكه براي كاهش خطرات ناشي از حضور فلزات سنگين در زنجيرة غذايي نيز مهم است. هرساله بیش ازیک سوم افراد کشورهای توسعه یافته به بیماری های ناشی ازمواد غذایی گرفتار می شوند و میزان مرگ ومیرناشی از بیماری های منتج از آلاینده های مواد غذایی، درکشورهای درحال توسعه، سالانه 2/2میلیون نفر گزارش شده است
[Sichul et al., 2007] .
فلزات سنگين از طريق تغذيه انسان از گياهان وارد بدن وي مي شود. سميت فلزات سنگين در بدن انسان شامل صدمه به سيستم عصبي، كبد، كليه‌ها، عروق قلب و بافت استخوان، سرطانزایی و جهش مي‌شود كه در اين ميان سميت كادميم به طور گسترده‌اي مورد تحقيق و بررسي قرار گرفته است. در مورد كادميم تخمين زده شده است كه چنان چه غلظت آن در كليه از 200 ميكروگرم در گرم تجاوز كند اثرات بحراني در بدن ايجاد خواهد شد
[Das et al., 1997].
انتقال كادميم در خون بوسيله گلبول هاي قرمز و پروتئين‌هاي با وزن مولكولي زياد هم چون آلبومين صورت مي‌گيرد. جذب كادميم بوسيله كاتيون هاي دو ظرفيتي و سه ظرفيتي مانند روی (Zn+2) ومنیزیم( Mg+2) كاهش مي‌يابد و در اثر كمبود آهن جذب آن افزايش مي‌يابد [Goyer, 1991].
1-2- كادميم و سميت آن در گياهان عالي
كادميم يك عنصر غيرضروري براي گياه است که مي تواند رشد و تكوين گياه را تحت تأثير قرار ‌دهد. اين ماده در طبيعت بصورت فلز آزاد نيست و اغلب به صورت يك ماده معدني در تركيب با عناصر ديگر همچون اكسيژن (Cadmium Oxide)، كلر (Cadmium Chloride) و گوگرد (Cadmium Sulfide) است [Norberg, 1974].
درگزارشی دیگر[Bingham, 1989] بیان شد که کادمیوم عمدتا به صورت یون فلزی آزاد در محلول خاک وجود دارد فرم قابل جذب کادمیوم توسط گیاه کاملا مشخص نشده است ولی به نظر می رسد که ریشه عمدتا یون فلزی آزادCd+2 را از محلول خاک جذب می کند[Alloway, 1990] . عوامل متعددی درجذب کادمیوم توسط گیاه تاثیردارند، که از آن جمله می توان به غلظت کادمیوم خاک و میزان دردسترس بودن آن، تغییر شکل درحضورموادآلی دیگر، ترشحات ريشه، وجود مايكوريزا PH , خاک ، مواد آلي موجود در خاك، ظرفيت تبادل كاتيوني خاك ،پتانسیل احیاکنندگی، دما وغلظت فلزات دیگراشاره نمود. خاكي كه داراي غلظت كادميم 32/0 الي 1 ميلي مولار در محلول خاك باشد به عنوان يك خاك آلوده متوسط تا بسيار سمي شناخته مي‌شود. [Wagner, 1993]
اين ماده از طريق استخراج معادن فلزي، فاضلاب هاي خانگي و صنعتي، سوزاندن ذغال سنگ، زباله‌هاي خانگي، كارخانه‌هاي سيمان، دود اگزوزها، ساييدگي لاستيك هاي چرخ اتومبيل و نشت روغن هاي صنعتي در خاك هاي حاشيه جاده‌ها و ايستگاه‌هاي توليد برق وارد اكوسيستم مي‌شود [Sanita Toppi and Gabrielli, 1999].
كادميم بعنوان يك آلوده كننده بسيار قوي شناخته شده است كه اين مسأله به دليل سميت شديد آن در غلظت كم و حلاليت بالاي آن در آب است. كادميم جذب عناصر غذايي توسط گياه را تغيير مي‌دهد. اين تغيير مي‌تواند از طريق رقابت با عناصر پتاسيم (K)، منيزيم (Mg)، كلسيم (Ca)، منگنز (Mn)، مس (Cu)، روي (Zn) و نيكل (Ni) باشد. تأثير كادميم بر جذب عناصر ذکر شده يا به دليل ورود كادميم از طريق ناقلين غشايي اين عناصر باشد يا به علت تأثير منفي كادميم بر جمعيت ميكروارگانيسم هاي خاك و تغيير در تحرک عناصر خاك مي‌باشد [Moreno et al., 1999].
كادميم داراي اثرات منفي بر متابوليسم گياه هم چون كاهش جذب عناصر غذايي، ممانعت از فتوسنتز از راه تأثير بر متابوليسم كلروفيل و ساختار كلروپلاست ها، فعاليت فتوسيستم II و آنزيم هاي متابوليسم كربن فتوسنتزي و تغيير در متابوليسم نيتروژن مي‌باشد. این عنصر باعث تغيير در ساختمان چربي‌ها و عملكرد غشاها شده و فعاليت آنزيمي وابسته به غشاها مثل
H +ATPase را تحت تأثير قرار مي‌دهد ونیز موجب بسته شدن روزنه‌ها و كاهش مقدار آب گياه در طولاني مدت مي‌شود. كادميم موجب رشد كمتر و زيست توده كمتر گیاه مي‌شود. صدمه به هسته و تغيير در سنتز RNA از اثرات سوء سميت كادميم است
Liang, 2005; Karantev et al., 2006] [.
سميت كادميم موجب تنش اكسيداتيو مي‌شود كه اين مسأله هم به دليل توليد راديكال هاي آزاد اكسيژن است و هم به دليل كاهش عملكرد سيستم آنتي اكسيدانت آنزيمي و غيرآنزيمي در گياه مي‌باشد
[Somashekariaiah et al., 1992; Gallego et al., 1996; Sandalio et al., 2001]
در سطح مولكولي كادميم با تشكيل باندهاي تيول فلزي و دگرگوني باندهاي سولفيدريل باعث تغيير در ساختمان ثانويه پروتئينها و تغيير در وضعيت اكسيداسيون و احياء سلول مي‌شود. همچنين با دخالت در فرايند انتقال الكترون در كلروپلاست و ميتوكندري موجب افزايش توليد راديكال هاي آزاد و صدمه به پروتئين‌ها، ليپيدها و بيومولكول هاي ديگر مي‌شود [Prasad et al., 2001].
گياهان با شبكه درهمي از مكانيسم هاي فيزيولوژيكي و مولكولي به سميت كادميم پاسخ مي‌دهند كه شامل نگهداري و تجمع فلزات در ديواره سلولي و ترشحات ريشه مي‌باشد. كلات شدن درون سلولي فلزات با اسيدهاي آلي، آمينواسيدها، فريتين‌ها، فيتوكلاتين ها، متالوتيونين ها و انتقال آنها به درون واكوئل از ديگر موارد است. القاي سنتز آنتي‌ اكسيدانت هاي آنزيمي و غير آنزيمي نيز جزء پاسخ هاي دفاعي بيوشيميايي محسوب مي‌شود
[Sanita Toppi and Gabrielli, 1999; Hall, 2002; Cho et al., 2003].
فيتوكلاتين‌ها و متالوتيونين‌ها شناخته شده‌ترين مولكول هاي پروتئيني متصل شونده به فلزات هستند كه غني از سيستئين مي‌باشند. متالوتيونين‌ها توسط ژن بیان میشوند و فيتوكلاتين‌ها بصورت آنزيمي سنتز مي‌شوند [Cobbet and Goldsbrough, 2002] .
امروزه تكنيك هاي بسياري براي رويارويي با تنش فلزات سنگين به كار مي‌رود. براي مثال مي توان استفاده از گياهان متحمل به فلزات سنگين براي پاكسازي محيط (phytoremediation)، استفاده از قارچ مايكوريزا و استفاده از كمپوست را نام برد. تغيير در عناصر غذايي خاك هم چون افزودن سيليكون به عناصر غذايي خاك و هم چنين تيمار كردن بذرها قبل از كاشت و يا حتي تيمار گياه كامل با ساليسيليك اسيد، متيل جالسمونات، اكسيد نيتروژن و پراكسيد هيدروژن از روش هايي است كه در سال هاي اخير به منظور كاهش تنش كادميم در گياهان بسيار مورد توجه قرار گرفته است
[Schutzendubel and Polle, 2002; Liang, 2005; Karantev, 2006; Keramat, 2009; Popova et al., 2009] .
1-3- سيليكون و نقش آن در تنش فلزات سنگين
سيليكون (Silicon) (31درصد) بعد از اکسیژن (49درصد) دومين عنصر فراوان در پوسته زمين است كه غلظت آن 1/0 تا 6/0 ميلي مولار در محلول خاك مي‌باشد. سيليكون در خاك به صورت اكسيدهاي سيليكون يا سيليكات ها وجود دارد. گياهان سيليكون را بصورت سيليسيك اسيد(Si(OH)4 )جذب مي‌كنند [Epstein, 1994].
تجمع سيليكون در گياهان بسته به جنس گياه از 1% تا 10% وزن خشك گياه متفاوت است. رسوب سيليكون در داخل و خارج سلول هاي گياهي به صورت (SiO2.nH2O) است. بيشتر گياهان Si را از راه انتشار و جريان توده‌اي جذب مي‌كنند، اگرچه گياهان تجمع دهنده Si مانند گياهان خانواده گندميان Poaceae و دم اسبيان Equicetaceae قادرند Si را بصورت فعال نيز جذب نمايند. گياهان زيادي به خصوص دولپه‌اي‌ها قادر به تجمع زياد Si در خود نيستند كه اين مسأله مربوط به تراكم متفاوت در ناقلين Si در ريشه گياهان است
[Ma, 2004; Curie and Perry, 2007].
اگرچه Si جزء عناصر ضروري محسوب نمي‌شود اما اثرات مفيد آن بر رشد، تكوين، باروري و افزایش فعالیت آنزیم های ضداکسنده وکاهش میزان 1ROS درسلول های گیاهی و مقاومت به تنش هاي زنده و غيرزنده در جنس هاي مختلف گياهي مشاهده شده است
[Epstein, 1994; Ma, 2004].
سيليكون مي‌تواند به صورت يك لايه در زير اپيدرم برگ ها و يا به صورت اجسام سيليكوني در اپيدرم برگ ها و ساقه، در غلاف برگ ها، در بافت آوندي در دايره محيطيه و آندودرم رسوب كند وگیاه را در برابر از دست رفتن آب به وسیله تعرق کوتیکولی و نیز دربرابرآلودگی های قارچی محافظت می کند. سیلیکون هم چنین دردیواره های سلول های آوند چوبی قرارگرفته واز فرو ریختن آوندها درشرایط تعرق زیاد جلوگیری می کند [Marschner, 1995] .
اين رسوب هاي سيليكوني گياه را در مقابل استرس هاي زنده و غيرزنده محافظت مي‌كند [Hodson , 2005].
سيليكون موجب افزايش تحمل گياه به تنش هاي غيرزنده مثل تنش فلزات سنگين، شوري، خشكي، گرما، UV، عدم تعادل عناصر غذايي مي‌شود
.[Epstein, 1999; Ma, 2004; Richmond and Sussman, 2003]
مهمترين مكانيسم عمل سيليكون در كاهش استرس فلزات سنگين، اتصال باندهاي سيليكون- فلز سنگين در مناطق رسوب سيليكون مثل ديواره سلول هاي ريشه، برگ و ساقه است [Cunha et al., 2008].
1-4- روش‌هاي اعمال تنش‌ كادميم در آزمايشگاه
براي اعمال تنش كادميم از نمكهاي كادميم مثل كلريد كادميم CdCl2 يا نيترات كادميم CdN2O6 استفاده مي‌شود. محيط رشد گياه مي‌تواند:
الف- محيط رشد هيدروپونيك
ب- محيط رشد پرليت(perlit) ، ماسه يا مخلوط پرليت و ماسه
ج- خاك اسيدي

مراحل گياه براي اعمال تنش عبارتند از:
الف- القا تنش در مرحله جوانه زني بذر
ب- القا تنش در مرحله گياهچه
ج- القا تنش در مرحله بلوغ گياه
1-5- گوجه فرنگی

شاخهMagnoliophytaردهMagnoliopsidaراستهSolanalesتیرهSolanaceaeجنسLycopersicomگونهL.esculentum
1-5-1- مشخصات گیاه شناسی وشرایط رشد
گوجه فرنگي گیاهی متعلق به خانواده بادمجانيان يا سيب زميني(Solanaceae) و از جنس گوجه فرنگي (Lycopersicum esculentum) و گونه گوجه فرنگي اهلي (Lycopersicum sp) مي باشد. گوجه فرنگى به طور ذاتى گياهى علفى و چندساله است كه در تمام نقاط جهان اغلب به صورت يكساله كشت مى شود. این گیاه يكي از محصولات ارزشمند سبزي و صيفي در خاورميانه به شمار مي آيد كه پس از سيب زميني از نظر اقتصادي در مقام دوم جهان قرار دارد. خاستگاه اصلي گوجه فرنگي آمريكاي مركزي و جنوبي و به احتمال زياد سواحل غربي آمريكاي جنوبي است. ريشه گیاه گوجه فرنگی عميق و گاهي به طول يک متر مي رسد. ساقه جوان این گیاه علفي ، گرد ، صاف ، شکننده و کرکدار بوده که در اثر مسن شدن گوشه دار و سخت مي گردد ، برگ ها متناوب و مرکب مي باشد. رنگ برگ ها سبز روشن و پشت آن ها معمولا کرکدار است . گل ها دارای 5 گلبرگ زرد رنگ به هم پِیوسته دارد که در انتها از هم جدا هستند . گلبرگ ها برگشته ، پهن و نيزه اي شکل مي باشند . کاسه گل سبز رنگ داراي 5 کاسبرگ بلند و کشيده يا نيزه اي شکل است. پرچم ها 5 عدد با بساک هاي بزرگ که در روي ميله کوتاهي قرار مي گيرد.
ميوه گوجه فرنگي سته و از 2 تا چند حفره تشکيل شده است. ميوه ها گوشتي و داراي تعداد زيادي تخم هاي قلبي شکل است. بذر گوجه فرنگي کوچک، سبک، پهن و سفید رنگ است.
براي تهيه نشا گوجه فرنگي حرارت يکنواختي بين 18 تا 20 درجه سانتيگراد لازم است. و از اين مرجله به بعد حرارت بين 16 تا 18 درجه سانتيگراد در روز و 12 تا 14 درجه سانتيگراد در شب است. هرچه درجه حرارت پایین تر باشد طول مدت جوانه زنی بیشتر است. این گیاه نياز زیادی به آب دارد. کنترل مقدار و زمان آبياري در برقراري تعادل بين رشد رويشي و زايشي گياه و در نتيجه ميزان باروري و کيفيت محصول گوجه فرنگي موثر خواهد بود. گوجه فرنگي احتياج فراواني به نور دارد . کمبود نور به خصوص در ماه هاي زمستان باعث کاهش رشد و نمو گياه شده ، تشکيل گل و رشد ميوه را مختل مي سازد. خاکي که براي اين منظور استفاده مي شود بايد پوک ، قوي و بافت آن شني يا شني لومي بوده و زهکشي در آن به خوبي انجام می گيرد ]تولایی، 1387. هاشمی و میدانی ،1376.راحمی، 1373[.
1-5-2-اهمیت اقتصادی وتغذیه ای
طبق آمار معاونت بهبود امور توليدات گياهي وزارت جهاد كشاورزي، سطح زير كشت گوجه فرنگي فضاي باز ايران در سال 1387در حدود000 147هكتار، ميزان برداشت300.000 ,5تن و ميانگين برداشت در هكتار 36 تن مي باشد. ايران پس از كشورهاي آمريكا، ايتاليا و چين رتبه سوم توليد گوجه فرنگي را به خود اختصاص داده است . این گیاه یکی از محصولات غذایی پرمصرف در سراسر جهان است ]تولایی،1387[ . نتايج حاصل ازمطالعات نشان داده است كه گوجه فرنگي و محصولات آن نقش حفاظتي مهمي را در برابر اشكال مختلف سرطان، به ويژه سرطان پروستات و بيماري هاي قلبي-عروقي ايفا مي كنند. ميوه گوجه فرنگي منبع مهمي ازآنتي اكسيدان ها ست كه انواع مهم آن شامل رنگدانه هاي كاروتنوئيدي به ويژه ليكوپن، آسكوربيك اسيد و ترکیبات فنولی است. [Jagadeesh et al., 2009]
1-5-3- اهداف پروژه:
-بررسی اثرکادمیوم بر رشد گیاهچه گوجه فرنگی
بررسی اثرسیلیکون درکاهش اثرات سوء کادمیوم-
-بررسی برخی خصوصیات فیزیولوژیکی (پرولین،کلروفیل، آنتی اکسیدان،…) گیاهچه گوجه فرنگی در شرایط شاهد و تنش
فصل دوم
2- مروری برپژوهش ها
2-1- جذب و انتقال كادميم و تأثير آن بر جذب و انتقال عناصر غذايي در گياه
جذب كادميم از طريق سيستم ريشه‌اي بستگي به فاكتورهاي خاك مثل pH، حضور مواد آلي، ظرفيت تبادل كاتيوني، دما و حضور فلزات ديگر دارد
[Greger and Landberg, 1999 ; Benavides et al.,2005].
اسيدي شدن ريزوسفر و ترشح كربوكسيلات‌ها توسط ريشه باعث افزايش تجمع فلزات مي‌شود [Clements et al., 2002].
Street و همكاران در سال 1977 اعلام كردند كه جذب كادميم در ذرت در خاك هاي اسيدي با افزايش مواد آلي كاهش مي‌يابد. همچنین Liang و همکاران درسال 2006 اعلام کردندکه کادمیوم درpH اسیدی تجمع می یابد و سیلیکون با بالا بردن pHازحرکت به سمت بالای کادمیوم جلوگیری می کند. حركت كادميم همانند ساير فلزات از محلول خاك به ديواره سلولي، بصورت غيرفعال، توسط پديده انتشار و جريان توده‌اي صورت مي‌گيرد. به دليل باردار بودن يون هاي فلزي، آن ها نمي‌توانند آزادانه از غشاء پلاسمايي عبور كنند و انتقالشان توسط ناقلين غشا صورت مي‌گيرد [Greger and Landberg, 1999].
كادميم از طريق ناقلين كاتيون‌هاي Ca+2، Mg+2، Fe+2، Mn+2، Cu+2، Zn+2 و Ni+2 از غشا عبور مي‌كند [Rivetta et al., 1997; Sanita Toppi and Gabrielli, 1999]. .
Cataldo و همكاران در سال 1983 نشان دادند كه روي (Zn) از جذب كادميم جلوگيري مي‌كند. آن ها پيشنهاد كردند كه ورود كادميم به سلول از طريق يك سيستم انتقال Zn مي‌باشد. در تحقيق ديگري روي گياه آرابيدوپسيس Arabidopsis halleri)) نشان داده شد كه جذب عناصر Zn و Cd همراه با هم مي‌باشد كه اين مسأله مي‌تواند به دليل داشتن ناقلين مشترك ‌باشد [Bert et al., 2003].
دریک تحقیق دیگر اعلام شد که سمیت کادمیوم محتوای منیزیم وآهن را افزایش داده ولی محتوای نیتروژن وپتاسیم را کاهش می دهد و درمحتوای کلسیم و فسفر تغییری ایجاد نمی کند. .[Lopez-Millan et al., 2009]
درسال 2010 Rodríguez-Celma و همکاران اعلام کردند که یک سیستم دفاع آهن درگوجه فرنگی وجود دارد و همراه باکادمیم آهن بیشتر جذب می شود. در گياه تربچه در مراحل اوليه جوانه زني جذب كادميم از طريق ناقلين كلسيم در غشا صورت مي‌گيرد .[Rivetta et al., 1997]
قاسمی و همکاران درسال 1389 اعلام کردند که کادمیم وروی اثر مثبت بر روی یکدیگر دارند و اثرات یکدیگر را تشدید می کنند ولی کادمیوم و پتاسیم برروی یکدیگر اثر منفی داشته و پتاسیم اثرات منفی کادمیم را کاهش می دهد.
كادميم به طور چشمگيري باعث كاهش جذب( Zn ) و (Mn) در ريشه و برگ گياه جو و گندم دوروم مي‌شود .[Jalil et al., 1994]
جذب و سميت كادميم به طور چشمگيري در اثر افزايش عناصر( Zn)، (Ca)، (Fe)، (Cu) و Mn)) كاهش مي‌يابد [Das et al., 1997; Arivand and Prasad, 2003] .
درگزارشی درگیاه گوجه فرنگی اثر Cu و Cd



قیمت: تومان

c (2764)

چکیده:
تعریف عمومی فرکانس تعداد تکرار یک کار تکراری در واحد زمان است. فرکانش در تکنولوژی های مختلف دارای مفاهیم مختلف می باشد. کاربرد فرکانس بیشتر درحوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات مطرح می شود. تغییرات فرکانس در امواج رادیویی باعث تنوع کاربری ان در تکنولوژی های مختلف مانند بلوتوث و وایرلس و وای فای و … شده است. فرکانس در رم ها روی سرعت انتقال داده ها و پهنای باند تاثیر دارد. در نتیجه هرقدر فرکانس بالاتر باشد سرعت خواندن و نوشتن اطلاعات روی رم و سرعت کپی انها بیشتر است. فرکانس پردازنده تقریبا تعداد محاسبات توسط پردازنده در هر ثانیه اجراست. هرچقد فرکانس پردازنده بیشتر باشد قدرت پردازش ان بیشتر است.کاربرد فرکانس در شبکه های بیسیم و وایرلس دارای استاندارد تعریف شده می باشد.
مقدمه
طیف فرکانس یکی از منابع خدادی محدود است به دلیل کاربرد در برقراری ارتباطات رادیویی دارای ارزش اجتماعی ، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی بوده و تنها منبعی است که بکار گرفته می شود ولی مصرف نمی شود.
امروزه با رشد روز افزون سامانه ها ساکنان این کره خاکی به گونه ای به یکدیگر نزدیک شده اند که در عرض کسری از ثانیه دور دست ترین نقاط ان در معرض دیدگان جهانی قرار می گیرد.
امروزه استفاده از امواج رادیویی در انواع شبکه های مخابراتی عمومی و اختصاصی اجتناب ناپذیر بوده و حتی استفاده از انرژی این امواج در امور صنعتی ،پزشکی و خانگی امری عادی است.
فصل اول
تعریف فرکانس و مفاهیم آن
تعریف عمومی فرکانس
فرکانس یک تعریف عمومی(General) دارد که عبارت است از تعداد چرخه در ثانیه . در کل تعریف عمومی فرکانس تعداد تکرار یک کار تکراری در واحد زمان است.(که معمولاً واحد زمان را ثانیه می گیرند) به طور مثال اگر شما بتوانید در یک ثانیه 10 بار دست هایتان را به هم بزنید‏‏‏‏ًًٌُ، فرکانس شما در این مبحث 10 هرتز می شود پس هرگاه خواستید فرکانس را در یک مبحث خاص تعریف کنید، باید ببینید چه کاری در یک ثانیه تکرار می شود.
یک روش دیگر برای محاسبه فرکانس، اندازه گیری زمان بین دو رخداد متوالی حادثه ایی است(دوره تناوب) و سپس محاسبه فرکانس به صورت عددی متقابل این زمان.
برخی کلمات به ویژه در مباحث کامپیوتری هستند که در مباحث مختلف معنای متفاوتی دارند. فرکانس نیز از آن دسته است.
امواج رادیویی
در اطراف هر سیم حامل جریان، میدان مغناطیسی و میدان الکتریکی عمود بهم ایجاد می شود و از ترکیب انها متغییر با زمان یک میدان تشعشی حاصل می شود که همان انرژی امواج رادیویی منتشر می شود.
الف-امواج اسمانی
امواجی هستند که در اسمان منتشر می شوند و از لایه جو عبور میکنند و انتشار میابند برد این امواج بخاطر زاویه شکست آن از لایه اتمسفر زیاد می باشد(نیمکره زمین)
ب- امواج زمینی
امواجی هستند که در سطح زمین منتشر می شوند مانند موج FM که توسط آنتن های مخصوص در سطح زمین منتشر می شوند.
ج-امواج فضایی
این امواج در فضای آسمان منتشر می شوند و آنتنهای آن بصورت عمود بر زمین هستند و دید به دید می باشند این امواج اگر بطرف جو منتشر شوند از جو عبور می کنند ای امواج در ارتباطات بی سیم VHF و UHF مانند ارتباطات پلیس و امداد و اورژانس کاربرد دارد.
مدلاسیون
عمل سوار کردن موج صوتی بر روی موج رادیویی(الکترومغناطیسی)را مدلاسیون می گویند.
بعبارت دیگر مدلاسیون سوار کردن پیام، روی سیگنالی با فرکانس بالاتر است.
تعریف فرکانس رادیویی
به تعداد رفت و برگشت موج در یک ثانیه فرکانس رادیویی گفته می شود فرکانس رادیویی یکی از منابع خدادادی محدود است که به دلیل کاربرد در برقراری ارتباطات رادیویی،دارای ارزش اجتماعی ،فرهنگی،سیاسی و اقتصادی بوده و تنها منبعی است که به کار گرفته می شود ولی مصرف نمی شود ولی چنانکه تکه باندی در یک منطقه جغرافیایی برای ارائه یک سرویس رادیویی مشخص استفاده شود ،توسط دیگر سرویس های رادیویی قابل استفاده نخواهد بود فرکانس رادیویی یکی از منابع خدادادی محدود است که به دلیل کاربرد در برقراری ارتباطات رادیویی، دارای ارزش اجتماعی،فرهنگی، سیاسی و اقتصادی بوده و تنها منبعی است که به کار گرفته می شودولی مصرف نمی شود. توسط دیگر سرویس های رادیویی قابل استفاده نخواهد بود.
از موارد کاربرد فرکانس رادیویی
پخش همگانی (رادیو-تلویریون)
دفاع ملی (ارتباطات نظامی-جنگ الکترونیک)
ارتباطات ماهواره ایی(کنترل ماهواره ها-تلفن ماهواره ایی)
ارتباطات هوانوردی و دریایی
ایمنی عمومی(اورژانس-پلیس و نجات و …)
امروزه در عصر پیشرفت تکنولوژی، کاربرد و استفاده از طیف های فرکانسی و امواج رادیویی در حال گسترش روز افرزون است. مهم ترین مزیت این فناوری کاهش حجم اتصالات و وسابل رابط همچون سیم ها و کابل ها هستند که در نتیجه موجب کاهش چشم گیر هزینه ها می گردند. به طوری که روابط بدون سیم جایگزین مطمئن آنها می شوند.
فرکانس در مخابرات
در اصطلاحات و محاورات مربوط به مخابرات، واژه فرکانس کاربرد بسیالر فراونی دارد.امواج تلفن همراه،رادیو،بی سیم، تلویزیون و …، همگی امواج مخابراتی هستند، اما فرکانس موج حامل آنها با هم تفائت زیادی دارد. بنابر این ،هر کدام گیرنده خاص خود را دارند که فقط فرکانس های محدوده خود را دریافت کرده و فراتر از محدوده تعریف شده را فیلتر می کنند.
اتحادیه بین المللی مخابرات(ITU)
همان گونه که اشاره شد، امواج رادیویی برای کاربرد های گوناگون، دارای فرکانس های متفائتی هستند. بنابر این و باتوجه به گستره جهانی مخابرات و ارتباطات رادیویی ، یک مرجع جهانی باید وظیفه تنظیم و مدیریت وضعیت فرکانس های امواج را بر عهده داشته باشد تا از تداخل و اخلال جلوگیری به عمل آید. امروزه، بخش مخابرات رادیویی اتحادیه بین المللی مخابرات راه دور یا آی تی یو که یک نهاد زیر نظر سازمان ملل متحد است، این،وظیفه جهانی را بر عهده دارد. در کشور ایران نیز سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی که وابسته به وزارت مخابرات و فناوری ارتباطات است، نظارت و ساماندهی فضای فرکانسی را بر عهده دارد و نماینده ایران در سازمان آی تی یو محسوب می شود.
فصل دوم
تکنولوژیهایی مبتنی بر امواج رادیویی و فرکانس
در فناوری اطلاعات و ارتباطات(ICT)

پیشرفت علوم و گستره فرکانس رادیویی و نیاز بشر به فناوری جدید باعث به وجود امدن تکنولوژیهای در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات شده است در این فصل به معرفی برخی از این فناوریها می پردازیم و
بلوتوث
بلوتوث چیست و از کجا امد؟
کلمه بلوتوث ریشه دانمارکی دارد و از نام پادشاه دانمارک در سال‌های 19940 تا 19986 گرفته شده است. نام پادشاه دانمارک در آن زمان Harald Blaatand بود. كلمه Blaatand پس از انتقال به زبان انگلیسی به شكل Bluetooth تلفظ شد. در زمان حکومت Harald Blaatand دانمارك و نروژ در جنگ های مذهبی با هم مشكل داشتند و این پادشاه توانست این دو کشور را با یکدیگر متحد کند و از آن پس شهرت زیادی كسب كرد.
در واقع تكنولوژی Bluetooth هم بر پایه اتحاد یكپارچه سیستم های كامپیوتر كه نماد انحاد ایجاد شده بین دوکشور است.
ایده اصلی ایجاد سیستم ارتباطی یکپارچه بین وسایل الکترونیکی با یک استاندارد کلی در سال ۱۹۹۴ توسط شركت موبایل Ericsson ارائه شد. جالب است بدانید ریاست این پروژه انقلابی را زنی ایرانی به نام ماریا خورسند بر عهده داشت. ماریا خورسند، یكی از مدیران مشهور صنعت IT جهان است.
ماریا خورسند در زمان مدیریت خود در شركت اریكسون سوئد، مدیریت این پروژه را به عهده گرفت و به او لقب مادر معنوی تكنولوژی بلوتوث داده شد.
پنج شرکت Ericsson ، Intel ، Nokia ، IBM و Toshiba توانستند گروهی را تشکیل دهند به نام Bluetooth (Special Interest Group) SIG با تشکیل این گروه موفق به پایه‌گذاری استاندارد مورد نیاز بین وسایل الکترونیک شدند.
بلوتوث چگونه کار می کند؟
هر وسیله بلوتوث حاوی یک تراشه فرستنده/گیرنده مربعی 4 سانتیمتری است که در باند فرکانس رادیویی از 2.04 گیگاهرتز تا 2.48 گیگاهرتزعمل می کند که فرستنده فرکانس را Transmitter گویند.
این باند به 19 کانال فرکانسی تقسیم می شود که هر کدام پهنای باند یک مگاهرتزی دارند .
محدوده ارتباطى استاندارد در بلوتوث،10 سانتى متر تا ده متر است که با افزایش قدرت مخابره تا صد متر نیز قابل افزایش است .
بلوتوث پهنای باند یک مگابایت در ثانیه را دارد ، که سرعتی نزدیک به 723 کیلوبیت در ثانیه است.این سرعت خیلی بالا نیست، اما برای انتقال داده ها بین وسایل دستی و دسترسی به اینترنت کاملاً کافی است.
دو دستگاه دارای بلوتوث در یک باند قرار می گیرند و با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند.
بلوتوث نوعی از ارتباطات امواج رادیویی ولی با برد کوتاه و از پروتکل خاصی برای ارسال اطلاعات خود استفاده می کند و به همین دلیل است که شرکت های معتبر سازنده دستگاه های ارتباطی و کامپیوتری علاقه زیادی دارند تا در این پروژه شرکت کنند.
دستگاه هایی که از بلوتوث استفاده می کنند از امواج رادیویی بهره می برند.
امواج رادیویی سیگنال هایی هستند که توسط فرستنده در هوا پخش می شود. امواج رادیویی قادر به انتقال صدا، تصویر و هر نوع Data هستند. تلفن های بی سیم، موبایل، ماهواره ها، کنترل تلویزیون و دزد گیر اتومبیل از این نوع هستند.
بلوتوث به عنوان پلی بین شبکه ها بکار می رود. در واقع اصلی ترین هدفی که بلوتوث دنبال می کند امکان برقراری ارتباط بین ابزارهای کاملا متفاوت است. مثلا ارتباط بین بلوتوث یک تلفن همراه و یک دستگاه PDA
مزایای بلوتوث
جایگزینی با شبکه بلوتوث در ابزارهای کوچک کامپیوتری مانند موس.
آسان بودن اشتراک فایل بین دستگاههای متفاوت مثلا یک PDA و یک کامپیوتر کیفی.
هماهنگی دستگاههای مجهز به تکنولوژی بلوتوث بدون دخالت کاربر و امکان ارتباط دستگاههای ساخت کارخانجات مختلف با هم.
اتصال به اینترنت برای بسیاری از دستگاهها، مثلاً یک گوشی تلفن همراه میتواند به عنوان یک مودم برای یک کامپیوتر کیفی به کار رود.
قیمت ارزان آن و امکان عبور آن از بسیاری از موانع بر خلاف مادون قرمز که باید به صورت مستقیم حرکت کنند. به عنوان مثال در کنترل تلویزیون.
ارتباط در بلوتوث
ارتباط همزمان یا Synchronous نرخ انتقال اطلاعات در 423 کیلو بایت در ثانیه خواهد بود. در این نوع ارتباط دستگاه فرستنده و گیرنده به طور همزمان قادر به دریافت و ارسال اطلاعات هستند.
در نوع دیگر ارتباط که ارتباط غیر همزمان یا Asynchronous نام دارد.نرخ انتقال 721 کیلو بایت در ثانیه خواهد بود. البته با وجود سرعت بیشتر این ارتباط نسبت به ارتباط همزمان ، قابلیت ارسال و دریافت در یک زمان را ندارد.
در این سیستم برای جلوگیری از تداخل دستگاه ها با هم از تکنیکی به نام spread apectrum Frequency استفاده می کند و این تکنیک به دستگاه ها اجازه می دهد که در یک محدوده فرکانسی مشخص شده به صورت خودکار تغییر فرکانس داشته باشند.
در این تکنولوژی یابنده کانال ازاد بیش از 1500 بار در ثانیه کانال های ارتباطی را چک می کند تا از کانال های اشغال شده باخبرباشد و در صورت ایجاد یک ارتباط جدید یک کانال ازاد را به ان ارتباط اختصاص دهد.
این تکنولوژی که شبکه محلی شخصی نیز نامیده می شود، از یک بازه کوتاه امواج رادیویی برای ارتباط داخلی بین یک شبکه کوچک بی سیم استفاده می کند.
بلوتوث همچنین می تواند به عنوان پلی بین شبکه های موجود بکار رود.در واقع اصلی ترین هدفی که بلوتوث دنبال می کند امکان برقراری ارتباط بین ابزارهای کاملاً متفاوت است.
بلوتوث یک شبکه تک کاره است یعنی از هیچ نقطه دسترسی برای ارتباط بین نودها استفاده نمی شود و تمام نودها مشترک هستند. با این حال همواره یک رابطه مستر-اسلیو بین نودها وجود دارد. این نوع ارتباط بین نودها یک پیکونت را شکل می دهد. حداکثر میزان فاصله بین دستگاه ها بستگی به کلاس شبکه بر پا شده دارد. که کلاس نیز به نوبه خود بستگی به میزان توان دستگاه ها دارد.دارای ارتباط نقطه به نقطه، نقطه به چند نقطه، همزمان و غیر همزمان می باشد. دارای امنیت بالا و سطح های امنیتی متنوع،خطرات امنیتی و راه های مقابله با خطرات به صورت بسیار کارامد.
تکنولوژی RFID
RAFID تکنولوژی ذخیره سازی خودکار داده است که می تواند برای شناسایی الکترونیکی، دریایی، ردیابی و ذخیره سازی اطلاعات مورد گروههای تولیدی محصول به کار می رود.
تکنولوژی RAFId شامل سه جزء اصلی است: تگ های RAFID، خواننده RAFID و سیتم جمع اوری و مدیریت داده.
تگ های RAFID چیپ های برنامه ریزی شده ی کوچکی هستند که اطلاعات مربوط به کالا را در بر دارند. تگ ها میتوانند درون یا روی محصولات یا مواد بسته بندی شده قرار داده شوند.
خواننده های RAFID سیستم های پرس و جو کننده هستند که سیگنال ها را به تگ می فرستند و پاسخ را دریافت می کنند. این پاسخ می تواند در خواننده ذخیره شود تا بعداً به سیستم جمع اوری داده منتقل شود.
تکنولوژی RFID جدید نیست. قدمت آن به جنگ جهانی دوم )در سیستم های IFF ( برمی گردد. در این تکنولوژی انتقال بسته های اطلاعات از طریق امواج رادیویی یا امواج الکترومغناطیسی صورت می گیرد،که در تکنولوژی ارتباطی و اطلاعاتی ، توأم با گسترش تولید و تجارت جهانی , رشد نمایی داشته است و باعث شده است که تکنولوژی RFID برای مدیریت و ردیابی محموله های عظیم و فروش محصولات , مفید واقع شود. این تکنولوژی مانند تکنولوژی ,IT طی سه دهه گذشته قوی تر ، کوچک تر وارزان تر شده است.
از این تکنولوژی همچنین به عنوان ابزار شناسایی برای اهداف امنیتی و مدیریت زنجیره تأمین استفاده می شود.
معرفی تکنولوژی RAFID
اصولاً به هر سیستمی که قادر به خواندن و تشخیص اطلاعات افراد یا کالاها باشد سیستم شناسایی یا Identification system گفته می شود. بطور کلی شناسایی خودکار و نگهداری داده ها (ACID) روشی است که طی ان تجهیزات خواه سخت افزای یا نرم افزاری قادر به خواندن و تشخیص داده ها بدون کمک گرفتن از یک فرد هستند
بارکدها، کدهای دو بعدی، سیستم های انگشت نگاری ، سیستم شناسایی با استفاده از فرکانس رادیویی، سیستم شناسایی با استفاده از قرنیه چشم و صدا و … از جمله این راهکارها در این زمینه می باشند. به کمک تکنولوژی سیستمهای شناسایی خودکار میتوان اشیا را به طور خودکار شناسایی کرد و بدون نیاز به ورود اطلاعات کاربر،داده های موردنیاز زمانی و مکانی هر شیء را به دست اورد. یکی از جدید ترین مباحث مورد توجه دانشمندان جهت شناسایی افراد یا کالاها استفاده از سیستم شناسایی با استفاده از فرکانس رادیویی یا RAFID می باشد.
RAFID که مخفف سه واژه Radio Frequency Identification است؛امروزه توسط فروشگاه های زنجیره ای بزرگی چون “وال مارت” و “مک دونالد” و نیز سازمانهای مهمی چون “وزارت دفاع ایالت متحده آمریکا” استفاده شده و اتحان خود را به خوبی پس داده است. بطور کلی RFID یا سیستم شناسایی با استفاده از فرکانس رادیویی سامانه ی شناسایی بی سیمی است که قادر به تبادل داده ها بوسیله برقراری اطلاعات بین تگ که به یک کالا ، شئ یا .. متصل شده است و یک دستگاه خواننده (Reader) می باشد. اصولاً سامانه های RFID از سیگنالهای الکترونیکی و الکترو مغاطیسی برای خواندن و نوشتن داده ها بدون تماس بهره گیری می کنند. تگ ها وسیله شناسایی متصل شده به کالایی است که ما می خواهیم آن را رد یابی کنیم و دستگاههای خواننده( Readerها )وسایلی هستند که حضور برچسب ها را در محیط تشخیص داده و اطلاعات ذخیره شده در ان ها را بازیابی می کنند.
با توجه به اینکه این سیستم ها بر مبنای تغییرات امواج مغناطیسی و یا فرکانس های رادیویی کار می کنند، جهت تقویت سیگنال های موجود در محیط گاهی اوقات از آنتن )تقویت کننده سیگنال( نیز استفاده می شود.
سیستم شناسایی با امواج رادیویی که مختصراً RFID نامیده می شود ، جایگزین بسیار قابل اعتماد و کارآمد برای سیستم های بارکد که امروزه استفاده آن فراگیر است ، می باشد.
پایگاه داده RAFID
پایگاه داده یا دیگر سیستم های پشتیبانی پایانی ، اطلاعات مربوط به اشیایی که با تگ RFID برچسب خورده اند را در خود ذخیره می سازد . دسترسی به خواننده و پایگاه داده مربوط به آن برای دسترسی و درك اطلاعات روی تگ ضروری است . برای ترجمه چنین داده ای ، خواننده RFID باید قادر به ارتباط با یک پایگاه داده یا دیگر برنامه های کامپیوتری باشد ، که می توانند به صورت شبکه باشند.
یکی از پروتکل های موجود برای سازندگان محصول , از چیپ هایی با کد EPC 96 بیتی استفاده می کند که شامل چند فیلد برای شناسایی سازنده(مثل شرکت ABC)، محصول(مثلCola) اندازه ان یا بسته بندی ان(مثلا قوطی 24-pack cola) و یک شماره شناسایی منحصر به فرد است. سیستم “EPC global network” یک شبکه امن برای به اشتراك گذاری اطلاعات بدست آمده از کالاهای تگ دار موجود در زنجیره تأمین است. برای ترجمه فیلدهای EPC از (Object naming service ONS) استفاده می شود. ONS خواننده رابه سرور مناسب که داده تگ و اطلاعات مربوط به آن ، در آن ذخیره شده هدایت می کند.ONS عملکردی شبیه به جستجو گر اینترنت که یک URL را به یک وب سایت ترجمه می کند دارد. در رابطه با RFID , ONS تشخیص می دهد کدام سرور اطلاعات مربوط به کالاهای تگ دار را دارد و به کاربر RFID امکان ترجمه کد را می دهد. اطلاعات پایگاههای داده ممکن است بسیار متفاوت باشد. به عنوان مثال در سیستم ها ی پرداخت عوارض خودکار دربزرگراه ها ، پایگاه های داده شماره حساب ذخیره شده در تگ را به صورتحساب مناسب لینک می کنند.
میان افزار RFID
یکی دیگر از اجزای سیستم RFID ، میان افزار RFID است که شامل سخت افزار کامپیوتر و نرم افزار پردازش داده است که به سیستم مدیریت شناسایی یا کنترلی متصل است . پلتفرم میان افزار , سیستم عامل ، انبار داده و االگوریتم های پردازش را فراهم می سازد . الگوریتم های پردازش تگ ها را شناسایی و رد یابی می کند.
میان افزار می تواند توسط کارکنان شرکتی که قصد استفاده از RFID را دارد، مدیریت شود و یا به تأمین کننده خدمات IT وصل شود. مشاوران تجارت الکترونیک معتقدند که کاربرهای RFID باید دارای معماری “باز” باشد که ماجولار و پورتیبل است و از فرمت های رایج داده نیز استفاده می کند.
تفاوت تگ های پسیو و اکتیو RFID
همانطور که پیش تر ذکر شد , دو نوع تگ RFID وجوددارد ، تگ های اکتیو و پسیو که در این قسمت به شرح هر یک می پردازیم.
RFID اکتیو و پسیو اساساً تکنولوژیهای متفاوتی هستند . با وجود اینکه هر دو از انرژی فرکانس رادیویی برای برقراری ارتباط بین تگ و دستگاه خواننده استفاده می کنند، روش تغذیه تگ ها متفاوت است.
RFID اکتیو از یک منبع درونی (باطری) که در تگ تعبیه شده است استفاده می کند در حالیکه RFID پیسو باطری داخلی ندارد و برق مورد نیاز خود را از فرکانس های رادیویی دریافتی از آنتن دستگاه خواننده تأمین می کند. تگ اکتیو همیشه فعال و مدام در حال ارسال اطلاعات به دستگاه خواننده است. وظیفه یک تگ پیسو مختصر است معمولاً فقط یک شماره شناسایی دارد. شکل 1-4 این تفاوت را به خوبی نشان می دهد.
شکل 1-4
ممکن است این تفاوت ناچیز به نظر برسد , اما تأثیر آن در عملکرد سیستم چشمگیر است. در حال حاضر بیشتر کاربرد ها در فروشگاه ها , با تگ های پیسو طراحی شده اند . تگ های اکتیو بیشتر در عملیات دفاعی و نظامی استفاده می شوند. از این تگ ها همچنین در بزرگراه ها برای پرداخت خودکار مالیات استفاده می شود.
RFIDپسیو؛
1-انرژی دستگاه خواننده را منعکس می کند.
2-مقدار اندکی از سیگنال دستگاه خواننده را برای تولید پاسخ جذب می کند و موقتاً ذخیره می کند .
در هر دو حالت RFID پسیو نیاز به دریافت سیگنال های قوی از دستگاه خواننده دارد و شدت سیگنال برگشتی از تگ بسیار پایین است. اما RFID در اکتیو امکان دریافت سیگنالهای ضعیف نیز توسط تگ وجود دارد، زیرا دستگاه خواننده موظف به تامین برق تگ نیست و تگ می تواند سیگنال های قوی را به دستگاه خواننده برگشت دهد که از منبع برق داخلی آن نشأت می گیرند. علاوه بر آن تگ RFID اکتیو پیوسته تغذیه می شود چه در برد دستگاه خواننده باشد و چه نباشد.
فقدان باطری درونی در تگ های پسیو باعث می شود که این تگ ها کوچک باشند به طوریکه می توانند زیر پوست کار گذاشته شوند. جوزف کرال – یکی از مدیران Flanders – در روز 10ژانویه 2005 با کمک یک دکتر،چیپی را زیر پوست خود کار گذاشت. تنها اثر باقیمانده از آن یک نقطه کوچک قرمز رنگ است.
در سال 2004 کوچکترین این تگ ها ابعادی حدود 4/. * 4/. میلی متر با ضخامتی در حد یک صفحه کاغذ داشت ، که عملاً غیر قابل مشاهده اند. البته نوع دیگری از تگ نیز به نام Semi Active وجود دارد ,که دارای باتری است و زمانی که نیروی فعال کننده را از دستگاه خواننده میگیرد، باتری را به کار میاندازد و اطلاعات تراشه را ارسال می کند. در این تگ در مصرف باتری صرفه جویی می شود و عمر مفید باتری افزایش می یابد.
تگ های دیگری به نام تگ های دو طرفه Tags(twoway)نیز وجود دارد که علاوه بر استفاده از باطری داخلی , می توانند بدون کمک گرفتن از Reader ها , دیگر اقسام هم شکل خود را نیز شناسایی کرده و با آنها به گفتگو بپردازند. در ادامه به برخی از تفاوتهای RFID اکتیو و پسیو پرداخته می شود.
برد ارتباطی
در RFID پسیو برد ارتباطی به دو دلیل محدود است:
استفاده از فرکانس های مختلف وابسته به نوع کاربرد سیستم RFID و قوانین هر کشور می باشد.
پیشرفت های چند ساله اخیر در توسعه تکنولوژی و استاندارد شدن صنایع بر روی فرکانس های بالا (13.56 مگاهرتز) و فرکانس ماورا(915-868 مگا هرتز) تمرکز یافته است.
فرکانس های مختلف ویژگی های متفاوت از نظر دامنه کاربرد و تأثیر پذیری تگ ها در محیط را به دنبال خواهد داشت.
فرکانس های پایین
فرکانس های 125 کیلو هرتز و 148 کیلو هرتز
این نوع فرکانس ها در بیست ساله اخیر مورد استفاده قرار گرفته است. تگ های مورد استفاده در این فرکانس از کویل مس سخت وچیپ اپرام که در یک قلاف تعبیه شده ساخته شده اند. قیمت تگ ها بسته به میزان مورد سفارش بوده و محدوده عملکرد آنها از یک اینچ تا چند فوت می باشد. این محدوده فرکانسی با محیط فلزی خود را تطبیق می دهد.
فرکانس بالا (HF)
فرکانس (13.56 مگا هرتز) به منظور کاهش هزینه تگ ها و کاربرد در تیراژ بالا بوجود آمد. در این فرکانس نیازی نیست که تگ از مس سخت ساخته شود. کویل می تواند یک جوهر پرینت شده روی یک برگه کاغذ باشد که به آن یک اپرام اضافه می گردد.
در حال حاضر این فرکانس جهت اشیاء موجود در کتابخانه ها , رختشویی های اتوماتیک , خطوط انتقال تحویل کالا , مدیریت ضایعات , سیلندر های گاز مایع و پلاك اتومبیل استفاده می شود.
محدوده عملکرد آن تا یک متر می باشد. این فرکانس دارای مزیت جهانی بوده و قابل استفاده برای همه مناطق می باشد . فلزات بر آن تأثیر دارند و کارایی آن را پایین می آورد.
فرکانس ماورا(UHF)
فرکانس 868 مگا هرتز در اروپا و 915 مگاهرتز در آمریکا قابل استفاده است. کاربرد این فرکانس در ردیابی با برد بالا می باشد . مانند ردیابی پالت ها روی کامیون یا کارخانه , اخذ عوارض در بزرگراهها , ردیابی کامیون در جاده ها.
این فرکانس در قرن بیستم برتری خود را در کاربرد , نسبت به فرکانس های دیگر نشان داده است. با این فرکانس سیستم RFID با کارایی بالاتر وارد دنیای تکنولوژی مدرن گردید.
تگ ها در این سیستم فرکانسی از جنس کویل سخت نبوده و تولید آن ها نسبت به دیگر تگ ها ساده تر است.
از مزایای بالای این فرکانس شناسایی هزاران تگ به صورت همزمان می باشد. این توانایی به صنایع این فرصت را می دهد که کالای خود را از کارخانه تولیدی تا انبار محصول و پس از خروج از انبار و رسیدن به دست مشتری کنترل نماید. با استفاده از این سیستم هزاران دلار در هزینه های انبار داری با جلوگیری از ضایعات به دلیل نقش در مدیریت انبارها و کاهش نیروی انسانی و سرعت در کار , صرفه جویی خواهد شد.
این تگ ها ضد تصادم بوده و محدوده تا ده فوت برای یک دستگاه خواننده و بیست فوت برای دو دستگاه خواننده را می پوشاند. تنها عدم مزیت این فرکانس ناکارایی در محیط مایع است که محدوده کاری آن را از ده فوت کمتر می کند.
کاربرد های RFID
پیشرفت های اخیر در تکنولوژی به استفاده از RFID در کاربردهای مختلف سرعت بخشیده است.
کاربردهایی مانند: ردیابی در زنجیره تأمین ، مانیتور کردن خودکار موجودیت و کیفیت محصول ، کنترل امکانات زیر ساختی مهم و بهبود کاربردهای امنیتی ، RFID را به بازار کشانده است . با وجود اینکه کارایی و تواناییهای RFID بسیار بالاست، فریم های زمانی متفاوتی برای پذیرش RFID وجود دارد .
در بیشتر بخش ها ، برای کاربردهای موجودی و کشتی رانی ، تگ های RFID روی کانتینرها ، جعبه ها یا پالت ها کار گذاشته می شود . برخی از متخصصان RFID معتقدند که بر چسب گذاری به این شکل در 1 تا 11 سال آینده دیگر رایج نخواهد بود. این کاربردها را می توان به چند گروه تقسیم کرد که در آن ها عملیات اساسی مثل ردیابی محموله و موجودی ، احراز هویت ، شناسایی ، مانیتورینگ با حس گر ، سیستم های پرداخت و سیستم های اندازه گیری صورت می گیرد.
تکنولوژی NFC
گوشیهای موبایل هر سال، مجهز به فناوریهای تازهتری میشوند، زمانی افزودن دوربین به آنها، هیجانانگیز مینمود، هیجانی که این یکی دو ساله جای خود را به صفحات نمایش لمسی با وضوح بالا داده است .
NFC مخفف Near field communication است و منظور از ان فناوری است که ارتباط بی سیم با فرکانس بالا دو وسیله را که در فاصله کمی در حدود ۰۱ سانتیمتر هستند، ممکن می کند .
کارکردی که برای NFC در نظر گرفته می شود، بسیار فراتر از فناوری بلوتوث است.
با استفاده از NFC یک وسیله غالبا یک گوشی موبایل میتواند اطلاعات را از وسایل دیگر یا از برچسبهای مخصوص NFC در فاصله کوتاه دریافت کند…
در ادامه بحث، شش مورد از شیوههایی را که این فناوری نوین میتواند بر زندگی ما در آینده نزدیک تأثیر بگذارد، با هم مرور می کنیم.
1-پرداخت بدون تماس : از آنجا که NFC ماهیتا، تماسها را فقط در فاصلههای نزدیک چند سانتیمتری ممکن می کند، بنابراین شیوه خوبی برای داد و ستد ایمن محسوب می شود و با استفاده از آن میتواند کارتهای اعتباری ساخت که بدون تماس کار میکنند. مستر کارت و ویزا کارت، هر دو عضو، انجمن NFC هستند و هر دوی این شرکتهای در حال کار روی پروژهای هستند که با استفاده از آن گوشیهای موبایل مجهز به NFC را بتوان به عنوان ابزار پرداخت آنی مورد استفاده قرار داد .
2-حمل و نقل : در سال ۸۱۱۲ ، شرکتی در آلمان، موبایل ۸۱۱ نفر را در یک برنامه آزمایشی محهز به برچسبهای NFC کرد، وقتی این افراد سوار وسایل حمل و نقل عمومی میشدند، به صور خودکار ورود و خروج آنها ثبت میشد و آخر هر ماه، صورتحساب برای آنها میآمد. در سال 2010 ، این طرح در مورد3000 نفر دیگر انجام شد.
3-پزشکی NFC در پزشکی هم کاربردهای زیادی میتواند داشته باشد، برای مثال با استفاده از آن میتوان اطلاعاتی در مورد درمانهای دریافتشده توسط یک بیمار دریافت کرد یا متوجه شد که در یک بازه زمانی چه پزشکان و پرستارانی، بیمار را ویزیت کرده اند.
برنده جایزه پنج هزار یورویی سال پیش انجمن NFC ، برنامهای جالبی بود که با استفاده از آن میشد بیمارانی ساکن در مناطق محروم را پایش کرد، این برنامه هماکنون در پاکستان برای یک پژوهش در پنومونی )ذات الریه )، در حال انجام است. در این برنامه به هر کودك بیماردستبندی با برچسب RFID داده می شود. هر زمان که کودك وارد یک مرکز پزشکی شود، اطلاعات بالینی و آزمایشگاهی او دریافت و جمع اوری می شود و یه یک سرور ایمن، در همان لحظه ارسال می شود .
4- سادگی استفاده در زندگی روزمره : تصور کنید که یک بازی موبایل طراحی شود که برای انجام آن، گوشیهای دو دوست باید به هم نزدیک شوند و بچسبند ! تصور کنید که برای چاپ عکس گوشیتان یا استفاده از یک هدست بیسیم، نیازی به کشیدن دردسر نباشد و با NFC ارتباط گوشی با پرینتر و هدست، به سادگی ممکن شود.
به مثال جالب دیگری توجه کنید: تماس با گوشیهای همراه، برای بعضی از ناتوانهای ذهنی یا افراد سالخورده، چندان آسان نیست. حالا تصور کنید که آلبوم عکسی از دوستان و آشنایان داشته باشید و وقتی روی هر عکس انگشت میگذارید، موبایلتان اطلاعات را از برچسب NFC ، هر عکس بگیرد و تماس را برقرار کند. چنین کار عجیب و غریبی در طی یک پروژه در سال 2009 انجام شد و برنده جایزه دوم انجمن NFC شد !
5- اشیای هوشمند: در یکی از شهرهای فنلاند، کار جالبی با NFC انجام دادند، آنها ۰۰۱۱ برچسب ویژه را در هر جایی که تصورش کنید، از اتوبوسها گرفته تا سالنهای تئاتر قرار دادند. این طوری برای مثال، کسانی که بلیط برای حضور در تئاتر رزرو کرده بودند، میتوانستند از موبایلشان به عنوان بلیط استفاده کنند و وقتی در سال انتظار بودند و حوصلهشان سر میرفت، میتوانستند با گوشیشان اطلاعات ذخیره شده در پوسترهای تبلیغ تئاتر را بخوانند و متوجه جزئیاتی در مورد تئاتری که خواهند دید، بشوند !
6-شبکه های اجتماعی: : به احتمال زیاد در مورد شبکه های اجتماعی مبتنی بر موقعیت، چیزهایی میدانید، در این شبکه ها
هر شخص مرتبا موقعیت خود را اعلام می کند یا اصطلاحا checked in انجام میدهد. دوستان او در شبکه اجتماعی میتوانند
ببینند که او کجاست و اگر تمایل داشته باشند، او را ببیننند.
از NFC ، می توان به این منظور هم استفاده کرد. کافی است، مناطق مختلف یک شهر را مجهز به برچسبهای NFC کرد.
البته با برآمدن Foursquare این ایده به صورت دیگری مطرح شد و رونق یافت، اما هنوز هم از NFC میتوان برای این کار استفاده کرد. برای مثال سال پیش یک شرکت آلمانی، نمونه اولیهای طرحی را ارائه کرد که در آن همه حاضران در یک محل میتوانند اطلاعات پروفایل خود را با هم رد و بدل کنند و بر حسب میزان تشابه علایق و عادات با هم طرح دوستی بریزند .
GPS
دقیق ترین سیستم راه یابی كه تاكنون اختراع شده است
سیستم موقعیت یابی جهانی یا GPS می تواند موقعیت دقیق شما را در زمین و در هر زمانی و در هر موقعیت آب و هوایی نشان دهد. این سیستم از یک مجموعه 24 تایی ماهواره ای )حدود 6 قطعه زاپاس( تشکیل شده که 11 هزار میل دریایی بالای سطح زمین می چرخند و به طور مداوم سیگنال هایی به ایستگاههای زمینی می فرستند که عملکرد GPS را کنترل می کنند. سیگنال های ماهواره ای GPS همچنین توسط دریافت کننده های GPS مشخص می شود، که موقعیت مکانی خود شان را در هر جای زمین با کمتر از یک متر و تعیین فواصل از حداقل 3 ماهواره GPS محاسبه می کنند. هیچ سیستم راهیابی دیگر تاکنون آنقدر جهانی یا صحیح نبوده است. از اولین پرتاب در سال 1918 ، پیشرفت سیستم راهیابی جهانی به دهه 1961 برمی گردد یعنی زمانی که سازمان همکاری هوا و فضا بخش اصلی در مفهوم و پیشرفت GPS بود، تکنولوژی ای که به طور بارز قابلیت های نیروی نظامی مان را افزایش داد و هم چنان به دنبال کشف کاربردهای جدید در زندگی روزمره است. کمک کردیم تا GPS به عنوان یکی از مهیج ترین و انقلاب آورترین تکنولوژی های تاریخ معرفی شود و در گسترش و عملکرد آینده هم شرکت داشته باشد.
اجزای GPS
GPS سه بخش دارد: بخش فضایی، بخش کاربر و بخش کنترل.
بخش فضا از یک مجموعه 24 ماهواره تشکیل می شود )و حدود 6 قطعه اضافه که هر کدام 11 هزار میل دریایی بالای زمین در چرخش هستند(. بخش کاربر از دریافت کننده که می توانید در دست خود بگیرید یا در یک وسیله جاسازی کنید مثل ماشین تان، تشکیل می شود. بخش کنترل از ایستگاه های زمینی )شش مورد از آنها در سرتاسر دنیا قرار گرفته اند( تشکیل شده اند که این اطمینان را ایجاد می کنند که ماهواره ها به طور صحیح کار می کنند. ایستگاه کنترل مرکزی در پایگاه نیروی هوایی Schriever نزدیک کلورادو اسپیرینگ قرار گرفته و کلرادو و سیستم را هدایت می کند. به منظور فهم بیشتر از GPSدر مورد سه بخش از این سیستم بحث کنیم. ماهواره ها، دریافت کننده ها و ایستگاههای زمینی و سپس بررسی کنیم که GPS چگونه کار می کند.
GPS چگونه کار می کند؟
اصل کلی در مورد GPS مقیاس مسافت )یا دامنه( بین ماهواره ها و دریافت کننده ها است. ماهواره ها دقیقاً به ما می گویند که در چه وضعیتی از چرخه هستند و دنیا را به دریافت کننده می رسانند و موقعیت شان محاسبه می شود. عملکرد آنها به این صورت است: اگر بدانیم مسافت دقیق از یک ماهواره در فضا چقدر است، می دانیم که جایی در سطح یک موقعیت تصوری با شعاع برابر با فاصله تا شعاع ماهواره هستیم. اگر بدانیم که فاصله دقیق از دو ماهواره چقدر است، می دانیم که در جایی بین خط یعنی جایی که دو جسم خارجی )سیار( واقع شده اند، قرار داریم. و اگر برای بار سوم و چهارم فاصله را از دو یا چند ماهواره دیگر اندازه گیری کنیم، می توانیم موقعیت خود را مشخص کنیم. دریافت کننده GPS مقیاس دامنه ماهواره را پردازش می کند و موقعیتش را نشان می دهد. GPS از سیستمی هماهنگ به نام WGS 84 استفاده می کند که به معنای سیستم زمین سنجی جهانی است (1984).
به همه این امکان را می دهد تا نقشه هایی مانند مواردی که در مدرسه دیده اید، تهیه کنید و همگی از طریق قالب ارجاعی کلی برای خطوط عرضی جغرافیایی و طولی جغرافیایی استفاده می شود که موقعیت های مکانی و اشیاء را نشان می دهد. GPS از زمان موجود در لابراتوار دریایی امریکا در واشنگتن استفاده می کند تا تمام زمان بندی سیستم GPS را هم زمان کند. مانند کرنومتر هریسون که با زمان گرینویچ هماهنگ بود. اکنون بایستی تصویری واضح از سیستم GPS در اختیار داشته باشید. می دانید که آن از ماهواره هایی تشکیل شده که مسیرهایشان توسط ایستگاههای زمینی کنترل می شود. هر ماهواره سیگنالهای رادیویی تولید می کند که دریافت کننده موقعیت مکانی و فاصله بین ماهواره و دریافت کننده را برآورد می کند. دریافت کننده از مقیاس هایی برای محاسبه موقعیت مکانی کاربر )بالا یا روی زمین( استفاده می کند.
GPS امروزی چگونه کار می کند؟ (کاربرد های نظامی GPS):
گرچه سیستم GPS به طورکامل در 1994 بوجود آمد، به اثبات رسید که برای نیروی نظامی آمریکا یک کمک ارزش مند بود.تصویر سازی بیابان با عرض وتوسعه بی اندازه ماسه را نشان می داد.این ناحیه در فاصله مایل ها یکسان است.بدون یک سیستم راهیابی قابل اعتماد ، نیروهای آمریکایی نمی توانستند مانورهای عملیاتی طوفان بیابانی را انجام دهند.به وسیله GPS سربازان می توانستند به همه جا بروند ودر طوفان شن یا در شب هنگام وقتی سربازان عراقی ساکن آنجا این امکان را نداشتند، مانورهای عملیاتی شان را اجرا کنند.بیش از 1000 دریافت کننده تجاری پرتابل برای مصرف آنها خریداری شد.تقاضا آنقدر زیاد بود که قبل از پایان درگیری، بیش از 9000 دریافت کننده ی تجاری در منطقه ی خلیج استفاده می شد.آنها توسط سربازان روی زمین حمل می شدند و به وسایل، هلی کوپتر وپانل های ابزار هواپیما متصل بودند.دریافت کننده های GPS در چندین هواپیما شامل جنگنده های F-16 ، تانکر های هوایی KC-135 و بمب افکن های B-52 نصب می شدند. کشتی های دریایی از GPS برای محل اجتماع،مین روبی وعملیات هوایی استفاده می کردند. GPS برای تمام عملیات نظامی وسیستم های سلاحی دارای اهمیت بود.همچنین در ماهواره ها استفاده می شد تا اطلاعات چرخش درست را بدست آورد وجهت گیر سفینه فضایی را کنترل کنند
GPS در زندگی روزمره:
سیستم GPS برای برآورده کردن نیازهای نظامی ساخته شد، ولی روش های جدید برای استفاده از قابلیت هایش در زندگی روزمره به طور دائم بدست آمد.همان طور که خواندید، سیستم در هواپیما وکشتی به کار برده می شود ولی روش های دیگری هم وجود دارد که می توان از GPS استفاده کرد. ما فقط چند مورد از کاربردهای گسترده اش را به شما می گوییم. GPS برای نجات زندگی و اموال مردم به کار برده می شود.در سال 2002 به امدادگران کمک کرد تا یک چاه حفر کنند ومعدنچی های گرفتار در Somerset PA را نجات دهند.بسیاری از واحد های پلیس ،آتش نشانی ، اورژانس وپزشکی از دریافت کننده های GPS استفاده می کنند تا ماشین پلیس،کامیون آتش نشانی یا آمبولانس نزدیک به یک اورژانس را بیابند ودر واقع سریع ترین پاسخ ممکن را در موقعیت های مرگ وزندگی فراهم می کند.هواپیمای مجهز به GPS می تواند به سرعت محیط جنگل آتش گرفته را پیدا کند وناظرین مربوطه نقشه ای به روز تهیه می کنند و آتش نشانان را با امنیت کامل به نقاط آتش گرفته می فرستند. نقشه کشی، بازسازی وشرکت های تحقیقاتی به طورگسترده از GPS استفاده می کنند.طی ساخت تونل کانال انگلیس، کارکنان بریتانیایی وفرانسوی از پایانه های مخالف شروع به حفاری کردند- یکی از داور) Dover ( انگلستان ویکی از کالایس فرانسه- آنها به دریافت کننده های GPS خارج از تونل اعتماد داشتند، طوری که موقعیت آنها را در طول مسیر کنترل می کرد واین اطمینان را می داد که آنها در وسط یکدیگر را ملاقات می کنند.در غیر این صورت تونل ممکن بود از مسیرش منحرف شود. GPS به مجریان معدن این امکان را می دهد تا تجهیزات معدن را با ایمنی راهیابی کنند، حتی وقتی قدرت دید مشکل باشد. مثال ماشین با یک نمایشگر ویدئو روی داشبورد را به یاد می آورید؟ ردیابی وسیله یکی از کاربردهای روبه رشد GPS در دنیای امروز است.وسایل مجهز به GPS ، سیستم های حمل ونقل عمومی،کامیون های تحویل کالا خدمات مسافربری از دریافت کننده استفاده می کنند تا موقعیت شان را در هر زمان هم از لحاظ ضرورت وهم از لحاظ ایمنی راننده تامین کنند.تولید کنندگان خودرو نمایشگرها نقشه متحرك با راهنمای GPS را تهیه می کنند که گزینه ای جدید روی خودروهای تولیدی می باشد.نمایشگر می تواند از محل نصب خود برداشته شود وبه خانه برده شود تا یک سفر را طراحی کنید.شرکت های ماشین اجاره ای وسایل مجهز به GPS دارند که مسیرهای راننده را روی صفحه نمایش واز طریق دستور العمل های صوتی ترکیبی ارائه می دهند.
فصل سوم
مفاهیم فرکانس در فناوری اطلاعات (IT)
باتوجه به تعریف عمومی فرکانس که تعداد تکرار یک عمل دریک ثانیه می باشددر بخشهای مختلف فناوری اطلاعات دارای مفاهیم متفاوتی است دراین فصل سعی خواهیم کرد مفهوم فرکانس را درهر بخش بررسی کنیم.
مفهوم رم و فرکانس
انتخاب رمها با اینکه به اندازه مادربورد یا کارت گرافیکی بستگی ندارد اما نیازمند توجه به برخی عوامل موثر حین خرید است. ظرفیت رم، فرکانس، زمان تاخیر و موارد دیگر مانند برند، همگی در کارایی رمها تاثیر دارند، با این حال معمولا تنها ظرفیت و برند در نظر گرفته می شود.
با ورود رمهای DDR3 یکی از ویژگیهای جدیدی که مورد توجه قرار گرفت فرکانس آنها بود. فرکانس مبنا در این رمها از 800 مگا هرتز اغاز و تا 2400 مگاهرتز به صورت رسمی تولید می شود. بنابراین هیچکدام از ردههای رم تاکنون چنین طیف گسترده فرکانسی نداشتهاند و در نتیجه حین خرید هم مورد توجه قرار نمیگرفتند. به عنوان مثال در مورد رمهای DDR2 تنها دو فرکانس 667و800 مگاهرتز بیشترین حجم فروش را داشتند و رمهای 533 مگاهرتز نیز با اینکه همواره در بازار موجود بودند، ولی حجم تقاضای زیادی برای آنها وجود نداشت. در نتیجه دو مدل مطرح فرکانس برای رمهای DDR2 فرکانسهای 667 و 800 مگا هرتز با اختلاف تنها 133 133 مگاهرتز بودهاند و حتی بعدها هم فرکانس 1066 مطرح شد که باز هم اختلاف فرکانس چندانی برای کارایی رمها وجود نداشت و مدلهای مطرح بازار تنها 400مگاهرتز با یکدیگر اختلاف داشتند. بنابراین طبیعی است که در مورد نسل قبلی رمها عامل فرکانس حین خرید چندان موثر نباشد. اما در مورد رمهای DDR3 این شیوه اندکی متفاوت است. در این رمها فرکانس 1333 مگاهرتز به عنوان فرکانس پرفروش مورد توجه قرار میگیرد و فرکانسهای 2000ز مگاهرتز نیز در بازار به راحتی یافت میشوند. اگرچه فرکانسهای 2100 و 2200 هم به اندازه سریهای پایینتر پرطرفدار نیستند اما از تنوع مناسبی برخوردارند.

فرکانس در رمها روی سرعت انتقال دادهها و پهنای باند تاثیر دارد. در نتیجه هرقدر فرکانس بالاتر باشد سرعت خواندن و نوشتن اطلاعات روی رم و سرعت کپی آنها بیشتر است. از سوی دیگر زمان تاخیر هم کاهش پیدا می کند. این زمان تاخیر متفاوت با تایمینگ است و با واحد نانوثانیه مطرح می شود. به عنوان مثال گفته می شود اغلب رمهای فرکانس 1333 مگاهرتز زمان تاخیری در حدود 60 نانو ثانیه دارند.
فرکانس چرخهای از سیگنالها با دو سطح ولتاژ ارسال می شود. بنابراین زمانی که فرکانس افزایش پیدا می کند ولتاژ رمها نیز باید افزایش پیدا کند تا انرژی مورد نیاز رم برای کار در فرکانس بالاتر تامین شود. در نتیجه رمهای DDR3 در شرایط عادی و زمانی که در فرکانس 1066 و 1333 مگا هرتز با ولتاژ 5/1 ولت اجرا میشوند اما زمانی که این فرکانس به مقادیر بالاتر میرسد باید ولتاژ را تا 65/1 و حتی گاهی 8/1 ولت افزایش داد. البته توجه داشته باشید که معمولا مادربوردها با کمک تنظیمات خودکار میتوانند این ولتاژ را در اختیار رم قرار دهند اما اگر در بایوس این تنظیمات را از حالت خودکار خارج کردهاید باید این مقادیر را به صورت دستی و با توجه به فرکانس تعیین کنید. یکی از نکات جالب در مورد رمها این است که در نسل DDR3 با اینکه میزان فرکانس اضافه شده و تقریبا دو برابر فرکانس در نسل قبل است اما میزان ولتاژ از 8/1 ولت در رم های DDR3 کاهش پیدا کرده است. این موضوع به دلیل نوع فناوری ساخت تراشه است.
در نسل جدید میزان فاصله بین ترانزیستورها درون تراشههای حافظه کاهش پیدا کرده و به همین دلیل مقاومت الکتریکی و موارد دیگر هم کاهش پیدا میکنند و در نتیجه رمها میتوانند با ولتاژ پایینتر اجرا شوند.
رمهای DDR3 با فرکانسهای بالاتر از 1333 بهطور پیشفرض توسط مادربورد شناسایی نمیشوند و یکی دیگر از مواردی که در مورد فرکانس باید مطرح کرد این است که اگر رمی با سرعت 1600 یا 2000 مگاهرتز دارید باید حتما در بایوس مادربورد تنظیمات مربوط به آن را انجام دهید. در غیر این صورت رمها با همان فرکانس 1333 مگاهرتز اجرا میشوند و هیچ تفاوتی با یک رم معمولی ندارند. برای انجام این کار نیاز نیست با اصول اورکلاك آشنا باشید اما باید برخی از مبانی آن را بدانید. زمانی که وارد محیط بایوس شدید در بخش مربوط به اورکلاك عبارت فرکانس رم را مشاهده خواهید کرد. این فرکانس با تغییر ضریب به آسانی تغییر می کند. به عنوان مثال اگر فرکانس مبنا در مادربورد شما 133 مگاهرتز باشد با تنظیم ضریب روی عدد 10فرکانس رم 1333 مگاهرتز خواهد بود و اگر ضریب را به 12 افزایش دهید این فرکانس به 1600 مگاهرتز میرسد.
آزمایش رابطه فرکانس و سرعت رم ها
برای بررسی سرعت رمها در فرکانسهای مختلف از دو ماژول دوگیگابایتی سوپر تلنتبا فرکانس 2000 مگاهرتز و با زمان تاخیر 9 استفاده کردیم. ابتدا این فرکانسها روی 1333 مگاهرتز تنظیم شدند و تستهای مختلف روی آنها انجام شد. در این حالت سرعت خواندن اطلاعات 13656 مگابایت بر ثانیه بود. بعد از این مرحله، فرکانس را به 1600 مگاهرتز رساندیم و سرعت خواندن اطلاعات این بار معادل 14564 مگابایت بر ثانیه بهدست آمد. این تست را در فرکانسهای بالاتر هم تکرار کردیم و هر بار پس از انجام تغییر در بایوس و اورکلاك رم، تست سرعت انجام شد. در فرکانسهای بالاتر برای تعیین سرعت خواندن اطلاعات در فرکانس 2000،2130، 17848،18252 مگابایت بر ثانیه تعیین شد.
فرکانس CPU
فرکانس پردازنده تقریبا تعداد محاسبات توسط پردازنده در هر ثانیه اجرا است. بسته به قابلیت های هر پردازنده این تعداد می تواند تعداد



قیمت: تومان